Kapîtalîzm

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Here cem: navîgasyon, lêgerîn

Kapîtalîzm teorîyekê aborîyê ko navgînên hilberînê şuna dewlet û civakê ji hêla xwedaniya taybetiyê ango şexsî an kesîtiya darazî tê kontrol kirine. Di vê sîstemê de bihayê hilberîn, mal û xizmetan ji hêla bazara serbest tê diyar kirin. Îroj li dewletên dinê bi piranî sîstemê kapîtalîstê tevlihevê ko hin bihayan kontrol dikin tên karger kirin û va bi gelemperî wek sîstema digelhev(tevlihev) tê nav kirin.

Nav[biguherîne]

Navê Kapîtalîzm ji peyva latînîyê capitalis ê ko tê maneyê bingeh hatiye afirandine. Ew cara siftê ji hêla David Ricardo tê bikaranîn.

Di sîstema kapîtalîst de ger ko yek dixwaze tiştekî xwe bifiroşe û yekî din dixwaze ko wî tiştî bikire û ew herdu kesan li hev werin, ew ne hewceyî ye ko ewna ji kesî destûre bistînin. Va sîstema bazara serbest e. D sîstemekê bitunî kapîtalîst de kirÎn, firitin, deman kirin bi temamî serbest e. Teorîsyenê pêşinê kapîtalîzm û bazara serbestê fîlozofê Adam Smith e û wî di pirtûka xweya bi navê The Wealth of Nations de teoriyên xwe weşandibûn.

Kapîtal di teoriya aboriyê de ew tiştek an pereyê ko kesek xwediyê ye û pê dikare hilberînê bike û pereyen zêde qezenc bikeye. Kapîtalîst ew xwediyê kapîtal e. Ew kesî ko bo aborê xwe bişuxule û bo vê sermayê xwe beden, zêhn û keda xweya dikeve çîna karkeran an proleteran.

Komûnîzm û Kapîtalîzm[biguherîne]

Komûnîzm û Kapîtalîzm du sîstemên aboriyên ko li dijê hev in. Herwiha Sosyalîzm û gorî teorîsyonên Komûnîstan merhaleyê paşina Komûnîzmê Anarşîzm jî li dijê Kapîtalîzmê ne. Gorî yek ji teorîsyenên komunîzmêyê bingeh Marx, bo ko di sîstema kapîtalîstî de çîna karker û kedkaran her tim bindest in û kedên xwe têne xwarin ewnê bi şoreşê werine serdestiyê û sîstemê ko karker serdest pêk bînine. Lê va teorî an senaryoyê ko Karl Marx û Friedrich Engels di Das Kapitalê de nivisî hîn birastî nehate holê.

Wiki letter w cropped.svg Ev gotar şitlek e. Heke tu bixwazî berfireh bikî, biguherîne bitikîne. (Çawan?)