Here naverokê

Pêşbaz (futbol)

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Marcus Rashford (jimare 11, bi cilên spî) li hember Hossein Hosseini (jimare 24, bi cilên şîn) bi tenê maye û hewl dide golê tomar bike. Dergehvan dê hewl bide ku pêşî li golê bigire bi astengkirina derbasbûna topê ji xeta golê.

Di werzîşa futbolê de, hêşber (herwiha wek strîker an êrîşber jî tê zanîn) pozîsyonek lîstikvanê meydanê ye ku bi gelemperî li pêş navendvan û parêzvanan dilîze. Wek her lîstikvanek êrîşber, rola hêşberê pir bi şiyana çêkirina cihê vala ji bo êrîşê ve girêdayî ye.[1] Ji ber ku ew li pêş mezintir dilîzin û erkên wan yên parastinê kêm in, hêşber bi gelemperî ji hemû lîstikvanên din zêdetir gol ji bo tîmê xwe tomar dikin.

Pozîsyonên êrîşê bi gelemperî ji lîstikvanên rasterast re guncan in; ew yên ku bi parastina dijber re rûbirû dibin da ku derfetên golê biafirînin, û di vê de ji ne-pêşbînîbûna lîstika êrîşê sûd werdigirin. Regezên nûjen ên lîstikê bi gelemperî yek heta sê hêşberan dihewînin. Wekî, rêzkirina berbelav a 4–2–3–1 tenê yek hêşber heye.[2] Rêzkirinên kêmtir kevneşopî dikarin ji sêyan zêdetir hêşber hebin, an jî tu hêşber nebin.[3][4]

[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

Hêşberê Brezîlî Ronaldo (navîn, bi cilên spî) golekî ber bi Dergehvan ve dide. Wek hêşberek pirkarî, wî bandor li nifşek hêşberên ku piştî wî hatin kiriye.[5]

Jimara kevneşopî ya cilê navenda hêşberan e. Rola kevneşopî ya navend-hêşber ew e ku piraniya golên tîmê tomar bike.

Heke lîstikvan dirêj be, hêza laşî ya mezin hebe û di lêdana bi ser de jêhatî be, ew dikare ji bo qebûlkirina xaçan, qezenckirina topên dirêj, an jî wergirtina pasek û parastina topê dema ku hevaltîman pêş dikevin were bikaranîn. Ev rol dikare ji bo zêdekirina kûrahiyê ya lîstika tîmê an jî ji bo amadekirina derfetên golê bi dayîna pasekê ("through ball") ber bi qada ceza ve jî were bikaranîn. Ev cure rol bi gelemperî xêra meşê, tevgera baş û şiyana temamkirinê jî hewce dike.

Piraniya navend-hêşberên nûjen li pêş hêşberê duyemîn an navend-lîstikvanê êrîşkar dilîzin û piraniya kontrolkirina topê li derveyî qada ceza dikin. Rola îroyîn a navend-hêşberê carinan dikare bi ya navend-lîstikvanê êrîşkar an hêşberê duyemîn were guhertin, bi taybetî di rêzkirinên **4–3–1–2** an **4–1–2–1–2** de.

Têgeha **navend-hêşber** ji rêzkirinên kevnar ên futbolê wek **2–3–5** hatiye, ku tê de pênc lîstikvanên êrîşê hebûn: du hêşberên kenar, du hêşberên hundirîn û yek navenda hêşber.

Têgeha **hêşberê armancê** (*target forward*) gelek caran bi navend-hêşber re tê bikaranîn, lê bi gelemperî ew cureyek taybet a hêşberê vedibêje ku dirêj û hêzdar e, di lêdana bi ser de jêhatî ye, topên bilind qezenc dike, topê diparêze û ji bo hevaltîman derfetên golê diafirîne, ligel ku dikare xwe jî gelek golan tomar bike. Lêbelê, ev her du têgeh ne hewce ye ku yek bin; hêşberê armancê rolek taybet e, lê navend-hêşber têgehek firehtir e ku gelek cureyên hêşberan dihewîne.[6]

Dema ku di fînala Kûpaya FA ya Îngilîstanê ya sala 1933-an de jimareyên cilan dest pê kirin, yek ji her du navend-hêşberên wê rojê jimara **9** li xwe kiribû: Evertonê Dixie Dean, hêşberek bihêz ku di demsala 1927–28-an de rekora herî zêde golên demsalekê di futbola Îngilîstanê de tomar kiribû.[7] Ji wê demê ve jimara **9** bi pozîsyona navend-hêşberê re hate nasîn.

Êrîşber

[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]
Gabriel Batistuta bi qamisê kevn ê jimare 9 yê Fiorentina re. Ev jimare bi gelemperî bi vê pozîsyonê ve tê girêdan, û ew wek Êrîşberê rastîn tê zanîn.

Rola Êrîşberê ji rola çeperê navend a kevneşopî cuda ye, her çend peyvên “çeperê-navend” û “ êrîşber” gelek caran wek hev têne bikaranîn. Her du jî bi piranî li pêşiya meydanê lîstin, li gorî navberê ji lîstikvanên navîn û parêzvanan. Lîstikvanên dirêj, giran û teknîkî yên wek Marco Van Basten, Oliver Bierhoff û Edin Džeko xwedî taybetmendiyên ku ji bo her du rolan jî guncav in.[8] Wek çeperê-navend, rola sereke ya êrîşberê gol avêtin e. Êrîşber bi gelemperî ji ber şiyana wan a derbaskirina parêzvanan û herî baş ketina nav cihên vala têne nasîn, da ku top di rewşek guncav de ji bo gol avêtinê bistînin. Nimûneyên vî rengî lîstikvanan Ronaldo, Andriy Shevchenko û Thierry Henry ne.[9] Ew bi gelemperî lîstikvanên bilez in û xwedî kontrola baş a topê û şiyana driblikê ne. Êrîşberên piçûk û bilez wek Michael Owen, Romário, Dries Mertens, Sergio Agüero û Paulo Dybala ji ber bileziya xwe di demeke kurt de avantajê li hember parêzvanan digirin. Êrîşberek baş divê karibe bi her du lingan bi bawerî bitifşe, hêz û rastiyê hebe, û di demên pêwîst de bi hevalbendên xwe re hevkariyê bike. Her çend gelek êrîşber jimare 9 li xwe dikin (wek Alan Shearer), ev pozîsyon jî heta radeyekê bi jimare 10 ve girêdayî ye, ku gelek caran ji aliyê lîstikvanên afirîner û paşketî têne hilgirtin, herwiha jimare 7 û 11 ku bi gelemperî ji wingeran re têne bikaranîn.[7]

Êrîşberê duyem

[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]
Wayne Rooney ku jimare 10 li xwe dike, li Manchester United gelek caran wek Êrîşberê duyem li pişt çeperê-navend lîst.

Êrîşberê duyem lîstikvanek kevn e di dîrokê de, lê peyvên ku rola wî pêşan dikin bi demê re guhertin. Di serî de ev lîstikvan “inside forward” an “deep-lying çeperê-navend” têne gotin. Ev rol di navbera çeperê-navend û lîstikçêker (jimare 10) de ye. Nimûneyên vî rolî Dennis Bergkamp, Alessandro Del Piero, Youri Djorkaeff û Teddy Sheringham in. Êrîşberê duyem gelek caran azadiya tevgerê heye, dikare ber bi pêş an jî paş ve here da ku top bistîne û şansên gol çêbike, lê ji jimare 10 kêmtir di avakirina êrîşan de beşdar dibe. Ev rol di hin welatan de bi navên din tê zanîn, wek “mezzapunta” li Îtalya û “segundo atacante” li Brazîl.

Pêşbira hundirîn

[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]
pergala 2–3–5: pêşbirên hundirîn (sor) li her du aliyên pêşbira navendî ne.

Cihê pêşbira hundirîn di dawiya sedsala nozdehan û nîvê yekem ê sedsala bîstan de pir tê bikaranîn bû. Pêşbirên hundirîn piştgirî didin pêşbira navendî, bi rêxistin û hereketên xwe di parastina dijber de cih çêdikin, û her ku lîstina pasdanê pêşket, ew jî bi pasan piştgirî didin wî. Ev rol bi giştî di lîstina nûjen de wekî pozîsyona “hole” an jî pêşbira duyemîn tê dîtin, her çend li vir du lîstikvan hebûn, ku wekî pêşbira rastê hundirîn û pêşbira çepê hundirîn têne binavkirin.

pergala WM: pêşbirên hundirîn (sor) di pozîsyonekê zêdetir paşvekişandî de ne û piştgirî didin pêşbira navendî û pêşbirên derve yên rast û çep.

Di pergala pêşîn a 2–3–5 de, pêşbirên hundirîn li her du aliyan li kêleka pêşbira navendî radiwestiyan. Bi derketina pergala WM re, pêşbirên hundirîn paşve hatin kişandin û bûn navbenda êrîşê, ku pasan ji pêşbira navendî û du pêşbirên derve (rast û çep) re pêşkêş dikirin. Di zimanê futbolê yê îtalî de, pêşbira hundirîn di destpêkê de car caran wekî mezzala (tê wateya “nîv-bahî”) tê binavkirin; lê ev têgeh niha ji kar hatî derxistin ji bo pênasekirina pêşbira hundirîn, ji ber ku paşê “mezzala” ji nû ve hate bikaranîn ji bo navendîyên êrîşkar ên navendî di futbolê îtalî de, di dema ku rola pêşbira hundirîn paşê wekî “interno” (hundirîn) hate binavkirin.[10][11][12]

Di futbolê îroyîn de, pêşbirên hundirîn bi piranî ber bi pêş ve hatine birin û an bûne êrîşkarên rast-û-rast an jî şaş 9, an jî hatine veguheztin aliyan wekî winger (di pergala 4–3–3 de), an jî car caran hatine guheztin bo pozîsyonek paşde ya ku tê de divê vegerin paş û bi navenda midfield re girêdanê çêbikin, di heman demê de piştgirî bidin pêşbirek din ku li pêşê lîstinê dike (di pergala 4–4–2 de). Pir tîm hîn jî yek ji pêşbirên xwe di vê rola paşvekişandî de wekî pêşbira piştgirî ji bo pêşbira sereke bikar tînin, ku bi giştî bi rola pêşbira hundirîn re têkildar e.

Pêşbira derve

[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]
Pergala Metodo ya Vittorio Pozzo di salên 1930an de pêşbirên êrîşkar an jî pêşbirên derve nîşan dide.

Pêşbira derve wek lîstikvanê êrîşkar li aliyê rast an çepê yê qiraxa qada lîstikê dileyize – wek pêşbira derve ya rast an pêşbira derve ya çep – bi giştî di pergala 2–3–5 an jî guhertoyên wê de. Her ku taktîkên futbolê pêş ketin û wingeran zêdetir paşvekişiyan û bûn navbenda navî, ev têgîn jî bû têgehek dîrokî. Lêbelê, gelek şirovekar û analîstên futbolê hîn jî ji bo pozîsyonên qiraxê “outside right” û “outside left” bikar tînin. Di futbolê nûjen de, ev lîstikvan carcaran wek “wing forward” têne binavkirin, bi taybetî dema ku du winger di pergala 4–3–3 an jî pergala mîna wê de zêde li pêşê dileyizin, ku sê lîstikvanên navendî li paş wan hene. Wingerê ku di nav xwe de dike û gulebar dike, carcaran wek “inverted winger” tê binavkirin.

Erkên pêşbira derve ev in (lê ne tenê ev in):

  • **Gol avêtin:** vebijêrka wan ya yekem divê gulebarandin be, ya duyemîn jî afirandina şansek golê ji bo tîmê.
  • **Pasdan:** dema ku ew derfetê gulebarandinê nabînin, divê rêyekê bibînin ku pas bidin nav qada cezayê da ku pêşbirên navendî gol çêbikin.
  • **Cross kirin:** karekî sereke ya lîstikvanên qiraxê ye ku balê biavêjin nav qada beramber gola ji bo lîstikvanên navendî.

Ji ber van erkên, hin taybetmendiyên girîng ev in:

  • Drîbilkirina baş û şiyana derbaskirina parastvanan
  • Leza ji bo êrîşa-dijber
  • Şiyana teknîkî ya lêdana topê
  • Teqezî û xapandin ji bo derbaskirina lîstikvanê beramber
  • Teknika lêdanê ji bo gihîştina xaçan
    1. Çeper
 Gotara bingehîn: Qadanavîn#Çeper
Wêne:Cristiano Ronaldo Schalke.jpg
Cristiano Ronaldo wek “çeperê berevajî” hatî bikaranîn.

Winger lîstikvanek êrîşkar e ku li aliyên fireh li nêzîk xetên kêlekê dileyize. Ew dikarin wek pêşbir werin dîtin ji ber ku bi eslê xwe ji pozîsyona kevn a “outside forward” hatine, û hîn jî di gelek welatan de bi vî awayî têne binavkirin, bi taybetî di çanda futbolê ya Latîn û Hollandî de. Lêbelê, di futbolê Brîtanî de (ku pergala 4–4–2 pir tê bikaranîn), ew bi giştî wek beşek ji navbenda midfield têne hesibandin.

Erka wingerê ew e ku parastvanên qiraxê yên dijber derbas bike, pasên qutkirin an jî crossan ji aliyên fireh bidin, û carcaran jî xwe bigihîne gola ji nêz ve. Ew bi giştî di tîmê de lîstikvanên herî lez in û bi giştî jî dribbling baş in. Di Hollandî, Spanî û Portûgalî de, erkên parastinê yên winger bi giştî tenê bi pressingê li full-backên dijber têne sînorkirin. Winger di heman demê de dikare paşve biçe nav midfieldê da ku amade be dema tîm top vegere.

Di futbolê Brîtanî de, ji winger tê hêvîkirin ku ew jî paşve vegerin heya qiraxa xwe ya kornerê da alîkariya full-backê bikin û jî şopandina lîstikvanê xwe bikin. Ev barê karê giran e ji bo lîstikvanên êrîşkar.

Di salên dawî de, trendek “inverted winger” heye – lîstikvanên ku li aliyekê ne li aliyê xwe yê xwezayî dileyizin da ku bikarin bikevin hundir û bi peya xwe ya bihêz gulebar bikin. Ev taktîk bi taybetî ji aliyê Frank Rijkaard di FC Barcelona de hat bikaranîn dema ku Lionel Messi ji milê çepê hat veguhestin milê rastê.

Dibe ku rolek din jî wek “attacking / false / goalscoring winger” hebe, wek mînak Cristiano Ronaldo û Gareth Bale di Real Madrid de, ku li qiraxê dest pê dikin lê paşê dikevin hundir da ku gol bikin.

Carcaran jî têgîna “false winger” tê bikaranîn ji bo lîstikvanek ku di bingeh de navendî ye lê li qiraxê tê danîn, da ku navendê qada lîstikê zêde bike û derfetên tîmê baştir bike.

Binêre herwiha

[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

Pêşbirkên futbolê Taktîkên futbolê Berevanî Golparêz [[Qada Navendêûû

Çavkanî

[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]
  1. ^ Michalak, Joakim. "Identifying football players who create and generate space". Uppsala University Publications. Roja gihiştinê 22 tebax 2022.
  2. ^ Cox, Michael (3 îlon 2010). "FIFA's 289-page Technical Report on the 2010 World Cup – in 15 points".
  3. ^ Cox, Michael (19 adar 2010). "Is Barcelona's alternative shape really a 4–2–4?".
  4. ^ Cox, Michael (5 adar 2010). "Teams of the Decade #5: Roma, 2007".
  5. ^ Smyth, Rob (17 îlon 2016). "Ronaldo at 40: Il Fennomen's legacy as greatest ever No 9, despite dodgy knees". The Guardian. Roja gihiştinê 9 îlon 2018.
  6. ^ "Target Man Definition In Soccer - Meanings & Examples From SportsLingo.com".
  7. ^ a b "Mystery solved: Why do the best soccer players wear No. 10?". Ji orîjînalê di 26 hezîran 2014 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 27 hezîran 2026.
  8. ^ "Zlatan Ibrahimovic to Manchester United: What will he bring?". Sky Sports. Sky Sports. Roja gihiştinê 7 tebax 2016.
  9. ^ "News". FC Barcelona. Roja gihiştinê 7 tebax 2016.
  10. ^ Tallarita, Andrea (4 îlon 2018). [[1](https://www.football-italia.net/127534/just-what-mezzala) "Just what is a mezzala?"]. Football Italia. Ji orîjînalê di 31 tîrmeh 2020 de [[2](https://web.archive.org/web/20200731234253/https://www.football-italia.net/127534/just-what-mezzala) hat arşîvkirin]. Roja gihiştinê 3 kanûna paşîn 2020. {{cite web}}: Nirxa |url= kontrol bike (alîkarî); Nirxa |urlya-arşîvê= kontrol bike (alîkarî)
  11. ^ [[3](https://www.collinsdictionary.com/dictionary/italian-english/mezzala) "English translation of 'mezzala'"]. Collins Dictionary. Ji orîjînalê di 2 tîrmeh 2021 de [[4](https://web.archive.org/web/20210702093232/https://www.collinsdictionary.com/dictionary/italian-english/mezzala) hat arşîvkirin]. Roja gihiştinê 15 nîsan 2020. {{cite web}}: Nirxa |url= kontrol bike (alîkarî); Nirxa |urlya-arşîvê= kontrol bike (alîkarî)
  12. ^ Garanzini, Gigi. [[5](http://www.treccani.it/enciclopedia/alessandro-mazzola_%28Enciclopedia-dello-Sport%29/) "MAZZOLA, Alessandro (Sandro)"] (bi îtalî). Treccani: Enciclopedia dello Sport (2002). Ji orîjînalê di 31 tîrmeh 2020 de [[6](https://web.archive.org/web/20200731192614/http://www.treccani.it/enciclopedia/alessandro-mazzola_%28Enciclopedia-dello-Sport%29/) hat arşîvkirin]. Roja gihiştinê 21 gulan 2020. {{cite web}}: Nirxa |url= kontrol bike (alîkarî); Nirxa |urlya-arşîvê= kontrol bike (alîkarî)
Ji "https://ku.wikipedia.org/w/index.php?title=Pêşbaz_(futbol)&oldid=2069443" hatiye standin.