Rêzedîroka Kurdistanê

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search

BÛYER Û HEJMAR:

Rûerd[biguherîne]

(Herêmên Kurdan) li gor. 400 000 km²

Gelhe[biguherîne]

Paytext[biguherîne]

Ziman:[biguherîne]

Bi pênc zaravayên kurdî:

Dîn[biguherîne]

Baweriya ola li Kurdistanê bi pirrengî hene û ev jî ev in:

Dîrok[biguherîne]

  • 426 BZ.–355 BZ. · nivîskarê yewnanî Xenophon behsa gelê "Karduchi" (Kurd?) dike.
  • 114–117 · tevahiya Kurdistanê bi kurtî dikeve bin Împaratoriya Roma, qada fireh ber bi rojhilat ve ji bo ziman tên terikandin.
  • 395 · di belavbûna Împaratoriya Romayê de herêma Rojavayê Kurdistanê tê ser Împaratoriya Rojhilatê Romayê (Byzanz), Rojhilatê Kurdistanê dikeve bin kontrola Sasaniyên Farsî.
  • 642 · tevahiya Kurdistanê dikeve bin Xelîfeta Îslamê.
  • 9. sedsal. · Kurdistan dikeve bin kontrola Ebasî.
  • 11. sedsal. · Kurd gelek fermanrewa yên serbixwe ava dikin.
  • 1054–1067 · Bi ser ketina ji aliyê Selçûkî.
  • 1242 · Dagirkirina Moxolan, Kurdistan perçeyek Împaratoriya Moxolan dibe.
  • 1260 · Nevîyê Hulagûyên Moxol Cengîz Xan, ji bo Îlxan ava diyarî Împaratoriya Hulagûyan, ku Kurdistana îro, Gurcistan, Ermenistan, Azerbaycan, Iraq, Îran, Pakistan û Tirkmenîstan tê de ye dike.
  • 16. sedsal. · Kurdistan dikeve bin Împaratoriya Osmanî.
  • 1914–1918 · Şerê Cihana Yekem, Împaratoriya Osmanî û hevpeymanên wê tasdîq ne.
  • 01.01.1920 · Peyam di nav hêzeke Peymana Versaillesê, ku ji Împaratoriya Osmanî daket ser dewleteke sist û dubendî, dema ku herêmên Kurdistanê li ser pênc perçeyan cuda dibe.
  • 10.08.1920 · Peymana Sevrê, divê dewleteke sist a Osmanî zêdetir xaka ji bo Yewnanistan û Ermenîstanê û wek DYA jî dewleteke Kurd ya serbixwe de peymana di sala 1923'an de tenê qismî wek de facto betalkirin.
  • 1925 · Serhildana gelê Kurd li Tirkiyê.
  • 1937 · Serhildana gelê Kurd li Tirkiyê.
  • 1946 · Danezana "Komara Kurdistanê" li Mahabad (Îran).
  • 1947 · Hêzên Îranê dawî ya "Komara Kurdistanê" anî.
  • 1958 · Serhildana gelê Kurd li Iraqê.
  • 1970–1974 · Kurd rewşekî nîv-xweserî ji Iraqê girtin.
  • 1974 · Partiya Baas a Iraqê siyaseta xwe diguhere, û Kurdan li pey Iraqê hedef dihêle.
  • 1975–1977 · Serhildana gelê Kurd li Iraqê.
  • 1978 · Avakirina PKK (Partiya Karkerên Kurdistanê), Şerê gerîla li dijî hikûmeta navendî ya Tirkîyê.
  • 1988 · Iraqê bi girseyî li dijî Kurdan firîyan.
  • 1991 · Şerê Kendavê, Serhildana gelê Kurd li Iraqê, Tepeserkirina destê hêzên Iraqê, Neteweyên Yekgirtî saz dike ku herêmeke parastinê ji bo Kurdên li bakurê Iraqê dewleteke kurd a de facto li her sê parêzgehên bakurê Iraqê bên afirandin.
  • 1993 · Di pevçûnên di navbera Kurdan û Iraqê de behsa Dewleta Kurd heye.
  • 1995 · Tirkîye demekî ji bo afirandina dewleta kurd li bakurê Iraqê meşiyan.