Komara Çêkiyayê

Ji Wîkîpediya

(Hat ragihandin ji Komara Çek)

Česká republika
Komara Çêkiyayê
Ala Komara Çêkiyayê	Arma Komara Çêkiyayê
Sirûda Neteweyî: Kde domov můj?

Zimanên fermî	çekî
Paytext	Prag
Serokkomar	Václav Klaus
Serokwezîr	Mirek Topolanek
Serxwebûn	Di 1 rêbendan 1993'an de ji Çekoslovakyayê qetya.
Rûerd	78 866 km²
Nifûs ko (2000) Berbilavî	10 264 212 130 /km²
Dirav	Kûrona çek (CZK)
Navçeya demjimêrî	UTC +1
Nîşaneya înternetê	.cz
Koda telefonê	+420

Komara Çekiyayê an Komara Çekî, (bi çekî: Česká republika) welatekê endamê Yekîtiya Ewrûpayê ye (ji 1'ê Gulana 2004'ê). Çêkiya welatekê dorpêçdayî li nîveka parzemîna Ewrûpayê ye û li çi aliyekî nagehit avên azad. Hevsiyên welatî li bakur Polonya, li bakurê rojava û rojavayê Almanya, li başur Nemsa (Avûstûrya) û li rojhilat Slovakya ne. Bajêrê dîrokî yê Pragê (bi Çêkî: Praha), paytext û mezintirîn bajêrê wê ye. Bajêrên dî Birno (Brno) ji ber tivengên wê di nav Kurdan da binavûdeng e. Welat ji du herêmên dîrokî yên cida pêkdihêt: Bohêmiya û Moraviya, hindek ji Sîlêsiya (Silesia) û pareka biçûk ji Nemsaya Jêr (Avûstûrya ya Jêrîn).

Nexşeya Komara Çekiyayê

[biguherîne] Nav

Wezareta Karûbarên Derve ya Komara Çekan li sala 1993'ê navê Çekistan ê (Czechia) wekî berdêlekê fermî ji bo navê komarê diyarkir dema navê dirêjê komarê ne pêdvî bû. Lê di zimanê îngilîzî de vî navî cihê xwe venekiriye. Malpera fermî ya komarê (www.czech.cz) ko ji aliyê Wezareta Karûbarên Derve ya Komara Çekan dihat birêvebirin, li sala 2006'ê ev nav êdî bikaranîye. Navê Çekî Česko cihê gengeşê ye, lê hindekan bikardianîn.

[biguherîne] Dîrok

Kevnarnasan dirovên anko belgeyên akincîbûna mirovan li demên berîdûrokî li herêmê vedîtine ko heta çaxê Nû-berîn (Neolithic) diçit. Li demên Kevin, hema ji sedsala 3'ê Berî Bûna Îsayî, mişextên Kêltîk (Sêlt) û Boî (Boii) (binihêre Bohêmiyayê) û paştir li sedsala yekê eşîrên Almanî yên Markomanî (Marcomanni) û Kuadî (Quadi) li wan herêman akincî bûn. Li Heyama Mişextbûnan li derdora sedsala 5'ê, gelek ji eşîrên Almanî ber bi rojava û başur çûn û ji Ewropaya Navîn derkevtin û Gelên Slavî ji derdora Deryaya Reş herêma Karpatî (Carpathian) hatin û cihê wan girt. Ev hatin bi êrîşên gelên dî yên ko bi hovîtî ji Sîberyayê dihatin, mîna Hûnan, Avaran, Bulgaristan û Mecaran xurttir dibû.

Li sedsala 7'ê bazirganekê Frankî bi navê Samoyî li dijî xûnkarên Avar piştevaniya gelên Slavî kir û bû desthilatdarê hukmeta Slavî ya herî pêşîn li Ewrûpaya Navîn. Li sedsala 8'ê û li bin rêveberî ya Moraviyayê Mezin desthilatdarî ya Moraviyan hat damezrandin.

Hukmeta Çekî an Bohêmiya li sedsala 9'ê peyda bû. Şayatî ya Bohemiyayê li çaxên navîn yek ji desthilatên xwecihî yên girîng bû. Ew bi dirêjahî ya hebûna Împaratoriya Romaya Pîroz parek ji wê konfederasyonê bû.

Şerên olî û mezhebî li sedsalên 15 heta 17'ê bandoreke gelek xirab li ser xelkê Bohemiyayê hêla û li dawiyê ew kevtin bin destê Hapisburgê (Habsburg) û paştir bûn parek ji Emperatorî ya Nemsa-Mecaristanê.

Piştî heriftina wê emperatorîyê li piştî Şerê Cîhanî yê Yekê, li sala 1918'ê komara serbixwe ya Çekoslovakyayê hat damezrandin. Komarê gelek deverên ko piranî ya akinciyên wan bi Almanî, Mecarî, Polonyayî û Rûtênî jî diaxivtin anîn bin desthilata xwe. Herçind e Komara Çekoslovakiyayê komareke navendanî (sentralîst) jî bû, gelek ji mafên kêmanî yên neteweyî ewle kiribûn. Lê di nava wan mafan da çi mafên hebûna herêmên siyasî yên tuxûbkirî yên nîvxweser (otonom) nebûn.

[biguherîne] Herêmên Komara Çekiyayê

Komara Çekan ji 13 herêman (kraj, pirhijmarkraje) û paytextek statuya wê taybet pêk tê (hlavní město ^*):

	Herêm	Paytext
	Prag* (Hlavní město Praha)
	Herêma Bohêma Navendî (Středočeský kraj)	buro li Prague (Praha)
	Herêma Bohêma Başûr (Jihočeský kraj)	České Budějovice
	Herêma Plzeň (Plzeňský kraj)	Plzeň
	Herêma Karlovy Vary (Karlovarský kraj)	Karlovy Vary (Carlsbad)
	Herêma Ústí nad Labem (Ústecký kraj)	Ústí nad Labem
	Herêma Liberec (Liberecký kraj)	Liberec
	Herêma Hradec Králové (Královéhradecký kraj)	Hradec Králové
	Herêma Pardubice (Pardubický kraj)	Pardubice
	Herêma Olomouc (Olomoucký kraj)	Olomouc
	Herêma Moraviya-Silesiya (Moravskoslezský kraj)	Ostrava
	Herêma Moraviya Başûr (Jihomoravský kraj)	Brno
	Herêma Zlín (Zlínský kraj)	Zlín
	Herêma Vysočina (Vysočina)	Jihlava

Di Wikimedia Commons da medîyayên derbarê Komara Çêkiyayê hene.

Endamên Yekîtiya Ewropayê û Berendamên Yekîtiya Ewropayê
Endamên yekîtiyê: Almanya \| Avûstûrya \| Belçîka \| Brîtaniya mezin \| Danîmarka \| Estonya \| Fînlanda \| Fransa \| Holanda \| Îrlanda \| Îtalya \| Komara Çêkiyayê \| Letonya \| Lîtvanya \| Luksemburg \| Macaristan \| Malta \| Polonya \| Portekîz \| Qubris \| Slovakya \| Slovenya \| Spanya \| Swêd \| Yewnanistan \| Bulgaristan \| Romanya
Berendam : Tirkiye \| Xirvatistan

	Dewletên Ewropa
Albanya \| Almanya \| Andorra \| Avûstûrya \| Belçîka \| Bêlarûs \| Bosna Hersek \| Brîtanîyayê mezin \| Bulgaristan \| Çek \| Danîmarka \| Estonya \| Fînlanda \| Fransa \| Holanda \| Îslanda \| Îtalya \| Îrlanda \| Komara Makedonyayê \| Letonya \| Liechtenstein \| Lîtvanya \| Luksemburg \| Macaristan \| Malta \| Moldova \| Monako \| Montenegro \| Norwêc \| Polonya \| Portekîz \| Romanya \| Rûsya \| San Marîno \| Swêd \| Swîsre \| Sirbistan \| Slovakya \| Slovenya \| Spanya \| Ukrayna \| Vatîkan \| Xirvatistan \| Yewnanistan