Mele Yûnisê Helqetînî
 |
Mela Yûnisê Helqetînî[1] (wekî Melayê Hecetînî jî tê nasîn) alim, helbestvan û şirovekarê klasîk ê kurd e ku di sedsala 19an de jiyaye. Ew ji gundê Helqetînê (niha girêdayî navçeya Cizîrê ya Şirnexê ye) bûye û wekî yek ji kesayetên herî girîng ên wêjeyî û zanistî yên herêma Botanê tê qebûlkirin.
Jiyan
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]Mela Yûnisê Helqetînî perwerdeya xwe ya dînî û zanistî li medreseyên Kurdistanê, bi taybetî li herêma Cizîrê, girtiye. Ew di zanistên Îslamî, wekî fiqih, kelam û tefsîrê de pir jêhatî bû û wekî mamosteyekî mezin dihat nasîn.
Helwesta wêjeyî
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]Ew di nav kevneşopiya edebî ya Melayê Cizîrî de mezin bûye û şirovekarê herî girîng ê Dîwana wî ye. Ev yek nîşan dide ku wî xwedî zanisteke kûr di zimanê Kurdî û hunera helbestê de bûye.
Girîngiya wî ji bo edebiyata kurdî
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]Mela Yûnisê Helqetînî bi berhem û xebatên xwe, di dîroka wêjeya kurdî de cihekî taybet girtiye:
Şirovekarê Dîwana Melayê Cizîrî
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]Berhema wî ya herî girîng şirovekirina Dîwana Melayê Cizîrî ye. Ew bi vê berhemê, peyvên biyanî, termên tesewifî û ramanên kûr ên Melayê Cizîrî bi zimanekî zelal şîrove kiriye. Vê xebatê, têgihiştina Dîwana Cizîrî ji bo nifşên paşîn gelekî hêsan kiriye û zimanê şirovekirinê yê kurdî pêş xistiye.
Helbestvanî
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]Mela Yûnis bi xwe jî helbestvan bû û di berhemên xwe de navê "Yûnis" bikar aniye. Helbestên wî bi piranî li ser mijarên tesewifî, dînî û evînî ne.
Parêzvanê zimanê kurdî
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]Di serdemekê de ku gelek berhemên zanistî bi zimanên erebî û farisî dihatin nivîsandin, Mela Yûnis bi kurdî nivîsî û şirove kir. Ev yek bû sedema xurtbûna zimanê kurdî wekî zimanê zanist û edebiyatê.
Berhem
[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]Berhemên Mela Yûnisê Helqetînî bi giranî zanistî û edebî ne:
- Şerha Dîwana Melayê Cizîrî: Ev berhema wî ya sereke ye ku bi awayekî berfireh li ser Dîwana Cizîrî şîroveyan dide.
- Dîwan: Helbestên wî, tevî ku ne di dîwanek serbixwe de hatine çapkirin jî, li gorî lêkolîneran bi mijarên evînî, dînî û tesewifî ne.
- Berhemên Dînî: Berhemên wî yên din ên li ser fiqih û tefsîrê jî hene ku di nav medreseyan de hatine bikaranîn.
Bi kurtasî, Mela Yûnisê Helqetînî alimekî mezin ê serdema xwe ye ku bi xebatên xwe yên şirovekirinê, ji bo parastin û têgihiştina wêjeya kurdî ya klasîk xizmeteke mezin kiriye.