Kermaşan (kurdî xwarig)

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search

Kermaşan danêyg le şare gewregani Îran û megeni (merkezi) stani Kermaşan e. We binçîney serşimarî salli 2006 gelhey (cemîyeti) Kermaşan 784,602 kes bîye ke wey cure dibûde nûwemîn şari gewrey Îran.

Wişeret[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Nawi Kermaşan we ihtimali fire le nawi hûzîg Sekayî wergirig e: "Kirme".

Dîrok[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Şarege û nawçegey Kermaşan dîroki (tarîxi) dirîjîgî hese û danêyg le qedîmîtirîn şûnegani Asîya we hesaw dîyed. Le dirîjay dîroka Kermaşan du bar wîran bîye: yegîg le eser hêrişi Taçigegan û yegîgîş le dumay hereşey Mogholegan we serkerdegî Holaku Xan. Hukumeti Kurdeli Zengene we ser Îran bî be hoy (sebebi) ewe ke Kermaşan dumay çend sall ceng lenaw Îran û Usmanî rengi aştî biwînîd û derfetîg peyda bikeyd erra pîşrefti duware.


Şîwey Zanistî û Ferhengî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

zankoy Zanisteli Pizîşkî Kermaşan yegem zankoy rojaway (gherbi) Îran û yegem zankoy gişt şareli Kurdnişîn dinya se.

Sînema Foruher yegem sînemay Kermaşan e ke le salli 1931a durus bîye.

Awûrî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Awûrî (iqtisadi) Kermaşan hîşda firetir we binîçey werzêrî ye. Stani Kermaşan asti (meqami) nûwemi terxan (sadirat) kirdin le Îran hese. Herweha le terxan kirdin ray Eraq asti yegemî hese.

Palîwgay Nefti Kermaşan[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Palîwgay Nefti Kermaşan le salli 1922a durus bîye û wey hall e ke palîwgaygi neftî ye welî tûwanistige we 126 hezar mêtir çuwarek (mûrebbe') naznawi (onwani) yegîg le sewztirîn yeganeli deskirdmenî (senetî) Îran we xuwey êxtisas beyd.

Merdimnasî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

merdimi Kermaşan Kurdin û fireyan peyrewi dîni Îslam, le her du şaxey Şîye û Sunnî. Herçend Şîyegan we surety dîrokî (tarîxî) cemîyetyan le Kermaşana firetir e. Girûhegîş peyrewi Ehli Heqin.

Zuwani merdimi Kermaşan Kurdî ye we zaraway Kurdîyi Başûrî. Kermaşanî, Kelhûrî, Gûranî, Lekî, Cûwanrûyî, Kolyayî, û Zengene le jîrzaraweyli Kurdî Xuwarigin ke le Kermaşana qise kirgin.

Dîyarîyel[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Kak, nan birincî û nan xûrma le dîyarîye xuwardemenîyegan Kermaşanin.

Şûnegani Dîyenî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Taq Wostan û Kifî Dalehû dîyenîtirîn û nawdartirîn şûnegani Kermaşanin.