Almanya

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Here cem: navîgasyon, lêgerîn
Bundesrepublik Deutschland
Komara Federal a Almanyayê
Flag of Germany.svg Coat of arms of Germany.svg
Alaya Almanyayê Nîşana Almanyayê
Gotina sirûd:
Einigkeit und Recht und Freiheit
(Yekîtî, Rastî û Azadî)
Zimanên fermî Almanî
Paytext Berlin
52°31′Bk 13°23′Rh / 52.517°Bk 13.383°Rh / 52.517; 13.383
Bajarê mezin Berlin
Hamburg
Koln
Nişîngeha hikûmetê de jure: Berlin
de facto: Berlin û Bonn
Forma dewletê Sîstema parlementeriyê
Komara Federal
Forma hikûmetê Parlementeriya Demokrasî
Serokwezîr Angela Merkel
Serokkomar Joachim Gauck
Rûerd 357.375,62
Gelhe 81.900.000 (31'ê kanûnê 2015'an)
Berbilavî 229 Gelhe km²
Mezinbûna gelhe +0,5 % her sal
TBH
  • Giştî (nomînal)
  • Giştî (PHK)
  • Gelhe (nomînal)
  • Gelhe (PHK)
2013
  • 3.636 Mrd. USD (4.)
  • 3.513 Mrd. USD (5.)
  • 44.999 USD (18.)
  • 43.475 USD (15.)
EBM 0,916 (6.) (2014)
Dirav Euro (EUR)
Damêzrandin 1'ê rêbendanê 1871
Serxwebûn 23'ê gulanê 1949 (Komara Federal a Almanyayê)
Sirûda netewî Das Lied der Deutschen
Cejna netewî 3'ê kewçêrê
Roja Yekîtîya Almanyayê
Navçeya demjimêrî UTC-1, DMJN
UTC-2, DMJH
Nîşana erebeyê DE
ISO 3166 DE, DEU, 276
Nîşana înternetê .de
Koda telefonê +49
Germany in the European Union on the globe (Europe centered).svg
Deutschland politisch 2010.png

Almanya (Dengdani/ˈɑːlˈmɑːnjɑː/; bi almanî: Deutschland, bilêvkirin: [ˈdɔʏtʃlant]), bi fermî Komara Federal a Almanya yê an KFA (bi almanî: Bundesrepublik Deutschland, Derbarê ev deng Guhdar bike ? / i),[lower-alpha 1], dewleteke federal e û cihê xwe di navenda Ewropayê de girtiye. Tixûbên wê digihên Danîmarka, Polenda, Komara Çek, Awistriya, Swîsre, Fransa, Lûksembûrg, Belçîka û Holendayê. Li bakurê Almanyayê Deryaya Bakur û Deryaya Baltik digihine Almanyayê.

Paytext û cihê rûniştina hikûmetê Berlîn e, lê berê wezareta federal li Bonnê bû. Sîstema polîtîk federalî ye û ev sîstem bi şiklê demokratiya parlemanî hatiye organîzekirin. Li gorî benda 20em a destûra bingehîn, Almanya dewleteke federal, demokratîk û sosyal e. Ev dewleta federal ji 16 dewletên federe (dewletên herêmî, federedûgel) pêk tê. Dewleta Federal endamê Neteweyên Yekbûyî, Yekîtiya Ewropayê, NATO û G8ê ye.

Erdnîgarî[biguherîne]

Li Almanya derdora 80 bajarê mezin (hejmara rûniştvanan di ser 100.000) hene. Ji wana 14 bajar hejmara rûniştvanên wan di ser 500.000 hezarî deye.

Pênc bajaren herî mezin evin (dem: berfanbar 2005):

  1. Berlîn, 3,51 milyon
  2. Hamburg, 1,75 milyon
  3. München, 1,38 milyon
  4. Köln, 1.024.373
  5. Frankfurt am Main, 687.775

Berlin bi 3,5 Milyon rûniştvan bajarê almanya yê herî mezine.

Wekî din der dora van bajaran herêmên avakirî (metropol) çê bûne, ku bi milyona mirov lê dijîn. Li gor hejmara rûniştvanan herêmen herî mezin evin:

  1. Herêma Rhein-Ruhr, 11,3 milyon
  2. Herêma Berlin-Brandenburg, 4,5 milyon
  3. Herêma Frankfurt-Rhein-Main, 5,8 milyon
  4. Herêma Stuttgart, 3,9 milyon
  5. Herêma Hamburg, 5 milyon

Herêmên Almanyayê[biguherîne]

16 Herêmên Almanyayê hêne. Ew her herêmê parlementoya bixwe heye û di hundur de gelek aiyan de zagonên xwe hê ne. Ew 16 herêm û paytextê xwe wiha ne:

Rêz Herêm Paytext Rûerd (km²) Nifûs (bi hezaran)
1 Baden-Württemberg Stuttgart 35.751,46 10.632
2 Bayern München 70.551,57 12.604
3 Berlin [1] 891,85 3.419
4 Brandenburg Potsdam 29.485,63 2.450
5 Bremen Bremen[1] 419,38 654
6 Hamburg [1] 755,26 1.753
7 Hessen Wiesbaden 21.114,94 6.046
8 Mecklenburg-Vorpommern Schwerin 23.180,14 1.598
9 Niedersachsen Hannover 47.634,90 7.792
10 Nordrhein-Westfalen Düsseldorf 34.097,72 17.572
11 Rheinland-Pfalz Mainz 19.853,36 3.995
12 Saarland Saarbrücken 2.569,69 991
13 Saksonya Dresden 18.415,51 4.047
14 Sachsen-Anhalt Magdeburg 20.446,31 2.246
15 Schleswig-Holstein Kiel 15.799,38 2.814
16 Thüringen Erfurt 16.172,50 2.162

Dîn[biguherîne]

Li gelî Almanyayê 60% xwe xiristiyanên ne (30.2% Katolîk û 29.2% Protestanî). 4% en xwe misilman û 34.1% ateîst û agnostîk in. [2]

Çavkanî[biguherîne]

  1. a b c Navçeyên Berlin û Hamburg ji bajarên hewşêwe navî de de pêk tên. Bremen jî navçeyeke ji bajarekî de pêk têye jî, bajarê Bremerhaven jî di hundura Bremen da ye.
  2. [1]

Girêdanên derve[biguherîne]



Çewtîya sîte: <ref> tags exist for a group named "lower-alpha", but no corresponding <references group="lower-alpha"/> tag was found, or a closing </ref> is missing