Pirrengî (sosyolojî)

Beşdarên Konferansa Pirrengiyê a 2013an nûnertiya beşek ji niştecihên Oregonê kirin

Pirrengî, têgeheke di sosyolojî û derrûnasiya sosyolojiyê de ye ku ji bo cudakirin û naskirina taybetmendiyên kom û takekesî tê bikaranîn. Têgeha curbecurî jî pir caran tê bikaranîn. Pirrengiya kesan, heta ku ji aliyê qanûnî ve têkildar be, bi awayekê klasîk li ser astên jêrîn tê nirxandin: temen, eslê etnîkî û netewe, zayend û nasnameya zayendî, şîyanên laşî û derûnî (berê bi taybetmendiya "seqetî" ve tengkirî bûn), dîn û nêrîna cîhanê, berpêbûniya zayendî û nasname, û elsê sosyolojî. Lêbelê, eslê sosyolojî, bo nimûne, wekî pîvanek cihêrengîyê bi awayekî gerdûnî nayê pejirandin.

Kêmtir bal ser hejmareke mezin ji çeşîdiyên din ên têkildarî sosyolojîbûne û çandî, wek şêwaza xebatê, şêwazên têgihîştinê, an zarava, tê kişandin ku pirrengiya çandî bêtir zêde dikin û herwiha lêkolîn û, ger hewce bike, naskirina sosyolojî li gorî çarçoveyê hewce dikin. Di vê çarçoveya sosyolojîk de (xweza li dijî xwedîkirinê, ango mîrasgirtin û jîngeh), cihêrengiya takekesî ya faktorên mîrasgirtî yên genetîkî roleke duyem di berjewendiya têgeha nasnameyên kolektîf de dilîze. Modelek civakî ku ne li ser nasnameyên kolektîf an nirxên kolektîfîst, lê li ser takekesperestiya radîkal hatiye damezrandin ku tê de her takekes tenê xwediyê nasnameya xwe ya bi tevahî bêhempa ye û ji bo raman, hêz û çavkaniyan bi takekesiyên din re pêşbaziyê dike, wekî lîberal û/an piralî tê binavkirin.