Nîvkada rojhilat

Nîvkada rojhilat

Nîvkada rojhilat têgîneke erdnîgarî ye ku beşa rojhilat a nîvê Dinyayê rave dike. Nîvkada rojhikat li rojhilatê merîdyena sereke (ku ji Greenwich, London, Keyaniya Yekbûyî derbas dibe) û li rojavayê antîmerîdyenê ye ku ji Okyanûsa Pasîfîkê derbas dibe û ji cemserekê heta cemserek din berxwe dide ku di vê navberê de bejahî kêm e. Her wiha nîvkad ji bo afroewrasyê (Afrîka û Ewrasya) û Awistralyayê tê bikaranîn ku li hemberê nîvkada rojava ye ku bi giranî Amerîkaya Bakur û Amerîkaya Başûr vedihewîne. Nîvkada Rojhilat dibe ku wekî "nîvkada oryantalî" jî were binavkirin û her wiha dikare di wateya çandî an jeopolîtîk de wekî hevwateya têgîna ewropî û "cîhana kevin" were bikar anîn.

Erdnîgarî

Nîvkada rojhilat ku bi rengê zer hatiye diyar kirin

Çembera hema bêje bêkêmahî (Erd sferoîdek dirêjkirî ye ku li dora ekvatorê firehtir e) bi xêzekê hatiye xêzkirin ku nîvkada rojhilat û nîvkada rojava ji hev vediqetîne. Merîdyena sereke li hêlîlara 0° û antîmerîdyena, li hêlîlara 180° sinorên kevneşopî yên pejirandî ne ku hêlîlar a rojhilat ji hêlîlar a rojava vediqetînin. Ev peyman di sala 1884an de di Konferansa Merîdyen a Navneteweyî de ku li Washington, D.C. pêk hat, hate damezrandin û tê de têgehên dema standard ên endezyarê rêhesinê ya kanadayî Sir Sandford Fleming hatine pejirandin. Nîvkadên ku li hev hatine kirin bi temamî li gorî parzemînan nînin. Beşên Ewropaya Rojava, Afrîkaya Rojava, Okyanûsya û bakurê rojhilatê dûr ê Rûsyayê li nîvkada rojava ne û nîvkadê ji parzemînan vediqetînin ku ji bo piraniya avahiyên jeopolîtîk ên "Rojhilat" û "Rojava" bingehîn pêk tînin.

Ji ber vê yekê, merîdyenên 20°W û 160°E yên dijberî hev pir caran li derveyî mijarên fizîkî û navîgasyonê têne bikar anîn ku hemî parzemînên Ewropa û Afrîkayê vedihewîne lê di heman demê de beşek piçûk a bakurê rojhilatê Grînlendayê jî vedihewîne (bi gelemperî wekî beşek ji Amerîkaya Bakur tê hesibandin) û zêde rojhilatê Rûsya û Okyanûsyayê (mînak, Zelanda Nû) nagire nav xwe. Berî pejirandina dema standard a gerdûnî, gelek merîdyenên sereke ji aliyê welatên cûrbecûr ve hatin destnîşankirin ku dem bi nîvroya herêmî (bi vî rengî, herêmî) dihatin destnîşankirin.

Navenda nîvkada rojhilat li Okyanûsa Hindî li cihê ku ekvator û merîdyena 90em a rojhilat digihêje hev, 910 km li rojavayê Endonezyayê, li ser Çiyayê Nodiyan ê Rojhilat e. Erdê herî nêzîk Girava Simeulue ku li 2°35′N 96°05′E ye. Rûbera bejahî ya nîvkada rojhilat ji erdê nîvkada rojava mezintir e û xwedî jîngehên cur bi cur e.