Bozan Şahîn Beg
| Endamê Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê |
|---|
| Jidayikbûn | |
|---|---|
| Mirin | 1968 |
| Hevwelatî | |
| Pîşe | |
| Bav |
Şahîn Beg |
Bozan Şahîn Beg (jdb. 1890 - m. 1968) serokeşîr, siyasetmedar û neteweperwerekî kurd bû. Ew yek ji endamên damezrîner ên rêxistina neteweperwer a kurd yê Xoybûn bû û di her du meclîsên destpêkê yên yasadanînê yên Tirkiye û Sûriyê de wekî parlamenter xebitî.
Jiyana berê
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]Bozan Şahîn Beg li Sirûcê di malbatekê ji eşîra berazî ji dayik bû. Ew kurê serokê eşîrê Şahîn Beg bû ku herêmek di navbera Sirûc û Kobaniyê de hikum kiriye. Bozan çend birayên çalak ên siyasî hebûn, di nav wan de Mistefa Hirço Beg, Hecî Ehmed Beg û Nafî Beg hebûn.[1]
Li gorî dîroka devkî yê malbatê, ev malbat neviyên Xelîlê Urfalî ne ku di destpêka sedsala 19an de li herêma Rihayê bi cih bûye. Bozan ji şaxê "mîranî" yê eşîrê bû ku li her du aliyên sinorê piştî osmanî bandorek girîng hebû.
Bozan li Stembolê li Mekteb-i Aşiret-i Humayun ("Dibistana Eşîran") xwend ku ji hêla siltan Ebdulhemîd II ve ji bo perwerdekirina kurên elîtên eşîrî yên ji wîlayetên rojhilatê împeratoriyê hatiye damezrandin.[2] Hin gotar destnîşan dikin ku wî paşê li Fransayê xwendinên demkurt domandiye, her çend ev yek di tomarên akademîk de nehatiye piştrast kirin.
Kariyera siyasî
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]Piştî hilweşîna împeratoriya osmanî, Bozan tevlî tevgerên li dijî dagirkerên fransî û brîtanî bû û di pêşengiya hewldanên berxwedanê yên li dijî dagirkeriya Fransayê li herêma Rihayê de alîkarî kir. Wî di organîzekirina milîsên eşîrî û têkbirina xetên dabînkirina Fransayê de roleke girîng lîst.[3]
Ew di sala 1920an de di Meclîsa Mezin a Neteweyî ya Tirkiyeyê ya yekem de wekî parlamenterê Rihayê hate hilbijartin û di sala 1921an de ji bo Dîlokê ji nû ve hate hilbijartin.[2]
Bozan li dijî peymana neteweyî yê nijadperestên tirk yê Misak-i Millî bû ku ji hêla Enqerê ve hatibû pejirandin, derket ku xweseriya axa kurdan înkar kiriye. Ev nerazîbûn bû sedema mehkûmkirina wî ya ne amade û cezayê îdamê ji hêla hikûmeta komarparêz a destpêkê ve.[2]
Di sala 1923an de Bozan li gel birayê xwe Mistefa Hirço û gelek endamên eşîrê berazî sîrgûniya Sûriyê bûn ku wê demê di bin mandata Fransayê de bû. Ew li Kobaniyê bi cih bû û bû navendek ji bo çalakiyên rewşenbîrî û siyasî yên kurdî.[2]
Di sala 1927an de wî li gel kurdên pêşeng ên sirgûnkirî, di nav de Celadet Alî Bedirxan û yên din, rêxistina neteweperwer Xoybûn damezrandin.[4] Armanca rêxistinê ew bû ku hewlên kurdan ber bi serxwebûnê ve bike yek û piştgirî da serhildana Agiriyê (1927–1930).
Bozan bi destpêkirina êrîşeke paralel ber bi Rihayê ve hat erkdarkirin, lê ji ber dijberiya Fransayê xwe ragirt. Piştre ew û birayê wî di bin çavdêriyê de man û ji bo demek kurt li Helebê di bin çavdêriya malê de man.[4]
Di dema sirgûniya xwe de, Bozan bû parêzvanekî çandî jî, parastin û alîkariya darayî pêşkêşî nivîskarên navdar ên kurd ên wekî Cegerxwîn û Osman Sebrî kir.[2]
Di bin çarçoveya siyasî ya sinordar a mandaya Fransî de, Bozan Şahîn Beg di sala 1936an de ji bo Meclîsa Gel a Sûriyeyê wekî cîgirekî navçeya Cerablûsê hate hilbijartin. Li gorî kevneşopiya herêmî, ew demekê wekî şaredarê Kobaniyê xebitî.[4]
Ew di nav sîstema siyasî ya Sûriyê de parêzvanekî mafên kurdan ma û di organîzekirina nûnertiya civakê de roleke girîng lîst.
Mirin
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]Bozan Şahîn Beg di sala 1968an de li Kobaniyê mir. Sê jin û çar zarokên wî hebûn. Neviyên wî îro li Sûrî, Tirkiye û diyasporaya kurdan a li Ewropayê dijîn.
Cîgirê wî di nav Xoybûnê de, seferberiya wî ya siyasî li sirgûnê û piştgiriya wî ji bo çanda kurdî cihê wî wekî kesayetiyek dîrokî ya rêzdar di nav kurdên Rojavaya û Bakurê Kurdistanê de misoger kir.
Çavkanî
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]- ^ "شجرة عائلة البرازي". www.barazifamily.net. Roja gihiştinê 4 gulan 2025.
- ^ a b c d e Halil Baran, İbrahim (11 nîsan 2016). "Ev medalya ne ya me ye!". www.rudaw.net (bi tirkî).
- ^ "Şahînbegzadê Bozan Beg" (bi tirkî).
- ^ a b c Tejel, Jordi. "NÛ LI SER AVAKIRINA DEWLET Û SÎNOR LI ROJHILATA NAVÎN Sinorên Tirkiye-Sûrî-Iraqê, 1921-1946" (PDF). edinburghuniversitypress.com.