Nû Zelenda

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
(Ji Zêlanda Nû hate beralîkirin)
Here cem: navîgasyon, lêgerîn
New Zealand
Nû Zelenda
Alaya Awistralyayê Arma Awistralyayê
(Ala) (Nîşan)
Sirûda netewî: Advance Australia Fair
NZL orthographic.svg
Zimanên fermî Îngilîzî, maorî
Paytext Wellington
41°17′Bş 174°27′Rh / 41.283°Bş 174.45°Rh / -41.283; 174.45
Sîstema siyasî Monarşiya parlamenterî
 - Keybanû
 - Serekwezîr
Elisabeth II
John Key
Rûerd
 - Giştî
 - Av (%)

268.680 km2
kêm
Gelhe
 - Giştî (2009)
 - Berbelavî

4.331.600 kes
15 kes/km2
Serxwebûn - 26'ê rezbera 1907 (Kolonî)
- 25'ê sermaweza 1947 (Serxebûn)
Dirav Dolara nûzelendî (NZD)
Dem UTC+12 (havîn +13)
Nîşana înternetê .nz
Koda telefonê +64

Nû Zelenda, Zelendaya Nû, Zelendaya Teze, (bi îngilîzî: New Zealand, bi maorî, Aotearoa) welateke girav e. Ew li ser Okyanûsa Mezin de ye. Li 1.500 km bakura Nû Zelendayê Kaledoniya Nû, 1600 km li bakur rojava ji Awistralya bi Deryaya Tazmanya vediqete, li başûr jî 3000 km dûr Antarktîka heye. Nû Zelenda du giravên mezinê, girava bakur û girava başûr, û gelek giravên biçûk de pêk hatiya. Giravên herî mezin ew in: Girava Stewart, Girava Great Barrier û Girava Chatham e.

Gelemperî[biguherîne]

Nû Zelenda welatekî Commonwealth Realm e. Keyatiya Nû Zelendayê bi Nû Zelendayê re tev Girava Cook û Niue û Tokelau sax dike.

Rûerda Nû Zelendayê 270.534 km² ye. Giravên mezin de ya bakur 113.729 km², ya başûr jî 151.215 km² ye.

Gel[biguherîne]

Gelê Nû Zelendayê bi gelemperî koçerên di Brîtanyayê de hatinî û dimatî wir maorî ne. Gorî hejmartina gelhê di 2006an de 4.141.766 kes li Nû Zelendayê dijî ye. Ji bo mezinahî rûerda welat pira xewle, serî km² 15 mirov dikeve. Li gel kêmzêde %75 yê di ewropa de hatine. Wan re Pakeha tê gotin. Li wan şunda bi %14,7 maoriyên polînesî ne.

Ol[biguherîne]

Li Nû Zelendayê bi piranî xristiyan hêne. Liwan bêtir bi 24% kes ateîst û bi kêmaviyê budîst, hindû, misilman û cihû hene.

Ziman[biguherîne]

Li Nû Zelendayê de sê zimanên fermî hêne: îngilîzî, maorî û zimanê ker û lalan (New Zealand Sign Language-NZSL). 96,1% ji gelê wir îngilîzî diaxive. Zimanê maorî bi 4,5% kesî tê axaftin. Zimanê ker û lalan jî di 10 nîsana 2006an û vir de zimanê fermî ye. NZSL bi 0,8% kesî tê bikaranîn.

Dîrok[biguherîne]

Bi gumani Nû Zelenda di sedsala vevbara 11an û 13an de ji aliya Polynesiyan hat doz kirin.

Mirovê ji Ewropayê de gehîştiya Nû Zelendayê Deryavanê holandî Abel Tasman bû. Dûv wî re 1769/70 de James Cook çû Nû Zelendayê. Paş James Cook de koçer di Ewropayê de çûna wan giravan. Di 1840 de jî Împeratoriya Brîtanyayê ew bendiya xwe kir. 1907an de jî ew bû koloniya Brîtanyayê.

Pêşangeh[biguherîne]

Giredanên derve[biguherîne]