Cudahiya di navbera guhertoyên "Qerekose" de

Jump to navigation Jump to search
128 bayt hatine jêbirin ,  berî 5 salan
kurteya guherandinê tune ye
'''Qerekose''' an '''Qerekilîs''' an jî '''Qerekîs''' ({{bi-tr|Ağrı}}) navê bajarekî [[bakurê Kurdistanê]] ye. Navenda navçeya [[Agirî|Agiriyê]] ye.
 
Sirişta Agîrî zefzehf sare û çikandin pir nîne.
 
Agirî ''(araratArarat)''
(qereksQereks anjîan qerekose tırkîQerekose Tırkî bi navê berê karaköse Karaköse, karakilisKarakilis, şorbulakŞorbulak, ermenkîErmenkî vadnazorVadnazor
 
bajarêbajerê kurdistanêKurdistanê eyaleta serhedêSerhedê ye bajarêbajerê kurdayeKurdaye û kurdKurd maye her tim...
 
BajarBajêr di nav paralelên 39° - 05' û 40°- 07' bakûr û merîdyenên 42°-20' û 44°- 30' rojhilat de ye. BajarBajêr li bakûr bi Qersê, li rojava bi Erziromê, li bakûrê rojava bi BîtlîsBedlîs û Wan û li rojhilat jî bi hudûtêsînorê bajarêbajerê Mako ve tê girêdan.
Taybetiyên erda bajêr:
 
Pîvana erdê bajar 11066 km2 ye. Şiklê erda bajêr % 46 wê ji çayirmêrg û merayançergehên,% 3 ji golangolên, % 25 deşt û zozananzozanên û %25 wê jî ji çiya û zinaran pêk tê. Li heremê genim, ceh, kixsên şekir û keten tên çandin.
 
== NifusSerjimar (1997) û navçeyên
Navend;106.695
Navend: 106.695 Giyadîn;37.410, pivana erdê 1274 km² ye. Li Rojhilatê bajêr e. Bazîd;91.994, pivana erdê 2383 km² ye. Navçe 93 km li rojhilatê Agirî yê ye. Tirba Ahmedê Xanî li vir e.Zêdkan (Èleşkîrt) ; Nifûs 39061, pivana erdê 1559 km² ye. 34 km li rojava yê bajar e.Xamûr (Hamur); Nifûs 20738, pîvana erdê 898 km² ye. 15 km li başûrê bajar e.Patnos; Nifûs 119958, pivana erdê 1421 km² ye. 82 km li başûrê bajar e.Avkevir(Taşliçay) Nifûs 19606, pîvana erdê 798 km ² ye. Navçe 32 km dûr ji agirî li ser rêya Erzirom - îranê yeTûtax(Tutak) Nifûs 30594, pîvana erdê 1562 km² ye. 43 km ji Agirî dûr e.Tevayî ya nifûsa herêmê (tevli gundan) 466059 e.
Giyadîn;37.410, pivana erdê 1274 km² ye. Li Rojhilatê bajêr e.
Bazîd;91.994, pivana erdê 2383 km² ye. Navçe 93 km li rojhilatê Ag
Xamûr;20.738, pîvana erdê 898 km² ye. 15 km li başûrê bajar e.
Panos;119.958, pivana erdê 1421 km² ye. 82 km li başûrê bajar e.
Avkevir;19.606, pîvana erdê 798 km ² ye. Navçe 32 km dûr ji Agirî li ser rêya Erzirom - İranê ye
Dûtax;30.594, pîvana erdê 1562 km² ye. 43 km ji Agirî dûr e.
Tevahî ya serjimar herêmê ''(tevli gundên)''; 466.059 e.
 
== Erdnîgarî ==
 
=== Avhewa ===
 
Li heremê îklîmek reşayî hukumhikûm dike. Bajarek herî sar ji yên Kurdistanê ye. Salê şeş mehanmehÊn berf li erdê ye. DawiyaDawîya meha nîsanê berf destpêdikedest pê dike dihele. HavînanHavînên jî herêm hênik derbasderbaz dibe.
 
{{Avûhewa
| TABLO =
 
=== Deşt û Zozan ===
 
Deşta "''Zêdkan û Karakose"'' yên herî mezin in li herêmê (341m2), Deştek din jî "''Deşta PatnosPanos û Giyadînê"'' ye. Bilindbûna zozanên herêmê digîhîjên heta 2000 m yî. Li wan zozanan "''kanî"'' yên ku ava wan cemîdî û çayirênmêrgên şîn jî hene.
 
=== Çem û gol ===
 
Çemê herî mezin ê herêmê, çemê Mûradê ye. Wekî din çemê biçûk jî li heremê peyde dibin. Hinek ji wan ev in; ŞêriyanŞêriyên, ZêdkanZêdkên, GelûtanGelûtên. Li herêmê du golên biçuk jî hene. Balik û Saz
Ciyên turîstîk û germavên herêmê:
 
Ji welatên cudacûda cudacûda her sal pir turîst tên herêmê ji bo ku hilkişin ser Çiyayê Agirî. Qesra Îsak Paşa jî ciyek e ku ji alî turîstan ve tê ziyaret kirin. TirbaTirbê Ahmedê Xanî jî li navçanavçê Bazîdê ye û ji alî kurdanKurdên ve tê ziyaret kirin. Germavên Giyadîn û Dambat jî ciyên vehêsanê ne.
Serwetên bin erdê:
 
Li Giyadîn kukurt, li Bazîdê kewêrê ponz, li TûtaxêDûtaxê xwê, li Avkevirê ava maden û li Zêdkanê jî lînyît ji bin erdê derdikeve.
Babetên heywanan:
 
Li Agirî nifûsek pir bilind bi xwedîkirina heywananheywanên mijûl dibin. Ji bilî heywanên kedî li heremê li çayirmêrg û golangolên ordekênwerdekên kovî, qaz, kew û li alî çiya jî gur û rûvî peyde dibin.
 
==Xwarênên herêmê:Herêmê==
 
Xwarêna herî meşhûrbi "qavûrmanav û deng ''qelî ser sêlê"'' ye. KiftaEcîn "''Abdigor"'' ji yek ji xwarinên mehelî ne ku li herêmê tên xwarin.
 
==Kincên herêmê:==
Xwarêna herî meşhûr "qavûrma ser sêlê" ye. Kifta "Abdigor" ji yek ji xwarinên mehelî ne ku li herêmê tên xwarin.
Kincên herêmê:
 
Zilam kefî (pûşî) didin serê xwe. îşlig û êleg (oyma) li xwe dikin, di binî de jî şalwarşelwar (qadi) li xwe dikin. Li ser şalwarşelwar kefiyekkêfyek li pişta xwe girê didin. Pêlavek ku li heremê ji re dibêjin, "yemenî" û gorên bi desta çêkirî ku heta çongê dirêjin li nigê xwe dikin. Jinên Agirî fîstanek ku ji re dibêjin "entarî" li xwe dikin. Carna jî çarşefa reş li xwe dikin. Di nigan de gorên ji hirî çêkirî hene.
Nav û kronolojiya bajêr:
 
Bajar navê xwe ji Çiyayê Agirî digre. Navê bajar yê herî kevn bi farisîFarisî "Kuhî Nur" yanî çiyayê Nûr bû. Ararat jî navek wî yê herî kevn e. Bi zimanê Ermenî " Masîs" , bi zimanê erebîErebî jî jê re "Cebel el Haris (Agirî ya mezin) û Cebel el Havayrîs(Agirî ya biçûk) dihat gotin. Nav ji alî tirkan ve wek "Ağri" hatiye guhertin. Navê bajêr bi Kurdî Agîriye.
 
 
Berî Îsa; 1340- 1200
Berî Îsa (Zayîn)1340- 1200 Dema hûriyan1200- 600 Medeniyeta Ûrartûyan331 Dema Mekodoniyan Piştî Îsa(Zayîn)339 Dema Bîzansiyan
Dema Hûriyên; 1200- 600
750 Dema Ebasiyan1102 Dema Selçûkiyan1514 Dema Osmaniyan
Medeniyeta Ûrartûyên; 331
Dema Mekodoniyan
Piştî Îsa; 339
Dema Bîzansiyên; 750
Dema Ebasiyên; 1102
Dema Selçûkiyên; 1514
Dema Osmaniyên;
 
== Dîn (ol) û civak ==
1654

guherandin

Menûya navîgasyonê