Mîtanî

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Here cem: navîgasyon, lêgerîn
Tixûbên dewleta Mîtanî di salên 1400î yên berî zayînê de

Mîtanî, anku dewleta Mîtanî yan Xanîgalbat, li goreyê dîrokvan Spayizerî[çavkanî pêwîst e], Mîtanî beşek ji sobariyan in. Sobarî jï beşek ji gelên arî û kaliken Kurdan in[çavkanî pêwîst e]. Angorî rojhilatnas Gens, navê Mîtanî ji bo xanedanên dewletê hatiye bikaranîn, qewmekî sobarî bûne û navê welatê wan Xanîgalbat bûye[1]. Beşek ji dewleta Mîtanî li Kurdistana îroyîn e[2][3].

Navê welatê "Mîtanî"[biguherîne]

Bi nivîsa kîtîtiyan KUR URUMî-ta-an-nî / Mî-ît-ta-nî. Li ser kevirên Asûriyan em dibînin peyvên[4] Xanîgalbat[5] / Hanigalbat, bi nivîsa mixan Ḫa-ni-gal-bat.

Dîrok[biguherîne]

Di sedsala 16an a berî zayînê de, hikûmeteka pir xurt û capuk avakir. Paytexta wan bajarê Wassognê bûye. Suriye, Emûriye, welatên Aşûrî û Kurdistan, heta herêma Kerkûkê hemî di bin hukmê wan da bune. Dewleta wan yek ji dewletên mezin û rûmetdar yên wê demê (Misir, Haysi, Qasi, Mitani) bûye. zimanê wan xweser bûye. Ew hukumet li beranberî êrîşen Aşûriyan ducaran ma û hindek ji axa xwe winda kir. Qirale Aşûrî, Aşûr Nesir Pal, dûmahi bi desthilata wan anî.

Mîtaniyan gelek salan hukim kiriye. Mîtaniyan jibo cara yekê di dîrokê da, maadena asinî vedîtîye û bi kar anîye. Aşûrî parçeyek biçûk ji împratoriya Mîtanî bûn, lê ji ber hêrîshên ji hemî layan şikestin. Aşûriyan û Hittiyan dest li ser wan navçeyan dane. Heft êlên Mîtaniyan hebûn û ji êlên wan re digotin "MIL" an jî "MILAN".[6]

Dawiya welatê Mîtaniyan[biguherîne]

Împeratora Asûriyan şer û ceng kirr bi welatê Mîtaniyan; û piştî xirab kirana axan Mîtanî, Asûriyan çûn li bakurê Mezopotamya ji bo şer kirina bi Hîtîtên[7].

Cografya[biguherîne]

Paytexta Mîtanî Waşşûkanî[8] bû, bi kurdiya îroyîn "Xweşik-kanî"[9][10] e. Peyva Waşşûkanî dide navê bajarê kurd Sîkan[11]. Cihê bajarê kevnar a Waşşûkanî bajarên kurd Serê Kaniyê, Hesîçe û Serê Kaniyê, Riha ne.

Çavkanî[biguherîne]

  1. Mihemed Emîn Zekî Beg (2002). Dîroka Kurd û Kurdistanê. Avesta.
  2. http://books.google.fr/books?id=sj_bBoDtP9YC&pg=PA46&lpg=PA46&dq=washukanni+kurdish&source=bl&ots=NjiJhU2Fe_&sig=V8Nl9U7_5vK4V4SJgdLduduBe9U&hl=fr&sa=X&ei=Tr4ZUrvQIamO0AXl7IGABw&ved=0CFgQ6AEwBzgK#v=onepage&q=washukanni%20kurdish&f=false (ORMUS The Secret Alchemy of Mary Magdalene ~ Revealed part A, li rûpela 46 emîn
  3. http://fr.scribd.com/doc/143625202/Aryans-and-Zoroastrians (The Hurrian lands are today a part of Greater Kurdistan)
  4. http://empires.findthedata.org/q/132/2518/What-was-the-Mitanni-Empire
  5. http://books.google.fr/books?id=qho7AAAAIAAJ&pg=PA5&lpg=PA5&dq=khanigalbat&source=bl&ots=Gi2d297UmN&sig=EQU14-2xM2u58TFM1Degnv0x0x8&hl=fr&sa=X&ei=evEYU (The Cambridge Ancient History (fascicle): 49: Assyrian ..., Volume 2,Partie 25 Par J. M. Munn-Rankin)
  6. http://wikitry.com/index.php/Mitanni
  7. http://books.google.fr/books?id=HcHJ3CSa_sMC&pg=PA453&lpg=PA453&dq=khanigalbat&source=bl&ots=eMeEgpX8_c&sig=WDYVfkIhxRjEcbap2gc2rDyiDBA&hl=fr&sa=X&ei=NvIYUouYGcrB0QWhj4DIAg&ved=0CD4Q6AEwAjgK#v=onepa (Histoire de l'humanité, Volume 2 publié par Unesco)
  8. http://www.heritageinstitute.com/zoroastrianism/ranghaya/mitanni.htm (li gorî "Heritage institute, paytexta kralgeha Mîtanî, Wassûkanî ye)
  9. http://www.ancient.eu.com/Mitanni/ (Li gorî kovara "Ancient encyclopedia history", by Joshua J. Mark published on 28 April 2011,The name Washukanni is similar to the Kurdish word 'bashkani', 'bash' meaning good and 'kanî' meaning well or source, and so is translated as 'source of good' but also as 'source of wealth')
  10. http://www.heritageinstitute.com/zoroastrianism/ranghaya/mitanni.htm
  11. http://www.heritageinstitute.com/zoroastrianism/ranghaya/mitanni.htm (Some believe the ancient city of Sikan was built on the site of Washukanni, and that its ruins may be located under the mound of Tell el Fakhariya near Gozan)

Herweha[biguherîne]

Wiki letter w cropped.svg Ev gotar şitlek e. Heke tu bixwazî berfireh bikî, biguherîne bitikîne. (Çawan?)