Ferîdûn

Şah
Pîşe	Ejdehakuj, keyê mîtolojîk
Malbat	Pishdadian dynasty (en)
Bav	Abtin (en)
Dê	Faranak (en)
Hevjîn	Arnavāz (en); Shahrnāz (en)
Zarok	Īraj (en); Tur (en); Salm (en)

Ferîdûn (bi farisî: فریدون, Fereydūn) ku bi navê din jî Thraētaona (Avestayî: 𐬚𐬭𐬀𐬉𐬙𐬀𐬊𐬥𐬀) tê zanîn, lehengekî dîroka mîtolojîk a Îranê ye û padîşahek ji xanedana Pîşdadî ye. Ew di edebiyata farisî de wekê sembolê serkeftinê, dadmendiyê û comarkiyê tê nasîn.

Li gorî Abolala Soudavar, Ferîdûn qismek ji Kûrûşê Mezin (desthilatdariya 550-530 b.z.), padîşahê yekem ê haxamenîşiyan, nîşan dide.

Bingeh

Hemû formên navî ku li jor hatine nîşandan ji Protoîranî *Θraitauna- (Avestayî Θraētaona-) û Protoindoîranî *Traitaunas tên. Traitaunas derivasyona (bi paşgira mezinker -una/-auna) ya Tritas e, navê xweda an lehengekî ku di Trita Vedîk û Θrita Avestayî de tê xuya kirin.

Di edebiyata zerdûştî de

Di Avestayê de, Thraētaona kurê Aθβiya ye û wekî kujerê ejderhayê Zahhak (Aži Dahāk) tê qeyd kirin. Di nivîsarên Pehlewî de, Dahāka/Dahāg li şûna kuştinê li Çiyayê Demavend li Amolê hate zincîr kirin.

Di Şahnameyê de

Li gorî Şahnameya Firdewsî, Ferîdûn kurê Abtîn bû, yek ji neviyên Cemşîd. Ferîdûn, bi Kaweyê Asinker re, li dijî padîşahê zalim Zahhak rabû, ew têk bir û li Çiyayên Alburz girt.

Piştî wê, Ferîdûn bû padîşah, bi Arnavaz û Şehrînaz re zewicî û, li gorî efsaneyê, bi qasî 500 sal padîşahî kir. Di dawiya jiyana xwe de, wî padîşahiya xwe li sê kurên xwe dabeş kir: Selm, Tûr û Îrac.

Dabeşkirina Padîşahiyê

Îrac kurê herî ciwan û bijartî yê Ferîdûn bû û beşa herî baş a padîşahiyê, ango Îran, wergirt. Selm wergirt Anadolî ("Rûm", bi wateyê berfirehtir, Împeratoriya Romayê, cîhana Yewnanî-Romayî, an tenê "Rojava"), û Tûr wergirt Asyaya Navîn ("Tûran", hemû erdên bakur û rojhilatê Amûderyayê, heta Çînê).

Ev çêkir ku hesûdiya birayên Îrac rabû, û wan teşwîq kir ku wî bikujin. Piştî kuştina Îrac, Ferîdûn neviyê Îrac, Manûçihr, li ser text danî. Hewldana Manûçihr ku tolê ji kuştina bavkalê xwe hilîne, şerên Îranî-Tûranî destpêkirin.

Giringiya çandî

Ferîdûn di çanda Îranî û Kurdî de wekî sembolê adaletê û lehengê ku zordariya Zahhak bi dawî anî tê nasîn. Direfşa Kavyanî, alaya Kaweyê Asinker, bi serkeftina Ferîdûn ve girêdayî ye û di hemû dîroka Îranê de wekî sembolê niştimanî ma.

Her wiha binêrin

Çavkanî

Firdewsî, Şahname, sedsala 10.
Soudavar, Abolala (2012), The Aura of Kings.
Tafazzoli (1999), Encyclopedia Iranica.