Pêşdîrok

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search

Pêşdîrok (pêşmêjû, pêştarîx, prehîstorya) dîroka wê demê ye ku hê nivîsîn tine bû. Loma pêşdîrok beşeke dîsîplîna arkeolojiyê ye. Ew dewra herî kevnar a mirovahiyê ye û dikeve demeke ku tê de çavkaniyên wê yên nivîskî tine ne.

Serdemên pêşdîrokî[biguherîne]

Pêşdîrok dikare ji destpêka peydabûna dinyayê dest pê bike lê bi gelemperî pêşdîrok basa jiyana jîndaran, bi taybetî ya mirovan dike. Bo nimûne, hem dîroka dînozor û hem jî mirovên di şkeftan ve dijiyan pêşdîrok e. Herwiha, pêşdîrok bi çekirina yekemîn amûrên kevirî ku 2.500 sal berê pêk hat destpê dike û digihêje heya ew demên ku çavkaniyên ewil ên nivîskî hatin çêkirin.

Bi qedandina pêşdîrokê dîrokê, dîroka zûkayî destpê dike ku tê de çavkaniyên ewil ên nivîskî hatine qeydkirin. Her çiqas karên li ser dewra berî dîrokê bikeve nava arkeolojiyê, karên dîroka zûkayî dikevin nava dîsîplîna dîrokê ku tê de çavkaniyên nivîskî têne nirxandin û bi karên arkeolojiyê ve tê temamkirin.

Peydakirina agahiyan[biguherîne]

Ji ber ku li serdemên pêşdîrokê berhemên nivîskî tine bûn, agahiyên li ser pêşdîrokê bi rêya paleontolojiyê, stêrnasiyê, biyolojiyê, jeolojiyê, antropolojiyê, arkeolojiyê û zanistên siriştî dikare bêt wergirtin.