Ezirgan

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Here cem: navîgasyon, lêgerîn
Navçeya Ezirganê
Erzincan
Navçe
Welat Bakurê Kurdistanê
Dûgel Tirkiye
Parêzgeh Ezirgan
Serbajar Ezirgan

Hejmara nahiyan 3 nahiye
Hejmara bajarokan 15 bajarok
Hejmara gundan 64 gund

Gelhe (2009) 137.569[1] kes
Rûerd 1.622 km2
Berbelavî 84,8 kes/km2
Bajarê navendî
Koordînat 39°44′48″Bk 39°29′27″Rh / 39.74667°Bk 39.49083°Rh / 39.74667; 39.49083
Gelhe (2008) 90.100 kes
Bilindayî 1.210 m
Koda telefonê (+90) 446
Nexşeya cihan Tirkiye
Ezirgan (Tirkiye)
Ezirgan

Ezirgan an Erzingan (bi tirki: Erzincan) bajarekî Bakûrê Kurdistanê ye ku roja îro dikeve Tirkiyeyê.

Nav[biguherîne]

Navê bajêr yê kevn di çavkaniyên asûriyan de wek "Suhma" derbas dibe. Navê Erzinganê ji "Erîza" tê, ku bajarêk kevn bu li herêmê. Dema selçûqiyan de navê bajar bûye Erzingan.

Dîrok[biguherîne]

Kronolojiya bajêr[biguherîne]

Berî Îsa(zayîn)

  • 1000 - 600 Dema Urartiyan
  • 600 - 334 Dema Persan
  • 334 Dema Helenîstiyan

Piştî Îsa (zayîn)

  • 55 Dema Romayiyan
  • 644- 656 Dema Ereban
  • 685 Dema Bîzansiyan
  • 699 Dema Ereban
  • 1228 Dema Selçûkiyan
  • 1401 Dema Osmaniyan
  • 1502 Hukumdarî ya Þah Îsmaîl
  • 1514 Dema Osmaniyan
  • 1916 Dema Rûsan
  • 1918 Dema Osmaniyan
  • 6 Adar 1921 Serhildana Koçkirî

Erdnîgarî[biguherîne]

Ciyê coxrafî û hudûdên bajêr[biguherîne]

Bajar di nav parelelên 39° 02´ û 40° 05´ bakûr û merîdyenên 38° 16´ û 40° 45´ rojhilat de ye. Hudûdên bajar li bakûr bi Giresûnê û Gumuşhane ve (Tirkiye), li rojava bi Sêwas ve, li başur bi Meletî û Dêrsimê ve û li rojhilat jî bi Erziromê ve tê girêden.

Taybetiyên erda bajêr[biguherîne]

Pîvana erda bajêr 11.903 km² ye. Ji vî erdî % 59,6 wî ji çiyan, % 8,6 ji deştan, % 5,4 ji zozanan û % 26,4 jî ji platoyan pêk tên. Li herêmê fasûlye, çewdêr, tene, kixsên þekir û patatês tên çandin.

Av û hewa[biguherîne]

Îklimek reþayî û sar li herêmê heye. Zivistanan sar û þillî û þilopî, havînan jî hênik derbas dibe.

Çiyayên herêmê[biguherîne]

Çiyayê herî bilind yê herêmê, Çiyayê Keşîş (3537m) e. Katirtepe (3300 m), Mercan (3449), Çal (3300 m) û kismek ji çiyayê Mûnzûrê jî dikeve nav herêma Erzinganê.

Deşt, zozan û gelî[biguherîne]

Deşta Erzînganê; Bilindbûna wî ji behrê 1218 m û dirêjbûna wî jî 40 km ye. mezinbûna deþtê 500 km² ye. Deþt di navbera çiyayê Mûnzûr, Keþîþ, Spîkor û Sîpyam de ye.

Deşta Miyadîn; Li dora Çemêreş e, mezinbûna wî 180 km² ye.

Zozanên herêmê li ser çiyayên Mûnzûr û Koþan bela dibin. Li rojavayê Erzinganê li ser Çiyayê sipî, zozanên Takkuran û Tahsullu jî hene.

Çem û Gol[biguherîne]

Çemê feradê çemê herî mezin e li herêmê. Piraniya çavkaniyên þaxên Feradê ji çiyayên dora Erzinganê dertên. Wek; Çemêreþ, Mîran, Mercan, Cîmîn, Pahnîh û Surperen hinek ji wanin. Li herêmê golên mezin tunene, lê li hinek deveran çend golên biçûk hene; wek Soganli, Aygir.

Babetên heywanan[biguherîne]

Herêm ji bo nêçira heywanan musaîd e. Bizinên ser çiyan, Semasî (darbir), kûze, xezal, berazên kovî û kewroþk yên pirin ku li herêmê peyde dibin.

Nifus (1997) û navçeyên bajêr[biguherîne]

Tevayiya nifûsa herêmê (tevlî gundan) 280118 e.

Aborî[biguherîne]

Serwetên bin erdê[biguherîne]

Li herêmê pirtir krom ji bin erdê dertê. Hesin, mangenez, asbest, perlit û linyit ji madenên dinin, ku ji bin erdê dertên.

Ciyên turîstîk, tarîxî û gerê[biguherîne]

Şelala Girlevik 29 km li başûrê rojava yê bajar e. Avgermên; Poyuk, Otlukbelî, Horhor jî ji alî gel ve tên ziyaret kirin. Li çiyayên Mûnzûrê îmkanên ji bo sporên zivistanê jî hene. Kela Kemahê, dêrên kevn û tirbên herêmê jî ji alî gel ve tên ziyaret kirin.

Çand û huner[biguherîne]

Ol û civak[biguherîne]

Nifûsa herêmê ji muslumanên elevî û sunnî pêk tê. Bandora seyîddî û pîrîtî pir xurt e di nav gel de. Kurd (zaza û kurmanc) û tirk civaka herêmê teşkîl dikin.

Xwarênên herêmê[biguherîne]

Li herêmê pirtirîn xwarinên ku ji genim çêdibin tên xwarin.

Kirdo; Dew, qavûrme û bulxur bi hevre heta bulxur bikele di beroþek de tê kelandin. Bi ser de rûnê sorkirî û baharat tê reþandin û tê xwarin.

Tirşika gah (sêwê zuhakirî) Fasûlye û goþt bi hevre tên kelandin. Gah, pîvaz û xwê bi ser dibe û tê kelandin.

Keleco, lepe dugurcuk û Aþtarxane xwarinên din yên herêmê ne.

Çavkanî[biguherîne]


39°44′48″Bk 39°29′27″Rh / 39.74667°Bk 39.49083°Rh / 39.74667; 39.49083