Nîtrojen

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Here cem: navîgasyon, lêgerîn
KarbonNîtrojenOksîjen


N

P
Şeklê wê
Liquidnitrogen.jpg
Bi tevayî
Nav, direfş, nimre Nîtrojen, N, 7
Kom, vedor, blok 15, 2, p
Cure Nelajwerd
Tîrbûn 2,7 g/cm3 (25 °C)
Agahî
Giraniya atomê 14,0067 u
Nîveşkêla atomê 65 (56) pm
Nîveşkêla kovalansê 71 pm
Nîveşkêla Van der Waalsê 155 pm
Rêzbûna elektronan [He] 2s2 2p3
Rewşa di germiya odê de gazî
Xala helînê 63,05 K (-210,1 °C)
Xala kelînê 77,36 K (-195,79 °C)
Kabikê molî 13,54 · 10-6 m3/mol
Derenceya bilindbûnê −3, −2, −1, 1, 2, 3, 4, 5
Oksîdên xwe N2O, NO, N2O3, NO2, N2O5
Elektronegatîfî 3,04 (Pauling-Skala)
Îzotop
Îzo LC t1/2 ÇA EX MeV ENû
13N

{syn.}

9,965 d ε 2,220 13C
14N

99,634 %

Qayîm
15N

0,366 %

Qayîm
16N

{syn.}

7,13 s β- 10,419 16O
Tevdîr girtin
Nîşanên xeterê
nîşana xeterê tune ne

Nîtrojen an azot elementek e. Direfşê Nîtrojênê N e, yek caran jî 7N tê bikaranîn. Nîtrojen di cîhanê da molekular e, yanî N2 e.

Dîrok[biguherîne]

Carl Wilhelm Scheele di salê 1771 da têderxist ku ba ji Nîtrojenê ye jî. Carê yekemîn di salê 1774 da Ammonîak ji Joseph Priestley hate çêkirin.

Hebûn[biguherîne]

Di sedsala 19'an da zanyar dizanîn, ku her şînayî ji nîtrojenê ne. Nîtrojen elementekî hêja ji protêînan, protêîdan û DNA ye. Ji ber ku wê jî her ensymek ji nîtrojenê ye.

Nîtrojen ji şînayiyan ra[biguherîne]

78 % ji nîtrojenê molekular e. Şînayî nîtrojenê bi rêkê bê nikanin bikarwînin. Ew nîtrojenê bi rêkê Ammonîyûmê ya Nîtratê dibin. Nîtrojen ji mezinbûnê wan ra girîng e. Eger di şînayîyekê da pir hindik nîtrojen hebe, çilên wê zû zer dibin û dikevin. Hên jî çîçekên xwe dipeqin. Eger zêde nîtrojen ji şînayiyan ra hebe, çilên xwe reş-keskekî dibin, çîçekên xwe pir dereng dipeqin û ew şînayiya zû dikare nexaş bibe.

Nîtrojenê kelî (-196 °C)
Nîtrojenê molekular