Li gorî mijara xwe helbesta kurdî

Helbestên lîrîk : Ev helbest heyecanê ku ji dil tê bi zimanekî coşî tîne ziman. Helbestvanê her netewî ên berê berhemên xwe bi saz û tenburê dixwendin. Ji bo ku lîr jî tembureka bi têl e loma ji vî helbestî re, helbestê lîrîk hatiye gotin Hemu dengbêjê me yên ku berê kilam û sitranê xwe digotin dikevin vê sinifê. Dengbêjê me di van sitranê xwe de qala evînê, fîrqetê, hesret û bîrkirinê dikirin. Di edebîyata klasîk de şaîrên me jî, gelek berhemên vî curî dane. Ji vana ê herî mezin Feqiyê Teyran e.

Ey Dîlbera gerden zerî, Way nazika dêm qemerî, Qamet ji mûma fenerî, Wêran ezim, malim xirab Tarûmar kir can û cism e Pisyar in cîran û xizme Ev xizmet babet tilisme Ay dilê min ay dilo — Feqiyê Teyran

Helbestên pastoral: Di van şiîran de qala xweşikbuna tebîetê, dehl û daristanê, zozan, çiya, gund û jîyana şivanan û hesreta jîyana wan dike. Peyva pastoral tê maneya şivan û şivantîyê

Ji deng û gemara evan bajaran Were em herin zozanan dîlber Ji kîn û kerba evan dilsaran Were em herin zozanan dîlber Herin zozanan nav bexçê hêşîn Li vêra tune bihar û havîn Quncikê cinnetê ka wer tu bibîn Were em herin zozanan dîlber Li bin konê reş vexwin tasek av Hênikin dil û cîger û hinav Li pêy terşê xwe herin gav bi gav Were em herin zozanan dîlber Çîyayê Sîpanê ra em bibin mêvan Serê xwe deynin ser tat û latan Warê xecê ra bibên niştiman Were em herin zozanan dîlber — Fikrî Amedî

Helbestên dîdaktîk: Helbestên ku Ji bo fikrekî bi yekê bide qebulkirin, yajî di mijarekî de şîretan li yekî yajî derseka ehlakî jê derbixîne loma hatine nivîsandine

Di siyasetê de dil, hevalo, divê hesin be Roj tê ku dijminê te dost û dostê te dijmin be Zeman bêjenga bê eman, çi bibe çi bihêle Kî zane, hêjaya te îro zêr, sibe risin be — Kemal Burkay

Helbestên epîk: Ev helbestanan mijara wan şer, meranî û mêrxasî û welatparêzî ye. Carnan buyereka dîrokî yajî mirovekî ku ji dîrokê re buye mal bi zimanekî coş tîne îfadekirin.

Bipirs ji gel, ji ciwan û pîr î Kê li we kir hikarî, dilgîrî Wê ev be herdem bersiva Kurdan: Serokê pêşmêr û şêrê Barzan Lew re diçin ber gora navdayî Dibêjin şahê me Kurdan tuyî Bila carek ji nû serî hilda Dîroka xebata xwe xeber da Hezar şêrên di wek kak Mesûd Bi hilma navê wî dibin xweşnûd Bi meh û salan li çiyan mayî Da Kurd bigihin jîna azayî Pişta wî Idrîs bavê Nêçîrvan Iro serbilinde gelê Kurd bi wan Serî rake, carek, di gorê da Di şal, şepikên xwe yên kurdî da — Cankurd

Helbestên satîrîk: Helbestên ku kêmasiya civak û mirovan hicv dike û wan dide ber keviran e.

Bese fesadiyê neko! Beko dewa çi li me diko? Xwedê malê xirab biko. Beko bû fesadê dunê, Çi-dxwaze ji me, Mem û Zînê? Kurro-m evîndarê hev in! Xwedê çavê te birijîne! — M. Nûreddîn Yekta

Li cîkî sore li cîkî jî zer Carna dibe hesp carna dibe ker Wek tava biharê tim diguher Alem guherand nano tirşikçî Carna zirnecî carna gewende Bi dengê defê dibe govende Bi kêf û sefa xweşî û zînde Kêf û şahiyê dike tirşikçî — Fikrî Amedî

Helbestên dramatîk: Di civakê de buyerên bi êş û keder, bi kul û xem tîne ziman. Di vê mijarê de helbestvaniya kurdî pirr dewlemend e. Ji bona ku em di nava derd û bîrînan da ne û bindestin di vê mijarê de bê hejmar helbest hatiye nivîsandin.

Tîp û lekên kurd ketin zinaran Li hawîr bumba bû gullebaran Êrîş dibin der komên neyaran De rabe ser xwe, kurê min rabe! Şev ta sipîdê me nîne qet xew Cihan li ber me dibîte rew - rew Nêrkew nexwenî, çi bêî mêkew ? De rabe ser xwe, kurê min rabe! — Cegerxwîn

Helbestên zarokan: Di van şiîran de qala mijarên taybet bi zimanek taybet bi zarokan dike.

Wenda bûye mîrîyek Li bazara mala me Hinek li pêy digerin Li balkun û hala me Mîrî bilez berhev bûn Wendayî peyda kirin Alî kirin bi hev re Dê û bavê wî şa kirin — Yehya Elewîferd

Çavkanî

• Helbestvan Fikrî Amedî Fikrî Amedî blogspot