Bîrûnî

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Here cem: navîgasyon, lêgerîn
Bîrûnî
Biruni-russian.jpg
Pûlekî ji bona bîranîna Bîrûnî di 1973an de ji aliyê Yekîtiya Sovyetan ve hat amadekirin.
Navê rastî أبو الريحان محمد بن أحمد البَيْرُوني

Ebû Reyhan Mihemed bîn Ehmed el-Bîrûnî

Bernavk El-Bîrûnî
Roja jidayikbûnê 15'ê Êlûn 973
Xwarezm -  Ûzbêkistan
Roja mirinê 13'ê Kanûn 1048
Xeznî -  Efxanistan
Hemwelatî  Îran
Eslê xwe Fars
Dîn Îslam
Destûrname Arîstoteles, Batlamyûs, Aryabhata, Mihemed Pêxember, Ebû Hanîfe Dînewerî, El-Razî, Ebû Nesr Mensûr, Îbn-î Sîna
Pîşe fîlozof, matematîk, astronom, fîzîk, dîrok, bijîşk, felsefe, sosyolojî, jeodezî û kîmya

Bîrûnî an jî Ebû Reyhan Bîrûnî (bi erebî: Abū Rayḥān Muḥammad ibn Aḥmad al-Bīrūnī) (z. 15 êluna 973 - m. 13 kanûn 1048) Ew fîlozof, matematîkzan, astronom, fîzîkvan, ansîklopedîst, dîroknas, gerok, kîmyager, sosyolog, jeodezîzan, bijîşk û zanîsteki Misilman yê bi eslê xwe Fars bu.[1]

Bîrûnî li gundê Kath nêzî Xwarezmê (li Ûzbêkistana îro) hatîye dinyayê. Navê wî bi farisî tê wateya berbajar. Bi şûnde navê wî li gundê wî Kat jî kirine. Ew dersên matematîk û astronomîyê ji Ebû Nesr Mensûr digire.

Ew bi fîlozofên weke, Ibn Sîna, Ibn Miskeweyh û mîrza Ebû'l-Ebas Me'mûnê Xwarezmşah re hevkariyê dike. Bi Mehmûdê Xezneyî re diçe Hindistanê, li wê derê zimanê wan hîndibe, hem li ser ola wan, hem jî li ser felsefa wan dixebite û pirtûkeke bi navê "Kitêba Hindistanê" (bi erebî: Kitâb al-Hind) li ser vedîtinên xwe dinivîse. Ew yewnanî, suryanî û berberî jî zanîbû. Wî pirtûkên xwe bi (zimanê xwe yê dayîkê) farisî û bi erebî dinivîsandin.[2]

Tê zanîn kû berhemên Bîrûnî nêzika sed û heştê ne, lê mixabin îro bîst û heft berhem wî tenê xwe gîhandîye roja me.

Berhemên Bîrûnî[biguherîne]

  • El-Âsâr'il-Bâqîye an'il-Kurûni'i-Hâli-ye
  • El-Kanûn'ül-Mes'ûdî
  • Kitâb'üt-Tahkîk Mâ li'l-Hind
  • Tahdîd'ü Nihâyeti'l-Emâkin li Tas-hîh Mesâfet'il-Mesâkin
  • Kitâbü'l-Cemâhir fî Mâ'rifet-i Cevâ-hir
  • Kitâbü't-Tefhîm fî Evâili Sıbaâti't-Tencîm
  • Kitâbü's-Saydele fî Tıp

Çavkanî[biguherîne]

Ana Britannica – 4. Cilt / s. 269-271

  • Cyril Glassé (1991). The Concise Encyclopedia of Islam. HarperCollins, San Francisco. ISBN 0-905743-65-2