Lîbya

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search
ليبيا
Komara Lîbyayê
Ala Nîşan
(Ala) (Nîşan)
Sirûda netewî: Libya Libya Libya'
Libya (orthographic projection).svg
Zimanên fermî Erebî


Paytext Trîpolîs
32°52′Bk 13°11′Rh / 32.867°Bk 13.183°Rh / 32.867; 13.183
Bajarê mezin Trîpolîs
Sîstema siyasî Komar
 - Serokdewlet
 - Serokwezîr
Mistefa Ebdul Celîl
Ebdurrehîm el-keîb
Rûerd
 - Giştî

1,759,541 km2 km2
Gelhe
 - Giştî
 - Berbelavî

5,670,688 (2006) kes
9.4 kes/km2


Dirav Dînarê
Dem UTC +1, havînê +2
Nîşana înternetê .ly
Koda telefonê +218

Lîbya (bi erebî: ليبيا‎, lat. Libya) welatekî li bakurê Efrîqayê ye.

Dîrok[biguherîne]

Welatê Lîbyayê heta sala 1911ê de jî di bin desthilata Osmaniyan da bû lê piştî dagirkirina Ewropiyan bo hemû Efrîqaya Bakur, welatê Îtalyayê jî li sala 1911ê de dest bi dagirkirina Lîbyayê kir.

Di şerê cîhanê yê duyem de Fransa û Brîtanyayê bi alikariya xelkê Lîbyayê Lîbya dagir kir. Lîbya bû sê parçe, yek parçe di destê Fransayê de bû û du parçe di destê Brîtanyayê de bûn. Parçekê di destê Brîtanyayê de serokê terîqeta Şenûsî birêve dibir. Neteweyên Yekgirtî ji bo serxwebûna Lîbyayê biryarek da û di bin rêvebiriya serokê terîqeta Şenûsî Kral Îdrîs de li sala 1951ê de Lîbya bû serbixwe. Lê hindek leşkerên Brîtanya û Amerîkayê man li welat.

Li sala 1969ê de bi rêberiya Muemmer Qeddafî li Lîbyayê derbeya leşkerî pêkhat. Qeddafî bû desthilatê nû.

Erdnîgarî[biguherîne]

Lîbya li ber Deryaya Navîn ye. Dewletên cîran li rojhilat Misir û Sûdan, lî başûr Nîjer û Çad û li rojava jî Tûnis û Alcerya ne. Paytexta Lîbyayê Trîpolîs e.

Rûbera wî nêzî 1.800.000 km² e ku 90% ê wê ji çolan pêkhatiye; Lîbya, li gor rûber, çaremîn welatê mezinê Efrîqa û 17'emîn welatê mezinê cîhanê ye.

Nufûs nêzî 5,5 milyon kesan e.

Aborî[biguherîne]

Mezintirîn beşa aborî ya Lîbiyayê, berhemînan û firotina neftê ye.

Girêdanên derve[biguherîne]