Franca Rame

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Here cem: navîgasyon, lêgerîn
Franca Rame
Franca Rame cropped.jpg
Franca Rame (1956)
Roja jidayikbûnê 18'ê tîrmehê 1928
Parabiago (Îtalya)
Roja mirinê 29'ê gulanê 2013 (84 salî)
Mîlan (Îtalya)
Hemwelatî  Îtalya
Eslê xwe Îtalî
Hevjîn Dario Fo
Zarok Jacopo Fo
Pîşe Aktrîsa tiyatroyê, şanonivîs û çalakvana siyasî
Malper http://www.francarame.it/

Franca Rame (z. 18'ê tîrmehê 1928 – m. 29'ê gulanê 2013) aktrîsa tiyatroyê, şanonivîs û çalakvana siyasî ya îtalî ye. Ew hevjîna derhêner û nivîskarê xwediyê Xelata Nobelê, Dario Fo bû. Franca dayika nivîskarê îtalî Jacopo Fo bû.

Jînenîgarî[biguherîne]

Franca Rame di sala 1928'an de li bajarê Parabiago a Îtalyayê ji dayik bû.[1] Malbata wê xwediyê kevneşopiyeke demdirêj bû û ew jî cara yekem di sala 1951'ê de derkete ser dikê. Piştî demeke kurt wê Dario Fo nas kir û di sala 1954'an de pê re zewicî. Piştî salekê kurê wan Jacopo Fo çêbû. Di 1958'an şirketa bi navê Dario Fo–Franca Rame ya şanoyê li Mîlanê ava kirin. Dario Fo weke derhêner û nivîskar, Franca jî weke aktrîs û rêveber kar dikir.[2]

Ew di jiyana xwe de di gelek lîstikan de lîst. Di 1970'yî de wê dest bi nivîsandina lîstikên şanoyê kir. Ew di heman demê de çalakvanek bû ku di Alîkariya Sor (Soccorso Rosso) a îtalî de dixebitî. Wê ji bo girtî û malbatên wan name û pirtûk peyda dikirin û têkiliya di navbera wan de pêk dianî.[3]

Di sala 1973'yan de faşîstan êrîşî wê kir. Tecawizî wê kirin, lê dan, laşê wê bi agir çixareyan şewitandin û bi makîneya qusandinê ew brîndarkirin, piştre avêtine parkekê. Piştî du heyvan ew bi şanoya li dijî faşîstan derkete dikê. Franca di 1967'an de bûbû endama Partiya Komunîst a Îtalî (CPI). Ew endama senatoya îtalî bû ku tevgera çepgirên navendî (IDV - Italia dei Valori) temsîl dikir. Di sala 2008'an de ji vê tevgerê veqetiya. Ji sala 2010'an ve ew û hevjînê xwe endamên serbixwe yên Partiya Vesazkirinê ya Komunîst (PRC - Partito della Rifondazione Comunista) bûn.

Franca di 84 saliya xwe de, di sala 2013'an de çû ser dilovaniya xwe.[1]

Têkiliyên wê û kurdan[biguherîne]

Franca û mêrê xwe dostên kurd û Kurdistanê bûn.[4] Gelek caran ji bo mafê kurdan ketiye nav hewldanan. Wê û hevjînê xwe di sala 1997'an de ji bo piştgiriyê, nameya li jêr ji bo Trena Aştiyê ya Musa Anter şand.[5][6]

Kurdistan dijî. Ev bêhtirî 70 salan e ji aliyê hêzên ewropî ve hate înkarkirin, parçekirin û mêtin; ev bi awayekî aşkere ji aliyê İsmail Beşikçi ve hate belgekirin û lewma ew hate girtin.
Kurdistan dijî. Ew xwediya zimanê xwe, çanda xwe û dîroka xwe ye; ev bi awayekî aşkere ji aliyê Leyla Zana ve hate danasîn, lewma 15 sal hikmê cezayê girtîgehê li wê hate birîn.
Kurdistan dijî. Ew di hişê her 35 milyon mirovên ku nasnameya wan hatiye dizîn û li Tirkiye, Îraq û Ewropayê hatin penaberkirin de dişewite...

— Dario Fo û Franca Rame, Palermo 1997

Bêhtir Agahdarî[biguherîne]

  • Rame, Franca and Farrell, Joseph. "Non è tempo di nostalgia", interview with Franca Rame, Della Porta Editori, 2013.
  • d'Arcangeli, Luciana. "The Rape by Franca Rame: Political Violence and Political Theatre" in Pierpaolo Antonello and Alan O'Leary (eds) Imagining Terrorism: The Rhetoric and Representation of Political Violence in Italy, 1969-2009. Oxford, Legenda, 2009, pp. 101–115.
  • d'Arcangeli, Luciana. "Dario Fo, Franca Rame and the Censors" in Guido Bonsaver and Robert Gordon (eds) Culture, Censorship and the State in 20th Century Italy. Oxford, Legenda, 2005, pp. 158–167.
  • d'Arcangeli, Luciana. Madness in the Theatre of Dario Fo and Franca Rame. Forum Italicum, Stony Brook (NY), Spring, 2005, pp. 138–165.
  • d'Arcangeli, Luciana. 'Franca Rame: Pedestal, Megaphone or Female Jester?' in Ed Emery (ed) Research Papers on the Theatre of Dario Fo and Franca Rame. Cambridge, 28–30 April 2000". London and Sydney, Red Notes, 2002,pp. 49–59.
  • Farrell, Joseph. Dario Fo and Franca Rame: harlequins of the revolution. Methuen, 2001.
  • Jenkins, Ronald Scott. Dario Fo & Franca Rame: artful laughter. Aperture, 2001.
  • Tony Mitchell Dario Fo: People's Court Jester, Methuen Publishing, 1999, isbn=0-413-73320-3
  • Valeri, Walter (ed). Franca Rame. A Woman on Stage. West Lafayette, Bordighera Press - Purdue University, Indiana 2000.

Çavkanî[biguherîne]

Ev gotar ji agahiyên naveroka gotara wekhev a li ser Wîkîpediyaya îngilîzî pêk tê.