Refîq Hilmî

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search

Refîq Hilmî[1] (1898–1960) li Kerkûkê ji dayik bûye dîroknas, nivîskar û ramyarekî kurd bû. û Ew di 1938an de damezrênerê partiya kurdî Hîwa bû û nivîskarê gelek pirtûka jî bû li ser dîroka Kurdistanê û zimanê kurdî. Piştî ku li Silêmanî û Bexdayê dibistan xwendî, Ew li Akademiya Leşkerî û Dibistana Teknîkî ya Stembolê xwendina xwe domand.

Jiyana wêjeyî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Di destpêka kariyera xwe yê nivîskariyê de, wî li du rojnameyên kurdî xebitî: Rojî Kurdistan, rojnameya fermî ya Keyaniya Kurdistanê, û Bangî Kurdistan. Ew piştî weşandina bergê duyemîn ê Helbest û Edebiyata Kurdî ya Kurdî di sala 1956-an de wekî rexnegirekî wêjeyî yê jêhatî hate nas kirin.Di vê berhemê de, helbest û taybetmendiyên Goran ên tevgera wêjeyî ya nûjenkar a ku wî temsîl dikir, yekem car bi kûrayî hatin vekolîn û analîz kirin.[2] Her weha wî çend pirtûkên din jî li ser dîrok û ramyariya Kurd nivîsandine.

Jiyana ramyarî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Refîq Hilmî di ramyariya Kurd de wekî damezirînerê partiyek bi navê Hîwa (Hêvî) di 1938 de tê nas kirin. Ev partî pêşî li Kerkûkê hate rêxistin û piştre li bakur û naverasta Iraqê berfireh bû. Ew di destpêkê de rêxistinek veşartî bû û rewşenbîr û karmendên Kurd ên di rêza wan de hebûn. Gava ku bernameya ramyarî ya Hîwa bi giranî neteweyî bû û li ser ewlehiya xweseriya Kurdistana Iraqê bû, gelek endam jî çepgir bûn.[3]

Refîq Hilmî, bi xwe bêtir piştgirî dida xetek alîgirê Brîtanya ya nav partiyê. Hîwa pêwendî bi çalakvanên Komala JK re [4] li Mehabad çêkiribû û wê du efserên artêşê Mistefa Khushnaw û Mîr Hac Ehmed şandibû merasîma damezirandina Komala JK di îlona 1942 de. Hîwa têkiliyên xwe bi tevgera Mehabad re domand heya hilweşîna Komara Kurdistanê di sala 1947 .[5]

Refîq Hilmî di heman demê de di bin rêveberiyên cihêreng ên iraqê de gelek peywir girt, di nav de 1943 wekî Gerînendeyê Perwerdehiyê li Silêmanî, 1954 wekî Cîgirê Waliyê Bexda û 1959 wekî Ataşê Çandî yê Iraq li Enqereyê.

Berhem[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

  1. Kurd le Seretay Mêjûwewe ta kû 1920, (Kurds from the dawn of history to 1920), Mosul, 1934. (in Kurdish)
  2. Kurdish Poetry and Literature, Vol. I, 1941.(in Kurdish)
  3. Kurdish Poetry and Literature, Vol. II, 1956.(in Kurdish)
  4. The History of Kurdistan
  5. Kurdistan at the Dawn of the Century, 168 pp., New Hope Publishers, 1998. ISBN 91-973354-3-6 (in English)
  6. The Science of Arithmetic (in Kurdish)
  7. Yaddasht, Memoirs and the Sheikh Mahmud Revolution, 6 Volumes, Baghdad, 1956-1958. (in Kurdish)
  8. Summary of the Kurdish Case (The Sévre Treaty)


Çavkanî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

  1. Hawar, 34:1941, r. 839.
  2. F. Shakely, The Kurdish Qasida, pp.327-338, in Qasida Poetry in Islamic Asia and Africa, By C. Shackle, S. Sperl, BRILL Publishers, 1996, ISBN 90-04-03587-7
  3. G.R.V. Stansfield, Iraqi Kurdistan: Political Development and Emergent Democracy, 224 pp., Routledge Publishers, 2003. ISBN 0-415-30278-1 (see p.64)
  4. The Committee for the Revival of Kurdistan, D. McDowall, A Modern History of the Kurds, I.B. Tauris, 504 pp., 2004, ISBN 1-85043-416-6 (see p.237)
  5. D. McDowall, A Modern History of the Kurds, pp.290,294

Girêdanên derveyî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]