Fêrîkê Ûsiv

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search
Fêrîkê Ûsiv
Navê rastî Fêrîkê Ûsiv
Zayîn 1934
Gundê Sîpanê, Ermenistan
Mirin 3'ê gulanê 1997
Hemwelatî  Ermenistan
Esil  Kurdê êzidî
Pîşe Helbestvan û wergêr
biguherîneBelge

Fêrikê Ûsiv helbestvan û wergêrê gewre ji Kurdên Kafkasyayê bû.[1] Di sermaweza 1934’an de, li gundê Sîpanê yê Yêrêvanê di malbateka êzidî de ji dayik bû.

Binemala wî[biguherîne]

Pêşiyên Fêrikê Ûsiv ji bajarê Qersê, ji gundê Yemençayîrê, piştî Şerê Cihanê yê Yekemîn, tevî kurdên êzidî yên din û ermenîyên herêmê derbasî aliyê Ûris bûne, bi rê de malbata wî gelek kes mirine.[2] Malbata wî ji êla sîpkan, bereka wutiyan bûye. Wî dibistana seretayî li gundê xwe Sîpanê, di sala 1951’ê de kuta kir. Zarokatiya wî, di ber xwendinê re, din ava çiyayên kurdan ên li aliyê Ermenistanê derbas bû, vê yekê jî hiştiye ku ew bibe tabietbêjekî yekta.

Xwendina û destpêka nivînsandina xwe[biguherîne]

Fêrik di gundê Pampê ku paşê navê wî wekî Sîpan hatiye guhestin de dibistana xwe ya seretayî xelas dike. Pey wê re, piştî ku çar sala dibîstana navînî diqedîne di sala 1955 an de, Enstîtuya Pedagojiyê ya Xaçatûr Abovyan dest bi xwendina xwe ya bilind a di Para Dirok û Fîlolojiyê de dike. Di heman sala ku Rojnameya Rêya Teze dest bi weşana xwe a duvdirêj dike da, Fêrik vê rojnameya navdar re helbest û bendê xwe dişîne û ew di rojnameyê de têne weşandin. Ew di sala 1960’î de Enstîtuya Pedagojiyê ya Xaçatûr Abovyan kuta dike.

Xebat di Radyoya Êrîvanê de[biguherîne]

Fêrik piştî ku enstîtuyê xelas dike, di Radyoya Kurdî ya Yêrêvanê wekî serokê Beşa Wêjeyê dest bi xebatê dike. Piştî vê yekê bi demeke kurt, ji ber ku Fêrik di jiyana xwe ya xebatê da rastgobû û tu carî qelbî û derewî nedipejiran, ew tûşî êrişan hat, rojekê ji ber vê yekê tîne hemû helbestên xwe yên çapbûyî û neçapbûyî li ber derê mala xwe dişewitîne û wiha dibêje; ‘’Ji kê re dinivîsim’’. Fêrik pey durketina xebata xwe ya li Radyoya Êrîvanê hinekî ber xwe dikeve.

Xelatwergirtin bo wergera helbestê[biguherîne]

Bi hanedana xezûrê xwe zimanzan û zargotinzanê gewre Heciyê Cindî, di sala 1963’an de, beşdarî pêşbirka wergerê ya bo berhemên Sayat-Nova dibe û wergera xwe ya bo kurmancî xelata sêyemîniyê werdigre.

Berhemên wî[biguherîne]

Pîrtûka wî ya pêşîn bî navê Çavkanî dî sala 1961’î de tê çapkirin. Paşê sala 1964’an de pirtûka wî ya bi navê Gula Elegezê çap dibe. Di sala 1967’an de, berhevoka helbestkar a sisiyan bî ser navê Lîrîka çap dibe. Sê sal piştî ku ew li gundê xwe de dest bi mamostetiyê bike ango dî sala 1971’an de dastana wî, Xewna Mîrmih, lî Moskovayê, dî nava pirtûka Hîkayet Der Heqê Bar Mûraz de, bî rûsî hate weşandin. Di sala 1974’an de, bû endamê Yekîtiya Nivîskaran. Destana wî ya bi navê Ûsivê Neviya di 1973’yan de hate weşandin. Pirtûka wî ya bi navê Narê di sala 1977’an de çap bû. Du destanên wî yên din, Rihana Reso û Hesretdefter, di 1984’an de, di berhevoka helbestkar û nivîskarên Kurdên Sovyetê, Bahara Tezeyê de hatin weşandin.

Hinek helbestê Fêrîkê Ûsiv ji aliyê hunermendên kurd ve hatine bestekirin û weşandin. Wekî mînak helbesta wî ya bi navê Gozel ji aliyê Nizamettin Ariç û Erdewan Zaxoyî ve hatiye strandin.[3] [4], her wiha helbesta (dil ji min bir )ji aliyê Nizamettin Ariç ve hatiye strandin

Gozel

Sîng û berê kewgozelê Elegez e,
Vê biharê wê xemiliye rez bi rez e:

Memikên yarê li ser bedenê cotkanî ne,
Xalêd sûret mîna konê Kurmancî ne.

Guliyên yarê mîna cewên derbiharê,
Hev girtine, fitil fitil têne xwarê.

Ezî li ser kawkubarê bengiyê xefûr,
Min da destan û lîlandin sîmên tembûr.

Min got: - Yarê, tembûr di destê min de heliya,
Were li lawikê xwe kerem ke cotê guliyan.


Got: - Beytûyo, por û guliyên min qumaş in,
Yêngên mîna te bê sewda û bê hiş in:

Sîng û berê min zozan e, ez çavreş im,
Ne ya te me, para lawikê xwe yê keleş im.

Got berzeqê û bi awir li min nihêrî,
Awirên wê li min bûn mîna kêr û dirrî.

Cotê guliyan bûn cotek mar û li min venîn,
Saza min ket, tilî û pêçiyên min lerizîn.

Mêrg û geliyên Elegezê girtin dûman,

Niza’m ji çi re gelo bihar bû zivistan.
Fêrîkê Ûsiv[5]

Wergerên Fêrîk[biguherîne]

Fêrîk di navbera 1963 û de jî, Asedîk Îsahakyan, Lermontov, û Shakespeare behrem wergerandîn kurdî. Dîsa wî heta salên dawiya jiyana xwe her wiha ji Byron, Goethe, Pûşkîn, Yasenîn û Hovannes Tûmanyan behrem wergerandin kurdî.

Weşandina hemû berhemê Fêrîk[biguherîne]

Li Bakurê Kurdistanê, di sala 2011'an de Weşanxaneya Lîsê di bin edîtoriya helbestvan û wergêr Kawa Nemir de hemû berhemên wî ji nû ve çap kirin. Li gor Kawa Nemir Fêrîk -li gel Şikoyê Hesen- baştirîn helbestkarê kurd e di qonaxa Yekîtiya Sovyetan de û herwiha yek ji baştirîn helbestkaran e, di dîroka me de, di nava hemû helbestkarên me de. Kawa Nemir derbareyê Fêrîk de wiha dibêje;

Li pey şopa Pûşkîn û Koça Dawî[biguherîne]

Di helbestê de, du helbestkarên mezin hebûn, ku Fêrîk ew wekî hoste qebûl dikirin: Pûşkîn û Yesenîn. Ji ber vê yekê, Fêrîkê Ûsiv di sala 1987’an de derdikeve gereke demdirêj, ji bo ku bajarên Pûşkîn lê mayî bibîne, li danzdeh bajarên welatê Ûris digere.

Di payîza 1996’an de, Fêrîkê Ûsiv diçe dîtina keça xwe, Zerê û neviyên xwe, Narê û Alîk, ên ku wê demê li bajarê Nîjnî Tagîlê diman, lê êdî nexweş bûye ew çax. Digel pêdagiriya malbatê, diçe. Di 28’ê avrêla 1997’an de, vedigere Yêrêvanê, mala xwe a ku bi xwe çêkiribû. Lê nexweşiyê lê giran dikir, Fêrîk di 1’ê gulanê de rakirin nexweşxaneyê. Tevî hewildanên pakkirinê, Fêrîkê Ûsivê helbestkar û wergêrê mezin, di 3’yê gulana 1997’an de, di 63 saliya xwe de, li Yêrêvana paytextê Hayastanê ango Ermenistanê, li wî aliyê din ê Erezê, li ser axa Serheda xwe kiras guhest û tevî karwanê nemirên kurd bû.

Li ser xwestina wî, Fêrîkê Ûsiv li gundê Sîpanê, li berpala Çiyayê Dibûrî bi xakê hat spartin.

Berhem[biguherîne]

  • Çevkanî, Yêrêvan, 1961
  • Gula Elegezê, Yêr., 1964
  • Lîrîka, Yêr. 1967
  • Ûsivê Nevya, destan,Yêr., 1973
  • Narê, Yêr., 1977
  • Hisretdevter, Yêr., berevoka "Bhara teze" da hij 3, 1984
  • Dinya delal, Yêr., berevoka " Bahar" da, hij, 6, 1987
  • Hîveron, Stockholm, 1993
  • Hisret, Yêr., 2004, paşe Erbîl, 2005
  • Destan, Yêr., 2005, paşê Êrbî1, 2006
  • Ber ava gurr, bi zimanê ermenkî, Yêr., 2004
  • Bera ber derya, berevoka wergera, Yêr. 2006
  • Kerdîga kilama, dupa helbestên çapnekirî, Yêr., 2007
  • Berevoka berhema, cilda 1, Yêr., 2008
  • Berevoka berhema, cilda 2-a, Yêr., 2008
  • Berevoka berhema, cilda 3-a, Yêr., 2009
  • Pampa min, berhemên bona zarokan, Yêr., 2009[7]

Çavkanî[biguherîne]

Girêdanên Derve[biguherîne]