Hilweşîna Dîwarê Berlînê

Hilweşîna Dîwarê Berlînê
Bûyera dîrokî demolition
52°31′Bk 13°24′Rh
Dewlet	Komara Demokratîk a Almanyayê
Li beşa îdarî	Berlîna Rojhilat
biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre

Hilweşîna Dîwarê Berlînê (bi almanî: Mauerfall) bûyereke dîrokî ya girîng bû ku di 9ê Mijdara 1989an de pêk hat. Dîwarê Berlînê ku ji sala 1961ê ve Berlîna Rojhilat ji Berlîna Rojava veqetandibû, di wê şevê de ji hêvê gel ve hat hilweşandin. Ev bûyer bû sembola dawîyê Şerê Sar û hilweşîna komunîzmê li Ewropayê.

Paşxane

Avakirina Dîwar (1961)

Dîwarê Berlînê berî hilweşînê

Di 13ê tebaxa 1961ê de, hikûmeta Almanyaya Rojhilat ya komunîst dest bi avakirina dîwarê kir da ku rêya koçberiya welatiyên xwe yên ber bi Rojava bigire. Dîwar 155 kîlometre dirêj bû û bi têlên sêwirandî, birçên çekdar û sîstemên ewlehiyê ve hatibû dorpêçkirin. Di navbera 1961 û 1989an de, bi kêmanî 191 kes di hewldana derbasbûnê de hatin kuştin.

Şerê Sar

Dîwarê Berlînê bû sembola dabeşbûna cîhanê di Şerê Sar de: aliyê bloka rojava ya kapîtalîst û aliyê din bloka rojhilat ya komunîst. Berlîn bû cihê herî berbiçav ê vê dabeşbûnê.

Bûyerên 1989an

Pêşketinên li Ewropaya Rojhilat

Di sala 1989an de, tevgerên azadîxwaziyê li gelek welatên Ewropaya Rojhilat dest pê kirin:

• Polonya hilbijartinên nîv-azad li dar xist
• Mecaristan di Tebaxê de sînorê xwe yê bi Awistirya re vekir
• Li Çekoslovakya xwepêşandinên girseyî dest pê kirin

Şeva 9ê Mijdarê

Welatiyên Berlînê li ser dîwarê di şeva 9ê mijdarê de

Di 9ê mijdara 1989an de, berdevê hukumetê Günter Schabowski di konferansa rojnamegeriyê de bi şaşîtî ragihand ku rêwîtiya azad ji niha û vir de derbasdar e. Piştî vê ragihandinê, bi hezaran welatiyên Berlîna Rojhilat ber bi dergehên sînor ve hatin. Leşkerên sînor, bêhêz di hemberî girseyê de, li dawîyê dergehan vekirin.

Bi dehan hezar kes derbas bûn û Rojhilatî û Rojavî hevûdu hembêz kirin. Gelek kes hilkişîn ser dîwar û bi çekûç û pêkanê dest bi hilweşandina dîwarê kirin.

Encam

• Yekbûna Almanyayê: Di 3ê cotmeha 1990ê de, Almanyaya Rojhilat û Almanyaya Rojava ji nû ve yek bûn.
• Dawîyê Şerê Sar: Hilweşîna dîwarê bû sembola dawîyê Şerê Sar ku nêzîkî nîv sedsalê cîhan dabeş kiribû.
• Hilweşîna komunîzmê: Piştî hilweşîna dîwarê, rejîmên komunîst li hemû Ewropaya Rojhilat yek bi yek hilweşîn.
• Yekîtiya Ewropayî: Rê ji bo berfirehbûna Yekîtiya Ewropayê ber bi rojhilat ve hat vekirin.

Çavkanî

• Fall of Berlin Wall – BBC News

Girêdanên derve

• Wêneyên hilweşîna dîwarê li Wikimedia Commons