Şedadî

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Here cem: navîgasyon, lêgerîn
Şedadî

Salarî
Xanedana Bagratunî
PZ 951 — PZ 1174
Selçûqî



Şedadî di sedsalên 11 û 12'an de
Şedadî di sedsalên 11 û 12'an de

Agahiyên gelemperî
 Rêveberî Mîrîtî
 Paytext Dwîn, Gence[1], Anî
 Ziman Kurdî
 Ol Îslam
 TBH {{{tbh}}}
 TBH/sal {{{tbh kes}}}
 Dirav {{{dirav}}}
 Dem {{{dem}}}
 Nîşana înternetê {{{nîşana înternetê}}}
 Kd. telefonê {{{koda telefonê}}}
 {{{agahîgelemp1 sernav}}} {{{agahîgelemp1}}}
 {{{agahîgelemp2 sernav}}} {{{agahîgelemp2}}}
 {{{agahîgelemp3 sernav}}} {{{agahîgelemp3}}}
 {{{agahîgelemp4 sernav}}} {{{agahîgelemp4}}}
 {{{agahîgelemp5 sernav}}} {{{agahîgelemp5}}}

Gelhe
{{{gelhe}}}
{{{gelhe2}}}
{{{gelhe3}}}
{{{gelhe4}}}
{{{gelhe5}}}

Rûerd
{{{rûerd}}}
{{{rûerd2}}}
{{{rûerd3}}}
{{{rûerd4}}}
{{{rûerd5}}}

Dîrok û bûyer
{{{bûyer3}}}
{{{bûyer4}}}
{{{bûyer5}}}
{{{bûyer6}}}
{{{bûyer7}}}
{{{bûyer8}}}
{{{bûyer9}}}
{{{bûyer10}}}
{{{bûyer11}}}
{{{bûyer12}}}

Serwerî
   
 951 - 971 Mihemedê Şedad
 1073 - 1075 Fezlûn III
{{{serokA3}}}
{{{serokA4}}}
{{{serokA5}}}
{{{serokA6}}}
   {{{sernav serokB}}}
{{{serokB1}}}
{{{serokB2}}}
{{{serokB3}}}
{{{serokB4}}}
{{{serokB5}}}
   {{{sernav serokC}}}
{{{serokC1}}}
{{{serokC2}}}
{{{serokC3}}}
{{{serokC4}}}
{{{serokC5}}}
   {{{sernav serokD}}}
{{{serokD1}}}
{{{serokD2}}}
{{{serokD3}}}
{{{serokD4}}}
{{{serokD5}}}
   {{{sernav serokE}}}
{{{serokE1}}}
{{{serokE2}}}
{{{serokE3}}}
{{{serokE4}}}
{{{serokE5}}}
{{{serokE6}}}
{{{serokE7}}}
{{{serokE8}}}
{{{serokE9}}}

Karîna qanûndanînê
{{{perleman}}}
{{{perleman1}}}
{{{perleman2}}}
{{{perleman3}}}
{{{perleman4}}}
{{{perleman5}}}

Ya berê Ya paşê
Salarî Salarî
Bagratunî Bagratunî
Selçûqî Selçûqî

Şedadî (carina Şeddadî tê nivîsandin) navê dewletekê ye ku di sala 951'ê (340´ê hicrî) de ji aliyê Şedadiyan ve li herêma Erana bakurê Azerbeycanê (Başûrê Qefqezê) hatiye damezrandin. Vê dewleta Kurdan heta sala 1164'an xwe ser piyan girt. Ev dewlata Kurdan ji pê Îslamê re dewletî herî temen dirêje.[2] Bajarê Anî (li Qersê, Tirkiye), Tibîlîsî (Gurcistan), Demirqapî, Qerebax, Nexcîvan, Gence (li Azerbeycanê ye), Dvîn (li Ermenistanê ye)

Mînakek ji mîmariya Şedadiyan; Mizgefta Menûçehr.

Dewleta Şedadiyan, di sala 951´ê miladî da bi deste Mihemedê kurê Şedadê li (Başurê Qafkasya) hatiya sazkirin. Ev dewlet, yek ji wan dewlaten Kurda yên ku di dema islamiyete da hatine sazkirin. Bi rasti ev dewleta kurdî, gelek xurt û temen (umir) direj buyê. Sinoren wê pir fireh bûye, hemu bi vê dewletê ve girêdayi bûne. Di wê demeda li başur ji, hukumeta Merwaniyan, li rojhilat hukumeta Hesnevî hebûye. Ev devlet ji aliye cardeh hukumdaren Şedadi ve hatiye idarekirin. Lê belê bi êrîşa Melikşah hukumdarê Selçuqi li ser wê herême di sala 1075´an da dawî lê hatiye.

Piştî dîlketina Salar Marzûban Mihemedê keyayê Musafirogullari di sala 948'an de Mihemed Şedad Qartû (Mihemedê kurê Şedad jî tê gotin) cîhe wî girt. Mihemed Şedad Qartû pêşî tenê keyayê Debîlê bû, lê di 951'ê de li tevahiya Azerbaycanê bû desthilat. Herçend tê gotin ku dewleta Şedadiyan di sala 1164'an de hilweşiyaye jî em ji kîtabeyeke ku Key-Siltanê Şedadî li Aniyê daye nivîsandin dizanin ku wî heta 1198'an desthilatdariya xwe meşandiye. Li gor hin çavkaniyan Şedadî bi êrîşa xundekarê Selcûqiyan Melikşah bi ser vê herêmê de di sala 1075'an de hilweşiyane, lê xwiyaye ew bi vê êrîşê qels bûne û heta sala 1198'an jî xwe girtine.[3]

Hukumdarên Şedadî[biguherîne]

Li Gence û Dwînê[biguherîne]

Li Aniyê[biguherîne]

Çavkanî[biguherîne]

  1. Andrew C. S. Peacock, Nomadic Society and the Seljūq Campaigns in Caucasia, Iran & the Caucasus, Vol. 9, No. 2, 2005:210.
  2. {{Infobox Dewleta dîrokî | nav kurdî = Împeratoriya Osmanî | nav = Osmanlı İmparatorluğu | nav ziman = | nav2 = Devlet-i Alîye-i Osmânîye
    دولت علیه عثمانیه | nav2 ziman = Erebî, tirkîfarisî, kurdî | sal destpêk = 1299 | sal dawî = 1923 | al = Ottoman Flag.svg | nîşan = Osmanli-nisani.svg | nexşe = Ottoman Empire 16-17th century.jpg | binnexşe = Împeratoriya Osmanî (1600) | paytext = Söğüt (1299–1326)
    Bursa (1335–1365)
    Edirne (1365–1453)
    Stenbol (1453–1922) | ziman = Osmanî | ol = Îslam | hikûmet = | sernav serokA = Siltan | serokA1 = | serokA1 sal = | serokA2 = | serokA2 sal = | serokA3 = | serokA3 sal = | serokA4 = | serokA4 sal = | SerokA5 = | serokA5 sal = | serokA6 = | serokA6 sal = | bûyer1 = | bûyer1 sal = | bûyer2 = | bûyer2 sal = | berê1 = | berê1 al = | berê1_rûpel = | berê2 = | berê2 al = | paşê1 = | paşê1 al = | paşê1_rûpel

    Osmanî bavikekî tirk ji Oxizan e, navê bavê ku navê xwe dayê vî bavikî Osman bû. Di sedsala 13'em û 14'em de wekî mîrîtiyeke biçûk li sînorên Bîzansa ku êdî lawaz bû de bi cîh bû. Di demeke kurt de li hemberî Bîzans xwe birêxistin kir û serkeftinên eskerî bi dest xistin. Dîsa bi riya siyaseta xweyî bi bavikên cîran re erdê xwe mezin kirin. Di nîşana 1453'an de Stenbol (Konstantînopolîs) bi dest xistin û kirin paytexta xwe.

    Bi giştî 36 sultanên osmaniyan çêbûn. Osmanî di sedsala 16'em û şûn de êdî bi pêş neketin. Di sedsala 18'em û 19'em êdî gelekî lawaz bûn, herçend di sedsala 19'em de hewl ji bo guhertinan hatibin dayîn û reform jî hatibin kirin êdî di dawiya sedsala 19'em û di serê sedsala 20'em de Osmanî bi navê Zilamê Nexweş ê Ewropayê dihate nasîn. Ew di şerê cîhanê yê yekem de di aliyê Almanyayê de cîh digirin. Di dema şer de qirkirineke herî mezin ya cîhanê li dijî ermenî û mesîhiyên din tê pêk anîn. Piştî şer bi dawî dibe osmanî têk diçin û qedera wan dikeve destê hezên serketî yên mîna Fransa û Îngilîstanê. Piştî şerê azadixwaz yên tirkan komara Tirkiyeyê yê hate damezirandin û bi awayekî fermî împeratoriya osmaniyan di sala 1923'an de bi dawî bû.

  3. http://www.kürttarihi.com/seddadi-kurt-devleti/
  • Bosworth, Clifford Edmund (2004). The new islamic dynasties - a chronological and genealogical manual, Edinburgh University Press, Edinburgh. ISBN 0-7486-2137-7