Haco Axa
Haco Axayê Hevêrkî | |
|---|---|
 Haco Axa di nêz. 1920an | |
| Jidayikbûn | nêz. 1881an |
| Mirin | 1950/53 Hesîçe, Rojavaya Kurdistanê |
| Pîşe | Serokeşîr, siyasetmedar |
| Salên çalak | 1920 - 1950/53 |
| Xebatên navdar | Xoybûn |
biguhêre | |
Haco Axayê Hevêrkî (jdb. 1881 - m. 1950/3) serokê eşîra kurd yê hevêrkan bû û yek ji beşdarên pêşîn ên rêxistina neteweperwer yê Xoybûnê di dawiya salên 1920an de bû. Ew bi bandora xwe ya di nav konfederasyona eşîra hevêrkan de dihat zanin û wekî kesayetek girêdanê di navbera avahiyên serokatiya kevneşopî ya kurdî û tevgera neteweperwer a li sirgûnê de xizmet kiriye.[1]
Jiyan
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]
Haco Axa di sala 1881an de li herêma Torê li nêzikî Mêrdînê ji dayik bû ye. Ew endamê eşîra hevêrekan bû ku komeke eşîrî ya kurd e ku di wî demê navdar bû û gund û warên wan li seranserê deşta ku Mêrdîn, Nisêbîn û sinorê Rojavaya Kurdistanê hebû.[2] Ew di nav malbateke pêşeng a konfederasyonê de mezin bûye û wî perwerdehiyeke kevneşopî wergirtiye ku ji aliyê jiyana şivantiyê, danûstandinên naveşîrî û rêziknameya rêveberiya osmanî ya dereng ve hatiye bi bandor kirin.[3]
Di salên 1910 û 1920an de, ew bû axa yê hevêrkan û di nav derdorên siyasî yên herêmî yên ber bi Amed û Cizîrê ve eleqedar dibû. Hilweşîna împeratoriya osmanî û polîtîkayên navendîkar ên komara Tirkiyeyê gelek serokên kurd teşwîq kirin ku li derveyî rêxistinên herêmî li hevpeymanan bigerin. Haco Axa her ku diçe bi çalakvanên kurd ên li Şamê re, bi taybetî endamên malbata Bedirxaniyan ku ji bo platformek neteweperwer a hevrêz toran ava dikirin, têkilî danî.[4] Piştî damezrandina Xoybûnê di sala 1927an de, ew wekî nûnerê eşîrê bi komîteyê re têkildar bû. Beşdariyên wî hêsankirina ragihandinê di navbera rewşenbîrên kurd ên sirgûnkirî û komên eşîrî yên ku li hundirê Tirkiyeyê mane, çalakkirina wergirtina leşkeran û tevgera wan û alîkariya ewlekirina piştgiriyê ji bo serhildana Agiriyê ya paşê bûn. Her çend wî rasterast di warê leşkerî de xizmet nekiribe jî, otorîteya wî di nav hevêrkan de di salên destpêkê yên Xoybûnê de berfirehiya rêxistinî zêde kiriye.[5]
Piştî tepeserkirina serhildana Agiriyê, gelek endamên Xoybûnê koçî Rojavaya Kurdistanê dibin û Haco Axa salên xwe yên dawî li Hesîçe derbas kiriye ku di salên 1930an de beşên eşîra hevrêkan li wir bi cih bûne. Her çiqas vegotinên devkî bi berfirehî wê di navbera salên 1950 an 1953an de destnîşan dikin jî, çavkaniyên akademîk ên pêbawer dîrok an cihê mirina wî yê rast rave nakin.[6]
Binerê
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]Çavkanî
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]- ^ McDowall 1996, r. 184.
- ^ Bruinessen 1992, rr. 128–129.
- ^ Klein 2011, r. 67.
- ^ Jwaideh 2006, rr. 246–247.
- ^ Olson 1989, r. 134.
- ^ Tejel 2009, r. 41.
Bîbliyografî
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]- Bruinessen, Martin van (1992). Agha, Shaikh and State: The Social and Political Structures of Kurdistan. London: Zed Books.
- Jwaideh, Wadie (2006). The Kurdish National Movement: Its Origins and Development. Syracuse: Syracuse University Press.
- Klein, Janet (2011). The Margins of Empire: Kurdish Militias in the Ottoman Tribal Zone. Stanford: Stanford University Press.
- McDowall, David (1996). A Modern History of the Kurds. London: I.B. Tauris.
- Olson, Robert (1989). The Emergence of Kurdish Nationalism and the Sheikh Said Rebellion, 1880–1925. Austin: University of Texas Press.
- Tejel, Jordi (2009). Syria’s Kurds: History, Politics and Society. London: Routledge.