Mûsil

Mûsil الموصل
Bajar û bajarê mezin
الموصل
Mûsil li ser nexşeyê
Mûsil
Koordînat: 36°22′Bk 43°7′Rh
Welat	Başûrê Kurdistanê
Dewlet	Iraq, xanedana Ebasiyan, Xanedana Hemdaniyan, Ûqeylî, xanedana Zengiyan
Li beşa îdarî	Neynewa
Paytexta	Neynewa xanedana Zengiyan Mosul Vilayet
Îdarî
• Şaredar	list of Emirs of Mosul
Qada rûerdê
• Giştî	180 km2 (70 sq mi)
Bilindahî	223 m (732 ft)
Nifûs	1.792.000 (2023)
Dem	UTC+3
Koda telefonê	60, 40
biguhêre - Wîkîdaneyê biguhêre

Mûsil yek ji bajarên herî mezin yê Başûrê Kurdistanê ye. Mûsil yek ji bajarên sereke ye û paytexta parêzgeha Nînewayê ye. Li bajar û navçeya Mûsilê bi piranî bi zaravayê kurmancî tê axivtin.

Dîrok

Berî 5000 salan kurd li bajare Mûsilê hene. Di destpêkê de, di dema aşûriyan, navê bajar Nînewa (Neynewa) bû. Wexte mitaniyan kurd li Mûsilê hebûn, navê bajar Muisil bû, ne Musil. Ereban navê Mûsilê gihorand bû Musil. Berê hatina Araban kurd li wi bajarî hebûn. Niha 50% ji xelkê bajêr kurd in. Wekî din li bajêr ereb, asûrî, ermenî, kurdên êzîdî, sunî, û kurdên şabak dijin.

Rewşa di sala 2014an de

Di meha xizîrana 2014an de ji aliyê Hikûmeta Îraqa Federal ve hate ragihandin ku ketina bajarê Mûsilê bo jêr desthilata DAÎŞê bêdeng bû û civata parêzgeha Mûsilê jî daxwaz kir pêşmerge maytêkirinê bike û danûstandin bo vê pirsê hate kirin.

Li gorî çavkaniyan, "Mûsil bi temamî ketiye di destê (DAÎŞ)ê de, lê heta niha hikûmeta Îraqê li beramber alozyîn Mûsilê bêdeng e, niha danûstandin têne kirin ku hêzên pêşmerge bo wan deveran bêne hinartin ji ber ku bi tenê pêşmerge dikare rewşa Mûsilê aram bike".

Xelkê Mûsilê bi kom yê ber bi herêma Kurdistanê û parêzgeha Dihokê ve tên û Hikûmeta Herêma Kurdistanê zêdetir hevkariya xelkê Mûsilê di vê rewşê de ji Hikûmeta Federal kiriye.

Di xizîrana 2014an li parêzgeha Dihokê sê kampên penaberên mûsilî hatin avakirin.

Lîwaya Mûsilê di sala 1957an de

• Mûsil (qeza): Mûsil, Başîk, Tilkêf, Hemdaniye, Humêdat
• Akrê (qeza): Akrê, Surcî (senter: Bicîl), Eşayrî Sebe'e (senter: Berdreş), Nehlî (senter: Dinarta)
• Amêdî (qeza): Amêdî, Birwarî Bala (senter: Kanî Masî), Sersink,Oramari û Nêrwe û Rêkan (senter: Bîbo)
• Telefer (qeza): Telefer, Zumman, Aveganî
• Duhok (qeza): Dihok, Doskî (senter: Mangêşkê), Zawîte, Sêmêl
• Zaxo (qeza): Zaxo, Sindî (senter: Şeraniş), Gelî (senter: Batîfê)
• Şingal (qeza): Şingal, Îşmalû (senter: Sinunî)
• Şêxan (qeza): Şêxan (senter: Êsifnê), Elkîş, Mizurî (senter: Etruş)

Nifûs

Nifûs li gorî salan

Sal	Nifûs	±%
1987	664.221	—
2008	1.800.000	+171,0%
2010	2.882.442	+60,1%
2011	1.475.000	−48,8%
2016	1.694.000	+14,8%
2023	1.792.000	+5,8%
Çavkanî: Li ser Wîkîdaneyê bibîne

Girêdanên derve

Li Wikimedia Commons medyayên di warê Mûsil de hene