Şerê navxweyî yê Srî Lankayê

Şerê navxweyî yê Srî Lankayê
Şerê navxweyî
Herêmên Srî Lankayê (kesk) ên ku piraniya wan tamîlî ne û ji aliyê LTTEyê wekî welatekî serbixwe yê tamîlî dihatin xwestin.
7°Bk 81°Rh
Dewlet	Srî Lanka
Dema destpêkirinê	23 tîrmeh 1983
Dema bidawîbûnê	18 gulan 2009
Beşdar	Srî Lanka Indian Peace Keeping Force (1987–1990) Pilingên Tamîl
Hejmara miriyan	100.001
Pêk tê ji	Eelam War I (1, 1983–1987) Indian intervention in the Sri Lankan civil war (2, 1987–1990) Eelam War II (3, 1990–1995) Eelam War III (4, 1995–2002) Eelam War IV (5, 2006–2009)
biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre

Şerê navxweyî yê Srî Lankayê, ku bi qasî sê dehsalan dom kir, pevçûnek kûr û wêranker bû, ku bandoreke mayîndeyeke giran li ser welat hişt. Di bingehê xwe de, aloziyên di navbera piraniya gelê Sinhalez û hindikahiya Tamîlî de hebûn. Ev cudahiyên etnîkî û siyasî vedigerin pêşketinên dîrokî û piştî serxwebûna Srî Lankayê di sala 1948an de her ku çû xwe bêtir nîşan dan. Bi taybetî, neheqîya li hemberî gelê Tamîlî di warê ziman, perwerdehiyê û kar de bû sedema nerazîbûnên mezin.

Rêxistina mîlîtan a Pilingên Rizgariya Tamîl Eelam (LTTE), ku wekî "Pilingên Tamîl" jî têne zanîn, di salên 1970î de hat damezrandin û daxwaza dewleteke serbixwe ya tamîlî li bakur û rojhilatê giravê kir. LTTE bi taktîkên xwe yên gerîla û êrîşên xwekujî navdar bû, yên ku li seranserê cîhanê bûn sedema nûçeyan. Li aliyê din, hikûmeta Srî Lankayê bû, ku hêzên wê yên çekdar hewl didan yekparebûna axa welêt biparêzin. Pevçûn di destpêka salên 1980î de zêde bû û veguherî şerekî navxweyî yê mezin ku di encamê de ji her du aliyan ve bêhejmar qurbanî çêbûn.

Bi salan, gelek hewldan hatin kirin ji bo çareserkirina pevçûnê bi danûstandinên aştiyê, lê ev ti car bi ser neketin. Aktorên navneteweyî yên wekî Norwêcê di navbeynkariyê de rolek girîng lîstin, lê nikaribûn çareseriyek domdar peyda bikin. Rewşa mafên mirovan di dema şer de gelekî xirabtir bû, û her du alî jî ji bo binpêkirinên giran hatin berpirsiyar kirin. Bi sed hezaran sivîl hatin koçberkirin, gelek kesan jiyana xwe ji dest dan an jî bi giranî birîndar bûn. Encamên aborî yên şer jî pir mezin bûn, ji ber ku veberhênan kêm bûn û binesazî gelek zirar dît.

Di gulana 2009an de, şerê navxweyî piştî êrîşek mezin a dawîn a artêşa Srî Lankayê bi dawî bû, di encamê de LTTE bi awayekî diyarker hat têkbirin û serokê wê Velupillai Prabhakaran hate kuştin. Dawiya şer hin rehetiyek anî, lê di heman demê de pirsgirêka lihevhatina neteweyî û ji nû ve avakirinê jî anî. Nirxandina sûcên şer û pirsa berpirsiyariyê heta roja îro mijarên sereke ne, ku welat pê re mijûl dibe. Her çend pevçûna çekdarî bi dawî bûbe jî, birînên civakî, siyasî û çandî kûr in, û riya ber bi civakek aştiyane û wekhev hîn dirêj e.