Melayê Cizîrî

Melayê Cizîrî
Navê rastî	Şêx Ehmed
Bernavk	Melayê Cizîrî
Roja jidayikbûnê	1570 Cizîr
Roja mirinê	1640 Cizîr
Eslê xwe	Kurd
Pîşe	Helbestvan, Mitesewif

Melayê Cizîrî (1570-1640) wekî Ehmedê Xanî û Feqiyê Teyran yek ji helbestvanên mezin yên kurd e.

Perçeyek ji meqele "Klasîkên me – an şahir û edîbên me ên kevin" ya Celadet Alî Bedirxan:

"Mela li cem hemî kurdmancan, nemaze li cem feqehan ewçend nas e ko ne hewce ye ez wesfê wî bidim. Mela şahirekî mitesewif e, dîwana wî di sala 1919 an de li Stenbolê ketiye çapê. Beriya wê li Petersbûrgê jî hati bû çap kirin. Min ji vê çapê nisxeyek li Şamê di taxa kurdmancan de dîtiye. Çapa Petersbûrgê çapeke lîtografîk e."

Melayê Jaba di heqê Melayê Cizîrî de dibêje:

"Şahirê diwê Melayê Cizerî ye. Eslê wî ji Cizîra Bohtan e. Navê wî şêx Ehmed e. Di tarîxa pansed û çilî de di nêv Cizîrê de peyda bûye. Di wî wextî Mîr Imadedîn li Cizîrê mîr bû û xweheke mîr hebû. Ev şêx Ehmed li xweha mîr aşiq bûye. Xezeliyatine zehf gotiye û diwançeyek tertîb kiriye. Dîwana Melayê Cizerî dibêjin qewî dîwaneke misteleh e, û zehf li nik ekradan meqbûl e. Paşê, Mîr Imadedîn ew şêx Ehmed ceribandiye ko aşiqê heqiqî ye û xweha xwe da ê. Şêx Ehmed qebûl ne kiriye. Ev şêx Ehmed jî di tarîxa pansed û pêncî û şeşê de merhûm bûye û di nêv Cizîrê de medfûn e, û ziyaretgaha xelkê ye."

Herwekî melayê Jaba gotiye tirba Melayê Cizîrî ziyaretgeh e. Ji xwe hêj di saxiya wî de welayet bi aliyê wî ve didan. Dibêjin ko mela li Westaniyê, li ber şetê Cizîrê, li ser kuçekî rûdînişt û şihrên xwe dinivîsandin. Ji cizba wî kuç welê disincirî ko piştî ko mela jê radibû jin diçûn wî kuçî û nanên xwe pê ve didan û dipijandin.

Ji dîwana melê me xezala jêrîn bijartiye. Heye ko di dîwana melê de jê spehîtir xezel hene. Lê me kêfa xwe ji ber gotina "Şebçiraxî şebî Kurdistan im" jê re anî:

Pir ji dîna te xerîb im xanim Ji te ser ta bi qedem heyran im Her bi can teşnelebî lehlan im Dil di benda giriha zilfan im Yûsifî cirhekeşî hicran im Niqteyî daîreyî rindan im Lew şebî daîre sergerdan im Badenûşî qedehî hirman im Bedel ateş ji ceger biryan im Lew perîşan im û pir êşan im Aşiqî nazik û mehbûban im Tu mebîn bêser û bêsaman im Gulî baxê iremî Bihtan im Şebçiraxî şebî Kurdistan im Çi tebîet beşer û insan im Lilehil hemd çi alîşan im Di riya yar li rêza san im Lew di iqlîmî sixen xaqan im Sibehî îd e û ez pê zanim Ko bi kêra te seher qurban im Xweş birîndarekî bêderman im Carekê şefeq e rûhim can im Ji Xwedê re veke benda beriye. Dînbirê hurmisalê zeriyê Nazikê nîşkerê sirperiyê. — Melayê Cizîrî

Pêşangeha wêneyan

• 

  Tirbeya Mela Ehmedê Cizîrî, li Cizîra Botan.

• 

  Ji tirbeya Mela Ehmedê Cizîrî de, li Cizîra Botan.

• 

  Tirbeya Melayê Cizîrî

Çavkanî

• Çapa Diwana Ciziri[1] ya latînî, ji aliyê Zeynelabidin Zinar û Emin N. ve hatiye kirin û di 1987an de li Stockholmê ji aliyê Roja Nû ve hatiye çapkirin. Ev çap 560 rûpel e.