Cudahiya di navbera guhertoyên "Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê" de

Jump to navigation Jump to search
B
clean up, replaced: grîng → girîng AWB
B (clean up, replaced: grîng → girîng AWB)
| nexşe_sernav =
}}
'''Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê''' ango DYA, ''(United States of America)'' welatekî li [[Amerîkaya Bakur]] e. DYA ji 50 dewletan pêk tê. 48 dewlet di navbera [[Kanada]] û [[Meksîk|Meksîkê]]ê de ne. [[Alaska]] li bakurê Kanada, [[Hawaî]] jî di [[Okyanûsa Pasîfîk]] de dimîne.
 
== Nav ==
13 koloniyên Brîtanyayê di 4 tîrmeh sala 1776'an de li dijî [[Brîtanya|Brîtanyaya Mezin]] serxwebûniya xwe îlan kirin. Di sala 1787'an de jî DYA'yê îlan kirin. Ev herdu tekstên îlankirinê bûye avakerê nasnama Emerîkî.
 
Di sedsala XX'an de DYA bû hêzeke pir mezin a [[cîhan|cîhanê]]ê. Bi taybetî jî piştî Şerê duyemîn ê cîhanê, ji aliyê Leşkerî, [[aborî]], [[polîtîka|polîtîk]] û [[çand|çandî]]î ve bû yek ji dewletên herî xurt ên cîhanê. DYA hetanî belavbûna [[Yekitiya Komarên Sovyet ên Sosyalîst]] serkêşiya [[Şerê Sar]] ê li dijî Yekitiya Sovyetan dikir. Piştî belavbûna Sovyetan DYA bi serê xwe bû hêza herî mezin a leşerî a Cîhanê.
 
== Erdnîgarî ==
 
==== Sînor ====
Dirêjiya sînoran 12 034  km ye :
* 8 893  km bi [[Kanada]] re (ji vê 2 477  km bi [[Alaska]] re ye)
* 3 326  km bi [[Meksîk]] re
* 29  km bi [[Kuba]] re (sînorê [[Gûantanamo]])
 
==== Erdnîgariya Fîzîkî ====
 
[[Wêne:DeathValley_dunes1DeathValley dunes1.png|thumb|right|Newala mirinê. Nuxteya herî nizm û herî germ a DYA'yê]]
* Çend agahî:
** Bajarê Nifûsa wî herî zêde : [[New York]] (19 mîlyon kes)
** Nuxteya herî bilind : [[Çiyayê McKinley]] li Alaska (6 194 metre)
==== Çemên herî mezin û dirêj ên DYA'yê ====
 
[[Wêne:Grand_Canyon_from_Moran_PointGrand Canyon from Moran Point.jpeg|thumb|right|Dîmenek ji Kanyona Mezin ]]
 
* [[Mîsîsîpî-Mîsûrî]] : 6 270  km
* [[Rio Mezin]] : 3 060  km
* [[Arkansas (çem)|Arkansas]] : 2 348  km
* [[Kolorado (çem)|Kolorado]] : 2 317  km
* [[Ohio (çem)|Ohio]] : 2 102  km
* [[Columbia (fleuve)|Columbia]] : 2 044  km
* [[Snake River]] : 1 670  km
 
==== Golên DYA'yê ====
[[Wêne:Great Lakes from space.jpg|thumb|right|Wêneya satelît a Golên Mezin]]
 
Rûbera [[Golên Mezin (Amerîkaya Bakur)|Golên Mezin]] bi timamî 250 000  km² ye.
* Lîsteya golên herî mezin:
** [[Gola Mezin]]
** [[Gola Huron]]
** [[Gola Michigan]]
** [[Gola Érié]]
** [[Gola Ontario]]
 
[[Wêne:Lake Powell Above Wahweap Marina.jpg|thumb|Gola Powell, Utah]]
 
* Golên din ên grînggirîng:
** [[Gola mezin a Şor]]
** [[Gola Champlain]]
ji 4'an 3 ê nifûsa DYA'yê li Bakur-rojhilatê welêt dijîn.
 
* Lîsta bajarên herî mezin û nifûsên wan :
# [[New York]] (New York) : 24 112 176
# [[Los Angeles]] (Kalîforniya) : 18 313 809
== 50 Dewletên DYA'yê ==
 
[[Wêne:US_state_abbrev_mapUS state abbrev map.png|right|250px|Nexşeya Dewletên DYA'yê]]
[[Wêne:Map of USA with state names eu.svg|thumb|right|400px]]
 
== Girêdanên Derve ==
* [http://www.nefel.nu/articles/article_detail.asp?RubricNr=2&ArticleNr=271 150-saliya hevkeşifkirina kurd û emerîkiyan, Rohat Alakom, STOCKHOLM, 23/6 2005, NEFEL]
 
[[Kategorî:DYA| ]]
 
{{Link FA|vi}}
{{Link FA|zh}}
 
[[ab:Америка Еиду Аштатқәа]]
[[ace:Amirika Carékat]]
7348

guhartin

Menûya navîgasyonê