Êlih

Ji Wîkîpediya

Êlih
Batman

Heye?	Heye?
Ala bajêr	Mertalê bajêr

Dûgel

Kurdistan - Tirkiye

Parêzgeh

Êlih

Serbajar

Êlih

Rûerd

4.654 km²

Rûniştvan (2000)

Berbelavî

kes/km²

Malper

Malpera bajarvaniya Êlihê [1]

Bajarê Êlihê

Parêzgeha Êlihê

Êlih (bi tirkî, Batman) bajarekî bakûrê Kurdistanê ye.

[biguherîne] Cihên erdnîgarî û sînorên bajêr:

Bajar di nav parelelên 42° 54´ û 40° 59´ bakûr û merîdiyenên 38° 34´ û 37° 22´ rojhilat de ye. Bajar li bakûr bi Bitlîs û Mûşê, li rojhilat bi Sêrtê, li başûr bi Mêrdînê û li rojava jî bi Amedê hatiye dorpêçkirin.

[biguherîne] Taybetiyên erda bajêr

Erda herêmê ji %75,7 ji çiyayan pêk tê. Zozan û deşt ji % 24,3 e. Ji wî erdî ji % 91,7'ê wî ji bo çandiniyê tê bikaranîn. Li herêmê bi tenê nîsk,genim, tûtin, pembo, tirî û zebeş, pîvaz, tên çandin. Gwîz, berrû, incaz, beîv, hîjîr û wez jî li wêre tên şitlandin.

[biguherîne] Avûhewa

Li herêmê avhewaya reşahiyê serdest e. Havînan germ û zuha, zivistanan jî sar û berf û payîz baranî derbas dibe.

[biguherîne] Gelhe û navçeyên bajêr (1997)

Êlih (navend) (bi tirkî, Batman), 236.047 rûniştvan
Qubîn (Beşiri), 30.880
Kercews (Gercüş), 28.125
Heskîf (Hesenkeyf), 9.205
Hezo (Kozluk), 69.434
Qabilcewz (Sason), 26.689

Tevayiya nifûsa herêmê (tevî gundan) 400.380 e.

[biguherîne] Çiyayên herêmê

Sason (2.973 m), Zupser (2.044 m), Raman (1.263 m)

[biguherîne] Deşt û zozanên herêmê

Deşta Batmanê (10.000 ha), Deşta Qubînê (dirêjahî 15-20 km, firehî 2-3 km ye).

Geliyê Çemê Batmanê û qismek ji geliyê Çemê Dîcle, geliyên herî mezinên li herêmê ne.

[biguherîne] Çem û gol

Gol li herêmê tune ne. Çemê Batmane û Dicle yên herî mezin ên ku li herêmê diherikin in. Çemê Xerzan jî dikeve nav sînorên bajêr.

[biguherîne] Binerdên bajêr

Li Qubînê, li Çiyayê Ramanê petrol derdikeve. Wekî din li herêmê xwê, krom, asfalt û sifir jî ji bin erdê derdikeve.

[biguherîne] Cureyên heywanan

Xwedîkirina heywanên kedî mijûliyeteke mezin e li herêmê. Li herêmê heywanên kovî, wekî rovî, kew, kîvroşk û gur jî peyde dibin.

[biguherîne] Ol û civak

Piraniya nifûsê ji misilmanan pêk tê. Li gundên li dora Qubînê êzîdî gelheyeke mezin dinimînin. Xiristiyan pir kêm li herêmê peyde dibin. Piraniya gelheyê ji kurdan pêk tê. Van salên dawî bi saya rafînera petrolê tirk jî li herêmê bi cih bûne. Ereb û suryanî jî civakên din ên herêmê ne.

[biguherîne] Xwarênên herêmê

Keşkek, biryan, kifta bi mast û "Kitel" xwarinên herî naskirîne ku li herêmê tên xwarin.

[biguherîne] Kincên herêmê

Şalwar ji alî zilaman ve tê li xwe kirin. Bi ser de îşligek ku milê wî dirêj û nexş kirî (celehu) tê li xwe kirin. Di nigan de gorên ji hirî çêkirî û pêlavên ku ji re dibêjin "reşik" hene.

Jinên herêmê fîstanên hevreşim yên rengîn ku dibiriqîn li xwe dikin. Şalvarek fireh û gorên ji hirî li xwe dikin. Kefî yan jî puşî jî didin serê xwe. Pêlavên lastîk yan jî çarox ji li nigên xwe dikin.

Li heremê kincên modern ji, bi taybetî wan salên dawî tên li xwe kirin.

[biguherîne] Nav û kronolojiya bajêr

Navê bajar yê kevn Êlih e. Di sala 1957an de navê bajar bûye "Batman". Navê "Beşiri" yê kevn Qubîn, yê "Sasonê" jî Qabilcewz e, yê "Kozlukê" Hezo û yê "Gercüş" jî Kercews e.

Berî Îsa (zayîn)

800 - 612 dema Asûriyan
612 - 550 Imparatoriya Med

Piştî Îsa (zayîn)

350 Dema Mekedoniyan
700 Dema Ereban
927 Dema Bîzansiyan
1107 Dema Selçukiyan
1243 dema Mogolan
1514 Dema Osmaniyan
1894 Serhildana Sasonê li dijî Osmaniyan

[biguherîne] Ciyên turîstîk, tarîxî û gerê

Kela Hezoyê û bajarê Heskîfê ciyên gerê yên ji bo turîstan e.

[biguherîne] Çavkanî

Dr Ebdulla Xefur (Abdulla Ghafur) (2000). "Kurdistan - Dabeşî kargêrî terrîtorî 1927-1997". Stockholm.

Bajarên Kurdistanê
Agirî \| Akrê \| Amed \| Amêdî \| Amûde \| Banê \| Bazîd \| Bidlîs \| Bokan \| Cizîre \| Colemêrg \| Çewlîg \| Dêrsîm \| Dihok \| Dîlok \| Efrîn \| Elezîz \| Erzingan \| Erzirom \| Êlih \| Hesîçe \| Hewlêr \| Kamyaran \| Kerkûk \| Kirmaşan \| Kobane \| Mehabad \| Meledî \| Mereş \| Mêrdîn \| Merîwan \| Mîdyat \| Musîl \| Mûş \| Pawe \| Pîranşar \| Qamişlo \| Qers \| Riha \| Selehedîn \| Semsûr \| Serdeşt \| Serê Kaniyê \| Sêrt \| Seqiz \| Sêwas \| Silêmanî \| Sine \| Şino \| Şirnex \| Tirbespî \| Urmiye \| Wan \| Xaneqîn \| Zaxo

Bajarên Kurdistanê

Bajarên Komara Tirkiyê
Edene \| Semsûr \| Afyon \| Agirî \| Amasya \| Enqere \| Antalya \| Artvin \| Aydın \| Balıkesir \| Bilecik \| Çewlik \| Bidlîs \| Bolu \| Burdur \| Bursa \| Çanakkale \| Çankırı \| Çorum \| Denizli \| Amed \| Edirne \| Mezra \| Erzingan \| Erzirom \| Eskişehir \| Dîlok \| Giresun \| Gümüşhane \| Colemêrg \| Hatay \| Isparta \| Mersin \| Stenbol \| İzmir \| Qers \| Kastamonu \| Kayseri \| Kırklareli \| Kırşehir \| Kocaeli \| Konya \| Kütahya \| Meletî \| Manisa \| Gurgum \| Mêrdîn \| Muğla \| Mûş \| Nevşehir \| Niğde \| Ordu \| Rize \| Sakarya \| Samsun \| Sêrt \| Sinop \| Sêwas \| Tekirdağ \| Tokat \| Trabzon \| Dêrsîm \| Riha \| Uşak \| Wan \| Yozgat \| Zonguldak \| Aksaray \| Bayburt \| Karaman \| Kırıkkale \| Êlih \| Şirnex \| Bartın \| Erdêxan \| Îdir \| Yalova \| Karabük \| Kilîs \| Osmaniye \| Düzce

Bajarên Komara Tirkiyê