Erebê Şemo

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Here cem: navîgasyon, lêgerîn
Erebê Şemo
Шамилов, Араб Шамоевич.jpg
Navê rastî Arab Şamoevîç Şamîlov
Roja jidayikbûnê 23'ê kewçêrê 1897
Qers, Împeratoriya Rûsî
Roja mirinê 21'ê gulanê 1978 (80 salî)
Êrîvan, Yekîtiya Sovyetan
Hemwelatî  Yekîtiya Sovyetan
Eslê xwe Kurd
Pîşe Nivîskar
Xelat Order of Red Banner ribbon bar.png Order friendship of peoples rib.png 100 lenin rib.png 50 years saf rib.png
Şanenav
Arap Shamoevich Shamilov Signature.jpg

Erebê Şemo yan jî Ereb Şamîlov (bi rûsî: Араб Шамоевич Шамилов, Arab Şamoevîç Şamîlov; z. 23 kewçêr 1897 li Qersê − m. 21 gulan 1978 li Êrîvanê) nivîskarekî kurd bû û weke bavê romana kurdî tê binavkirin. Yekemîn romana kurdî ya ku bi kurdî hatiye weşandin, Şivanê Kurmanca nivîsiye. Erebê Şemo ji malbatek şêxên êzîdiya bû. Şemo di 23'ê kewçêra 1897'an de li gundê Susuzê li navçeya Qersê, ku di wê heyamê de di bin desthilatiya Rûsyayê de bû, hatiye dinyayê. Ereb Şemo xwendina xwe ya pêşî diqedîne. Di sala 1913'an de, dema ku 16 salî bû derbasî ser karê paletiyê dibe.

Erebê Şemo ji bilî zimanê kurdî, welê jî bi rûsî, tirkiya osmanî, yewnanî, ermenî, gurcî, almanî û azerî zanibû.

Bi biryara hikûmeta Sovyeta berê û Ermenîstanê Erebê Şemo û Isahak Marogûlov dest bi amadekirina alfabeta kurdî ya bi tîpên latînî kir û di sala 1928'an de karê xwe bi dawî anî. Wan di sala 1929'a yekemîn pirtûka bi kurdiya latînî li cihanê bi sernavê “Xʘ-xʘ hinbuna xandina nvisara kurmançi“ ("Xwe bi Xwe Hînbûna Kurmancî") çap kir. Erebê Şemo herwiha yek ji damezrênerên rojnameya Rya teze bû.

Di sala 1931'ê de Erebê Şemo li Leningradê rastî Qanatê Kurdo tê û hevaltiyeke baş di navbera wan de çêdibe. Ji wir dest bi xebata literaturî û zanistî dike. Li wê derê nivîsên di der barê pirsgirêkên zimanê kurdî de amade dike û li Ermenistanê çap dike. Di sala 1937'an de ji aliyê Stalîn ve tê sirgûnkirin, wî dişînin qeraxa Okêrna cemidî. Heta sala 1956'an ew li wê derê dimîne.

Piştî mirina Stalîn ew azad dibe û careke din vedigere Ermenistanê. Sala 1966'an ew romana xwe ya dîrokî Dimdim belav dike. Di sala 1967'an de jî ew li Moskovayê berhevoka Hikayetên Gelê Kurd û romana xwe ya bi navê Riya Bextewar diweşîne dike. Demeke dirêj di komîteya navendî ya Partiya komunîsta Ermenistanê de cih girt.

Li navenda Êrîvanê li ser dîwarê makke ku Erebê Şemo salên xwe yên dawiyê li wê derê derbas kiribû, wiha hatiye nivîsandin: “di vê malê de ji sala 1963-1978 temenê xwe derbas kiriye rewşenbîrê Kurd û karkerê muxulqeiyê Erebê Şemo Şamîlov”

Berhem[biguherîne]

Roman[biguherîne]

Şano[biguherîne]

  • Koçekê Derewîn, 1930

Çîrok[biguherîne]

  • Hikayetên Gelê Kurd, 1967

Meqale[biguherîne]

  • Pırsa Derheqa Feodalizme Nava Kurda da, 1936

Senaryo[biguherîne]

  • Kurdên Ermenistanê, 1959 [1][2]

Jînenîgarî[biguherîne]

  • Emrê Lenîn, 1930

Çavkanî[biguherîne]

  1. Араб Шамилов
  2. Հայկ Խաչատրյան Գրական տեղեկատու Սովետական գրող 1986 էջ 423-424]

Girêdanên derve[biguherîne]