Qiyakser

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search
Qiyakser
Nivîskar Abdusamet Yigit
Şêwe Dîrok
Ziman Kurdî
Dîrok 2013
Weşanxane Weşanên Han
Rûpel 185
ISBN ISBN 978-3-942735-35-3

Qiyakser[1], navê pirtûka nivîskarê kurd Abdusamet Yigit e. Pirtûk, der barê dîrok û dema Qiyakser bixwe de ye. Di pirtûkê de li ser dema Qiyakser û wê dema Med û Medya a ku wî keyîtî di wê de kiriya hatiye rawestin. Pirtûk, di ancama lêkolîneka derbarê dîroka wê demê û ya Qiyakser de hatiye nivîsandin.

Bi teybetî di pirtûkê de wê li ser şerê di nava Welatî Medîya û Lîdya de ku li ber rûbara Sor û ku çem bi navê "helys" jî disekinê. Derbarê dema bavê Qiyakser Firortis de jî mirov dibê xwedî têgihiştin ji pirtûkê. Piştî dema Qiyakser wê, derbarê dema Astîyeq de jî wê agahî wê werina dîtin di pirtûkê de. Lê bi teybetî wê, weke navenga pirtûkê wê, jîyan û dema Qiyakser û serborîya wî û kirinên Harpagos hatina hilbijartin. Harpagos, ji destpêka jîyane xwe heta pîratîya xwe li ber destê keyê medî Qiyakser şêwirmendî kirîya. Piştre ew serborîya wî ya ku dibe sedem ku ew êdî bikeve dijî Medîya de jî di pirtûkê de bi kûrehî li ser wê tê sekin in. Pirtûk, beşek giring ji dema dîroka Medîya di wê de tê ser ziman.

Pergale jîyane civakî a dema Medîya çawa bû li ser wê disekinê, Pêşketinên wê demê, bi rêveberî, serdestî û demkî wê, di pirtûkê de wê bên li ser ziman. Di pirtûkê de wê, dema ku nivîskar Abdusamet yigit bahse dema medîya wê bikê wê, bi gotina "ew li pêşîya dema xwe dijî" wê ew wê bînê ser ziman. Pêşketin wê tînê ser ziman. Di pirtûkê de wê, mirov dibînê ku wê Medî wê xwediyê temenekê xort ê civakî û dîrokî ji demên berê xwe ên gûtî, hûrî û mîtannîyan bin. Heta wê demê çi pêşketin hatina jînkirin wê, medî wê baş wan deman wê bixwenin. Medî wê, di dema xwe de wê, weke ku nivîskar wê di di destpêka pirtûkê de wê, werênê li ser ziman û wê bêjê "medîyayîyan felsefe weke rengê hizirkirinê kifşkirina. Li ser wê re dihizirin. Bi wê li jîyan, pirsgirêk û rewşan dinerin. Wê di wê demê de wê weke ku wê nivîskar wê balê bikişênê li ser wê jî wê, bêjê ku "nivîsarên weke yên Zerdeşt ku ew hatina nivîstin wê, têra xwe fêr û fahmker bin ku mirov ji wan rengê pêşketina wan fahmbikê.

Herîkîna pirtûkê di dawîya wê de wê, ku piştî Qiyakser ku wê Astîyaq were ser taxtê Medîya re bidomê. Lê di dema Astîyaq de Harpagos wê, êdî ne li cem Medîya bê. Harpagos, êl û herêmên ku medî ên ku ew bi wî bibawer in levdane li hevdû û ji wan hêzek herêmî afirandîya. Di wê demê de jî Kîrûs li Anşanê mazinbûya û bûya key û li ser dirûnihê. Harpagos, Alîkarîyê dide wî ku ew bibe key û piştre ku were û taxtê medîya jî. Ji wî dixwezê ku ew wê bikê bin desthilatdarîya xwe de. Lê Kîrûs, di dema ku ew tê Medîya wê, bi hêz û artişeka mazin were û wê bi rojan bi Medîya û artişa wê re bikeve şer de. Gelek êl û herêmên ku Harpagos kirin, tevlî şernebûna. Harpagos wan ji berxwedanê bi şûn ve divekişênê ku ew li berxwe bidin. Bi wê re jî, Hêza şer ya Medîya kêm dikeve û bi wê kêmketina wê re ew êdî tê ber têkçûnê li ber artişa kîrûs. Kîrûs, wê piştî wê re wê li mediya wê serkeve û taxtê wê bike dest. Piştî wê rewşê wê Kîrus wê, peymana di nava Medîya û Lîdya ku di dema Qiyakser de hatiya çêkirin û bûya wê, ew wê biçirêne û ji holê rabike. Piştre wê hêza xwe biajoyê ser Lîdya de. Keyê Lîdya, dike ku alîkarîyê ji Misrîyan bixwezê di wê dema ku ew wê rewşa hatina artişa mediya bi ser wî de. Lê ew jî, wê wî xilas nekê ji xazaba kîrûs. Wê hêza êl û aşîrên medî ku wan bi gotina Harpagos xwe radestî krîus kirin wê, bê sedema ku kîrus bibê xwediyê artişek mazin li giştîya herêmê. Pirtûk, vê van rewşan bi serborîyên wê, bi têkiliyên wan ên herêmê û bi civakê re wê, bi awayekê berfireh wê bînê ser ziman.

Di dawîyê de wê, piştî taxtê medîya ket jî wê, bertekên wan kêm nebin û werina ser ziman. Bi qatilkirina Astîyaq re demeka nû bo Medîyayîyan dest pê dike. Ku weke gotinên dawiyê ên ku Astîyaq ku wê ji Harpagos re bibêje "Ne ez dizanim ku te ev ji bo tola kurê xwe kir. Lê ma ka çima te yekî Medlîyayî ne hanî ser medîyayîyan li ser taxt. Lê vê jî ji bîrneke ku wê, ti kesek ti carî heta ku yek kurd jî sax bê, vê kirina te ji bîrnekin." Piştî van gotinên xwe re wê Astîyaq wê, çavên xwe li jîyanê bigirê. Di wê demê de jî wê, weke ku nivîskar Abdusamet yigit di dawîya pirtûkê de pirr zêde li ser disekinê û diêne ser ziman Harpagos, li ser serê wî sekinîya û lê dinerê heta ku Astîyaq bêhna xwe ya dawîyê dide. Ev nûqta di pirtûkê de wê pirr bi hêstîyarîyekê were hanîn li ser ziman di pi pirtûkê de ji aliyê niviskar ve.

Çavkanî[biguherîne]

  1. pirtûka Qiyakser