Zimanê farisî

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Here cem: navîgasyon, lêgerîn
Farisî
فارسی
Welatên lê tê axaftin  Îran
 Efxanistan
 Tacîkistan
 Pakistan
 Ûzbêkistan
Axiverên zimanê zikmakî 60 milyon
Malbata zimanî Zimanên hind û ewropî
Sîstema nivîsê Tîpên erebî
Kodên zimanê
ISO 639-1 fa
ISO 639-2 per (B)  fas (T)
ISO 639-3 fasMacrolanguage
individual codes:
pes – Farisiya rojava
prs – Farisiya rojhilat
tgk – Tacîkî
aiq – Aimaq
bhh – Bukharic
haz – Hezaregî
jpr – Dzhidi
phv – Pahlavani
deh – Dehwari
jdt – Juhuri
ttt – Tatî
Persian-speaking Area.png

     Cihê ku farisî zimanê zikmake ye.     Cihên ku farisî zimanê duyem e.

Farisî an jî farsî zimanekî ji koma zimanên îndo-ewropî ye. Zimanzan farisî dixin beşa îndo-îranî û dibêjin ku farisî yek ji zimanên beşa başûrî rojavayê Îranê ye. Farisî bi kurdî re di warê ziman de ji nêz ve cîran e.

Farisî zimane gelê faris e. Hin afxanî û tacîk jî bi farisî wek zimanê duyem diaxivin.

Li Îranê 70 milyon, li Afxanistanê 20 milyon, li Tacîkistanê 5 milyon û li Ûzbêkistanê 7 milyon kes bi farisî diaxvin. yanî li dinyayë de 102 milyon kes farisî dizanin.

Dîrok[biguherîne]

Zimanê farsî çend Dewran û merheleyê dîrokê pişt serê xwe xistine ta gihîştiye vir. Ev ziman yekem car di serdema Hexanenişiyan de hat nivîsîn ku belgeyên wê bi navê farsiya kevn tê nas kirin. Piştî farsiya kevn farsiya navîn e, û piştî wê jî farsiya derî an jî farsiya nû û di dawiyê de jî farsiya modern peyda bû. [1]

Ferhengok[biguherîne]

Hejmarên farisî
  • 1-yêk
  • 2-du
  • 3-sê
  • 4-çahar
  • 5-penc
  • 6-şiş/şêş
  • 7-heft
  • 8-heşt
  • 9-nuh
  • 10-deh
  • 11-yazdeh
  • 12-devazdeh
  • 13-sîzdeh
  • 14-çahardeh
  • 15-panzdeh
  • 16-şanzdeh
  • 17-hêfdeh
  • 18-hêjdeh
  • 19-nûzdeh
  • 20-bîst
  • 21-bîstuyêk
  • 22-bîstudu
  • 30-Sî
  • 40-çêhêl
  • 50-pencah
  • 60-şest
  • 70-heftad
  • 80-heştad
  • 90-neved
  • 100-sad
  • 200-dêvîst
  • 300-sîsed
  • 1000-hezar
  • 10000-deh hezar
  • 1000000-mîlyûn
  • 1000000000-mîlyard
Rengên kurdî-farisî
  • şîn-abî
  • sor-surx/qermez
  • zer-zerd
  • kesk-sebz
  • qehweyî-qehvêî
  • binefş-benefş
  • gewr-tûsi
  • narincî-narêncî
  • spî-sêpîd/sêfîd
  • reş/siyah/mêşki
Fêlên farisî-kurdî
  • ameden(biya)-hatin
  • reften(berow)-çûn
  • buden(baş)-bûn/bin
  • şoden(beşow)-bûn, çêbûn, çûn
  • kerden(bekon)-kirin/kirdin
  • şosten(beşuy)-şûştin
  • danisten(bedan)-zanîn
  • gereften(begir)-girtin
  • gîrîsten(begîr)-girîn
  • siteden(bestan)-standin
  • manden(beman)-man
  • dîden(bebîn)-dîtin
  • şeniden(beşinew)-bihistin
  • porsiden(bepors)-pirsin/pirs kirin
  • tersiden(beters)-tirsin/bizdin
  • xandiden(bexand)-kenîn
  • xasten(bexweh)-xwestin/wiştin
  • neveşten(benevis)-nivîsin
  • avixten(beavîz)-aliqandin
  • xerf zeden(bezen)-axaftin/peyivin/qisey kirin
  • goften(begu)-gotin/wutin
  • doşnam goften(begu)-dujin kirin
  • xanden(bexon)-xwendin/xuwendin
  • vakerden(vakon)-vekirin
  • fahmiden(befahm)-fehm kirin
  • bariden(bebar)-barin
  • suxten(besuz)-şewitin
  • hişten(behêl)-hiştin
  • mêkiden(bemêk)mêtin
  • nigêristen(benigêr)-nêrin/sêr kirin
Nimûneyên farisî
  • Namê şoma çist( axaftina rojane:Namê şoma çiye):Navê we çi ye?
  • Namê to çist( axaftina rojane: çiye):Navê te çi ye?
  • Ehlê kucai(axaftina rojane: kucaye):Ji kûderî?
  • Çetori?:Çawanî/Çitonî/Çitûyî/Çilûyî/Çerî/Çitolî?
  • Zebanê Farsi beledid?/Farsî midani?:Zmanê Farisî dizanî?/Farisî dizanî?
  • Belî beledem/Arê midanem:Erê dizanim
  • Nexeyr beled nistem/Ne, nemidanem:Na, Nîzanim (Nizam)
  • saet çand ast (axaftina rojane: çande):Gelo saet çi ye? /Gelo saet çend e?
  • To çand Sâle-yi: Tu çend salîyî?
  • To çend salegîyî?: Tu çend salîyî?
  • Se ruz e(-st) kê henuz cizi nexordem: Sê roj e ko ez hîn tiştek nexwarim (nexward)
  • Destê to derd nebine(-d):Destê te derd nebîne, Mala te ava!
Danezana gerdûnî ya mafên mirov-bend 1

Zimanê farisî

"Heme merdom azad be donya miyayend o ez lehaze heysiyet o hoquq ba hem beraberend. Heme darayê hûş o vêcdan hestend o bayed be yekdiger ba ruhê beraderî reftar konend."

Zimanê kurdî

"Hemû mirov azad tên dinyayê û di weqar û mafan de wekhevin. Hemû xwedî hiş û vîcdan in û divê li hember hev bi ruhê bratiyê bilivin."

Çavkanî[biguherîne]

  1. Dîroka Zimanê Farsî Dr. EbolQasimî


Wiki letter w cropped.svg Ev gotar şitlek e. Heke tu bixwazî berfireh bikî, biguherîne bitikîne. (Çawan?)