Kronolojiya dîroka Kurdistanê

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search

Kronolojiyeke biçûk yê Kurdistanê[biguherîne]

1514-1900[biguherîne]

1900-1922[biguherîne]

1923-1974[biguherîne]

  • 1923, 24'ê tîrmehê - Peymana Lozanê; çar parçe bûna Kurdistanê.
  • 1925 ,14'ê Sibat/31'ê Gulan - Serhildana mezin ya Kurda: Tevgera Şêx Seîdê Pîran.
  • 1925, 16'ê Aralik - Serhildana Başûrê Kurdistanê li hember rêveberiya Ingilîzan
  • 1925, 4'ê Eylül - Şêx Seîdê Pîran û 52 hevalên wî hatne bi darve kirin.
  • 1926, 16'ê gulanê/17'ê Hezîran - Serhildana Agirî û komkujiya yekem ya Agiriyê
  • 1927, 26'ê gulanê/25'ê gelawêjê - Serhildana Mutkî yê.
  • 1927, 8/20 Êlûn - Komkujiya duyem ya Agirî yê.
  • 1927, gelawêj - Komîteya Netewî ya Kurd Xoybûn saz bû.
  • 1929, 22 gulanê/3'ê gelawêjê - Serhildana Zîlan.
  • 1929 ,14/17'ê Êlûn - Komkujiya Tendûrek ê.
  • 1930, 7/14'ê Êlûn - Sêyemîn Komkujiya Agiriyê.
  • 1930, 21 ê Tirmehê - Serhildana Oremar.
  • 1931, Cotmeh 1930/Gulan - Balafirên Ingilîzan Berxwedana Berzencî şikandin.
  • 1932, 5'ê gulanê - Qanûna sûrgunê "Mecburi Iskân".
  • 1935, Çile Pêşî - Jibo Kurdên Dêrsimê "Qanûna Tûncelî" hate derxistin.
  • 1937, 5'ê Îlon - Serokê Serhildana dersimê Seyîd Riza hate girtin
  • 1938, 21'ê adarê 1937/16 Êlûn - Berxwedana Dersimê û jenosid (qirkirin).
  • 1945, gelawêj - Partiya Demokrat ya Kurdistana Îranê (Î-KDP) saz bû.
  • 1946, 13'ê Çileya Pêşîn - Komara Kurdistan li Mahabad hate damezrandin.
  • 1946, 16'ê gelawêjê - Partiya Demokrat ya Kurdistana Îraqê- I-KDP hate damzrandin.
  • 1947, 17'ê Çileya Pêşîn Komara Kurdistan a Mahabadê ji aliyê rejîma Îranê ve hate rûxandin.
  • 1947, 22'ê Sibat - "Meşa Dirêj" ya Kurdan di bin serokatiya Mele Mistefa Barzanî de.
  • 1958, 14'ê Hezîran/27 Tîrmeh - Qral Faysal ji text ket û Îraq weke " Komara hevbeş ya Kurd û Ereban" hate bi nav kirin.
  • 1958, 7'ê Cotmehê - Mele Mistefa Barzanî kû li Sowyetê li sûrgunê bû vegeriya Îraq ê.
  • 1961, 11'ê Êlûn - Li Kurdistana Başûr şerê çekdarî li hember rejîma Îraqê dest pê kir.
  • 1962, 5'ê Cotmeh - Di hijmartinên nifûsê kû li Sûriyê pêk hatin de, 120 hezar Kurd weke "xerîb" hatne bi nav kirin û hemî mafên wan yê hevwelatî ji dest hate girtin.
  • 1963, 8'ê Sibat - Li Îraq ê derba leşkerî.
  • 1968, 17'ê Tîrmeh - Li Îraqê darbeya BAAS; Cûnta Tekrîtî.
  • 1969, Gulan - Yekîtiyên Xwendekarên Şoreshger yên Rojhelat DDKO hate damzrandin.
  • 1970, 11'ê adarê - Tevgera Kurdistana Başûr xweseriya xwe bi rêveberiya Îraqê da pejirandin.
  • 1974, 11'ê adarê - Jiber ku rejîma Îraqê li gor peymana otonomiya Kurdan tev ne geriha şer û pevçûnên dijwar di navbera Kurd û hêzên dewletê de dest pê kirin.

1975-1979[biguherîne]

1980-1989[biguherîne]

1990-1999[biguherîne]

  • 1990, 13/30'ê adarê - Di serî de li Cizîr û Nisêbînê, li Bakûrê Kurdistanê serhildanan dest pê kir.
  • 1991, 12'ê Nisan - Li Îraqê li bakurê paralêla 36 an xeta parastina Kurdan, "Provide Comfort" hate îlan kirin.
  • 1991, 5'ê adarê - Serhildana Başûrê Kurdistan ê.
  • 1991, 7/10'ê Tîrmeh - Kuştina Wedat Aydin di êşkencê de û serhildana Amed ê.
  • 1991, 1'ê Nisan - Trajediya koçberî û penaberiyê; ji ber êrîşên hewayî yên rejîma BAAS piştî serhildana Kurdan ya Adar ê, bi sedhezaran Kurd ji ber tirsa gazên kîmyewî cih û warên xwe berdan û ber bi sînorên Îran û Tirkiyê ve çûn.
  • 1991, 12'ê Tîrmeh - Ji bo çavdêriya "Herêma Parastî" li Îraqê, ji gellek netewan "Hêza Çakûç" hate damezrandin.
  • 1992, 19'ê Gulan - Hilbijartinên Parlametoya Başûrê Kurdistanê.
  • 1992, 27'ê Eylül - Sekreteri IKDP Dr. Sadik Şerefkendî û 2 endamên komîteya navendî yên partiyê li Berlîn ê ji aliyê ajanên Îranî ve hatne şehîd kirin.
  • 1992, 4'ê Cotmeh - Li Kurdistana Başûr şer di navbera PDK, YNK û PKK de.
  • 1992, 4'ê Cotmeh - Palementoya Netewî ya Kurdistana Başûr, Dewleta Kurd ya Federe îlan kir.
  • 1993, 16'ê Adar - "Agirbest" a yek alî ji alî PKK ê ve û Protokolên şamê.
  • 1993, 5'ê adarê - Parlamenterên Kurd yên DEP î, bi darbeyekê hatne girtin.
  • 1993, 2'ê tîrmehê - Li Sêwas ê 36 rewşenbîr bi rengê şewitandinê hatne qetil kirin.
  • 1994, 1'ê gulanê - şer di navbera PDK û YNK ê de.
  • 1995, 20'ê adarê - Dewleta Tirk bi 35 hezar leşkerî ve kete Kurdistana Başûr.
  • 1995, 30'ê adarê - MED-TV dest bi weşana xwe ya satelîtî kir.
  • 1996, Êlûn - Şerê di navbera PDK û YNK ê de dijwartir bûn û li Kurdistana Başûr rêveberiya du herêmî dest pê kir.
  • 1996, Hezîran - Kongreya HADEP ê û di êrîşeke ser Partiyê de girtina rêvebirên wê.
  • 1998, 9'ê Cotmeh - Piştî tehdîtên Tirkiyê yên li ser Sûriyê, Serokê PKK ê Abdullah Öcalan ji Şamê derket.
  • 1998, 12'ê Mijdar - Hatina Serokê PKK ê Abdullah Öcalan ya Italya yê û meşa Kurdan ya ber bi Romayê ve.
  • 1998, 17'ê Êlûn - Peymana Washington kû bi hewldanên Amerîka di navbera Barzani ve Talabani de pêk hat.
  • 1999, 15'ê Sibat - Serokê PKK ê Abdullah Öcalan radestî (teslîmî) Tirkiyê kirin.
  • 1999, Hezîran - Kongra Netewî ya Kurdistan KNK hate damezrandin.
  • 1999, Tîrmeh - Biryara PKK ê ya agirbesta yek alî û dem ne diyar.

Ji 2000 şûnda[biguherîne]

  • 2000, 21'ê adarê - Li Amedê 300.000 kes Newroz pîroz kir.
  • 2000, Êlûn - Festîvala Demokrasî, Aştî û Azadiyê ya Kurdistan ya 8 an, bi beşdariya 150.000 kesî li bajarê Koln li Elmanya li dar ket.
  • 2001, Nisan - PKK ê li hemî cîhanê kampanya "Ez PKK yî me" da dest pê kirin.
  • 2001, Gulan - KON-KURD ê li Ewropa kampanya "NASNAMA MIN RÛMETA MIN E" da dest pê kirin.
  • 2001, 1'ê Êlûn - Festîvala Demokrasî, Aştî û Azadiyê ya Kurdistan ya 9 an bi şîara "NASNAMA MIN RÛMETA MIN E" hate pîroz kirin.
  • 2003 Sermawez - KADEK hat fesih kirin, Kongra-Gel hat damezrandin.

Binêre:[biguherîne]

Girêdanên derve[biguherîne]