Konfuçyus

Konfuçyus

Jidayikbûn	Nêz.551 b.z. Qufu (ou environs) (Lu (en))
Mirin	Nêz.479 b.z. Si River (en)
Cihê goristanê	Cemetery of Confucius (en)
Navê rastî	孔夫子
Navê jidayikbûnê	孔丘
Prénom social	仲尼
Serdem	Serdema Bihar û Payiz
Hevwelatî	Lu (en)
Pîşe	Fîlozof, mamoste, nivîskar
Bav	孔紇 (en)
Dê	Yan Zhengzai (en)
Xwişk û bira	Meng Pi (d)
Hevjîn	亓官氏 (d)
Zarok	Kong Li (en) 孔姣 (d)
Qadên xebatê	Felsefe, felsefeya civakî (en), exlaq
Tevger	Konfuçyanîzm (en)

Bilêvkirin

Xebatên navdar

Analects (d)

Konfuçyus an Konfiçyus fîlozofê çînî di salên 551- 479 berî zayînê de li Shandongê hatiye dinyayê û li wir miriye. Navê wî yê rast Kong-fuzi (孔夫子, anku "Mamoste Kong") bû. Ew weke mirovekî oldar tê naskirin, li gorî pirrê çavkaniyan ew jî pêxember e.

Ramanên Konfuçyus bi sedsalan bandoreke mezin li Asyaya rojhilat kirine. Ew di dema şerên mîrekên Çînê de, di dema ku mîrektiyên bi navên Bihar û Payîzê şer dikirin de jiyaye. Wî dixwest dinyayê sererast bike, lê belê ew ne giha armanca xwe. Ji bona ku vê ramana xwe bi cî bêne ew yek bi yek li cem hikumdarên Çînê geriya. Di dawiyê de wî zanebûna xwe xurttir kur û bi diravan ders dan. Wateya gotina "Zi" ku li dawiya navê wî ye tê wateya "hosta" û ev yek jî ji mamostetiya wî tê. Ji vê hostayiya xwe ya mîstîk, ji baweriya ku bixwe dianî û ji xwesgotina xwe, ew bûye yek ji mamosteyên herî navdar yê dîrokê.

Fermendiya wî bi giranî li ser birêvebirinê ye û di nav gel de berpirsyariyek giran derpêş dike. Bingiha felsefa wî li ser çar linga ye: rewişt (ahlak), têkiliyên civakî, polîtîka û dad. Wî felsefeya xwe bi van ramanan aniye ziman; "Tişta ku ji kurekî tê xwestin, bide bav, tista ku ji mamur tê xwestin bide hikumdar, tişta ku ji birayê piçûk tê xwestin, bide bêra yê mezin û tişta ku tu ji bo xwe dixwazî bide hevalê xwe." Di van ramanan de hiyerarşiyek xwurt xwuya dike.

Ev felsefe ji nava felsefeyen wek taoîzmê, û hin felsefeyên din cuda dibe, li herêma Asya bi gûr bela dibe û heta ku dibe dîn. Ev bawerî jî konfuçyanîzm hate binavkirin. Hetanî sedsala 20an jî, ji aliyê dewletên Çînê ve wek ola fermî hate pejirandin.

Konfuçyus, ji aliyê E.T.C. Werner ve di pirtûka bi navê "Myths & Legends of China" (1922) de hatiye neqişandin û hemî ramanên wî hatinê berhevkirin. Piştî mirina Werner, ev hemû di pirtûka bi navê "Bijartinên ji Konfuçyus" de hatine berhevkirin. Di van berheman de cî dane hin axaftinên di navbera wî û xwendekarên wî de jî. Di vê berhemêde wiha diyar e ku gelek ji van nivîsan, ne yên Konfuçyus in, lê belê bi wextre ev wek ramanên wî hatine pejirandin. Di van berheman de "Zanebûna Mezin" û "Doktirîna navberê" bi zimanekî zelal hatiye dan.

Galeriya wêneyan

• 
  Konfuçyus
• 
  Peykelekî Konfuçyusî

Girêdanên derve

• Konfiçyûs – B.Z. 551-479 - Ji Malpera Felsefevan ^{Girêdana arşîvê 2016-04-07 li ser Wayback Machine}

Wikiquote-Logo

Di Wîkîgotin da gotarek li ser Konfuçyus heye.