Çîroka keçelok 1 (pirtûk)

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
(Ji Çîroka Keçelok hate beralîkirin)
Jump to navigation Jump to search
Çîroka Keçelok 1.
Nivîskar Abdusamet Yigit
Şêwe Roman
Ziman Kurdî
Dîrok Cîld I. 2012
Cîld II ....
Weşanxane Han
Rûpel Cîld I. 400
Cîld II. ....
ISBN ISBN 978-3-942735-24-7

Çîroka keçelok[1], romana Nivîskarê kurd ya Abdusamet Yigit e. Roman, bi teybetî, têde cihaneka ku bi jîyane lehengê wê keçelok re têne ser ziman. Pirtûk, bi teybetî, têde çand, kevneşopî û dîrok bi hev re di nava hevdû re têne ziman. Pirtûk, jîyane kurdan û pêşketina wê ya li herême botanê ji xwe re dike navend û têne ser ziman. Bi teybetî, ji gelek sadsalên berê têne ser ziman. Ji demên berî zayînê heta ku tê demên piştî di wê de, mirov rastî pêşketinên civatî ên ku jînbûna û bi vegotinî tên ser ziman tê. Jîyane, keçelok, weke jîyaneka civatî, pirr pêşketinan bi xwe re têne ser ziman. Pirtûk, di hanîna xwe ya li ser ziman de, li sadsalên 11´mîn û 12´mîn disekinê. Ji wan nabuhurê. Jîyane kurdan ya berî van deman, ji xwe re dike mijar û navend û têne ser ziman.

Navaroka pirtûkê[biguherîne]

Pirtûk, şeklê vegeotinîyê yê ku têde tê ser ziman, di çerçova kevneşopîyê ya ku di nava civate kurdan de dijî ya. Di vegotinîyên di nava gel de, jîyane gel ya ku hatî jînkirin veşartîya. Pirtûk, ve bi awayekî vekirî dike û dixwezê ku bi me bide kifşkirin. Weke şeklê jîyane xwe ya bi kevneşopîya xwe re her civak xwediyê şekilna fikirkirinên xwe jî ya. Teherê têgihiştin û pêşketina dîroka kurda, bi zanîn û têgihiştina xwe re, bi dîmenî tê berçav. Kurd, di jîyane wan de, gotina "cin", pirr bicih bûya. Di sadsalên wan yên berî zayînê de û di yên piştî zayînê de heya. Bi têgihiştin û vegotinî, jîyane acinîtîyê jî, çawa di nava kurdan de heya û hatîya ser ziman hem di çîrok û vegotinên wan de û hem jî di wê gotinê de jîyaneka çawa hatîya hizirkirin, ew jî, mirov bi dîmenî dibîne. Di ahangekê de jîyane rastî û ya xiyalî ya bi efsûnî çawa bi hev re di nava hev de buhurtîya û pêşketîya, mirov wê di pirtûkê de bi awayekî vekirî bidîmenî dibîne. Pirtûk, bi têgihiştineka felsefîk û bi kevneşopîyê re ku bi pirrdîmenî di nava hevdû de têne ser ziman, vegotinîyên civate kurd ku di nav heta roja me têne ser ziman, ji wan hilm û rastîya xwe digirê û têne ser ziman. Li cihna mirov, kêfxweş dibe, li cihna mirov digirî, li cihna mirov dilmazinyê re rû bi rû tê.

Pirtûk, di rengê ´çîrokên keçelok de hatîya nivîsandin. Di navaroka pirtûkê de wê ku bi hevdû re di anegekê de bê wê pirr rengên vegotinî wê bên vegotin. Di pirtûkê de wê ji dunya me dûr, wê ji destpêka pirtûkê heta dawîya pirtûkên sernorîyên li cihhanek biafsûn wê bên dîtin. Bi wê re wê sernorîyên civakî ên civake kurd wê bi wan re wê têkiliyê bê danîn. Ev dunya me û cihane biafsûn, wê bi vegotinî di nava civakê de wê çawa were şîrovekirin û vegotin wê di pirtûkê de wê di derbarê wê de wê dîmenek berfireh wê were ser ziman. Nivîskar di pirtûkê de wê bi zimanekî felsefîkî û civaknasî wê werênê ser ziman. Zimanê ku bi wê pirtûk hatîya nivîsandin, wê gotinên civakî ên ku di nava civakê de mirov dijîyane xwe ya asayî de bikartînin bê. Ew gotinên mirov di jîyane xwe de bikartînê bi dîrokê re û bi jîyane civakê re xwediyê mejûyek çawa na, mirov wê bi şêwayekî baş wê kifş bike.

Cilda duyem a pirtûka çîrokên keçelok û navaroka wê[biguherîne]

Navaroka cilda duyem a pirtûka çîrokên keçelok, wê hem weke rêza pirtûkeka ku ew di dewama cilda yekem a pirtûkê de bê. Lê wê bi serê xwe jî wê xwediyê wateyekê bê. Navaroka pirtûkê, ji gelek beşên piçûk û mazin wê pêkwere. Di vê cilda duyem a pirtûkê de wê dîmenekî giştî a jîyane civake kurd a demn kevn jî wê bi xwe re wê bînê ser ziman. Serborî, dîrok, efsûnkarî, û hwd wê ji gelek aliyan ve wê di pirtûkê de wê bi zimanekî hesan û dewlemend wê were ser ziman. Mejiyê mirovê kurd ê serdemên kevn, wê çawa bifikirê, wê di derbarê wê de wê dîmenekî pirr baş wê i pirtûkê de bê dayîn li ber mirov[2].

Cilda sêyem a pirtûka çîrokên keçelok û navaroka wê[biguherîne]

Di cilda sêyemin a pirtûkê de wê zêdetirî wê cih bê dayîn li rewşên civaknasî. Lê bi wê re jî wê zêdetirî wê afsûn û ol jî wê were ser ziman. Rengê û bawerîya civakê bi reng û beşên wê re wê were ser ziman.

Li kurdistanê, ev çîrokê keçelok wê di rengê yên ´hezar û yek şevî´ de wê bên ser ziman, wê di pirtûkê de wê bizimanekî civakî, civaknasî û felsefîkî ku bi hevdû re hatîya hevirtîn, wê bi wê re bê hanîn li ser ziman. Zimanê cilda sêyem a pirtûka çîrokên keçelok wê zêdetirî civakî û felsefîkî bê. Bi wê re wê dîrokî bê. Pirûk, bi hersê cildên xwe yên ku heta nûha hatina weşandin, wê weke pirtûkek civakî ku ew bi dîrok û serorîyên civakî re bi zimanekî çîrokî û gotinîn civakî ku wê bînê ser ziman bê. Mirov, dikarê vê pirtûkê ji aliyê rengê fikirkirina mejiyê mirovê berê ê bi mazin hanîna ser ziman, bi afsûnê û civakê re çawa têkiliyên tê danîn û rengekî jîyanê tê jîyankirin di mejî de wê ew were dîtin.

Pirtûk bi hersê cildên xwe yên ku hetina weşandin, li dora 1500 rûpelî ya.

Zimanê pirtûkê[biguherîne]

Zimanê pirtûkê wê zimanekî civakî û herikbar bê. Di pirtûkê de wê di derbarê zimên û rengê bikarhanîna zimên de jî wê gelek rastîyên dîrokî ên civakî wê werina dîtin. Bi teybetî mirov zimanê berhemê bi sê awayan kifş dike. Awayê pêşî ê zimanekî civakî ku ew bi mejûya civakê re xwediyê rengekê pêşketinê ya. Li ser wê re gotinên ku hatina bijartin û ew di nivîsandinê de hatina bikarhanîn, wê gotinên ku ew pirr zde hatina bikarhanîn ji civakê re bûna weke rengekî hiş bin. Awayê duyem jî wê rengê bikarhanîna zimên bê. Wê çawa bi awayekî baş ziman were bikarhanîn, nivîskar di pirtûkê de pirr zêde li ser wê sekinî ya. Zimanê pirtûkê, wê di çerçoveyek fahmzanîyê(pedegojî´yê) de wê bê[3]. Zimanê civatên kurdan wê bi gelek şêwayên wê re wê were dîtin. Di pirtûkê de wê bi wê re weke awayekî din ê sêyem jî wê zimanekî dîrokî û felsefîkî bê. Cih bi cih, wê di pirtûk de cih bê dayîn li bûyarên civvakî ên dîrokî ên li herêmê ên civake kurd jî.

Çerçoveya pirtûkê[biguherîne]

Pirtûk, heta nûha sê bergên wê hatina weşandin. Her sê bergên wê jî her yekê li dora 500 rûpelî ya. Pirtûk, weke projeyek mazin a. Pirtûk, di nava şert û mercên xwe yên civakî ên ku ew di nava wê de hatî nivîsandin de wê xwediyê wateyekê jî bê. Çend ku wê di vê serdema ku pirtûk di wê de hatina nivîsandin bi bandûra şer û pevçûnên ku li ser serê civakê hatina kirin re wê zimanê civakî û yê henekbar hin bi hin winda bibê jî, lê nivîskar bo ku ew rengê ziman bi wateyên wê re winda nebê, wê giringîyê bide wê rengê zimên û wê bi teybetî wê gotinên van rengên civakî û henekî wê gotinên wê bikarbênê.

Pirtûk bi hebûn û zimanê xwe re wê xwediy temenekî civakî ê afrîner bê. Wê di pirtûkê de wê kalibên vegotinê ên nava civakê wê werê bijartin û wê pirtûk bi wê were nivîsandin. Di şêwayê de wê pirtûk, weke pirtûkek dirêja aqilê civakê bê.

binêre[biguherîne]

Herdû bergên din ên pirtûkê.

Çavkanî[biguherîne]

Wiki letter w cropped.svg Ev gotar şitlek e. Heke tu bixwazî berfireh bikî, biguherîne bitikîne. (Çawa?)
  1. Çîrokên Keçelok 2 û 3
  2. Çîrokên Keçelok 2 û 3
  3. Çîrokên Keçelok 2 û 3
  4. Çîrokên Keçelok 2 û 3
  5. Çîrokên Keçelok 2 û 3