Xanedana Anûştigîniyan

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Xanedana Anûştigîniyan

المماليك
Xanedana Xwarezmşahiyan


1077 — 1231

BlackFlag.svg
Alayê Xanedan

Nexşeya împeratoriya xwarezmşahiyan (1190-1220)
Nexşeya împeratoriya xwarezmşahiyan (1190-1220)

Agahiyên gelemperî
 Rêveberî
 Paytext Tabriz (1225–1231)
 Ziman Farsî, Erebî
 Dîn Îslam
 TBH
 TBH/sal {{{tbh kes}}}
 Dirav {{{dirav}}}
 Dem {{{dem}}}
 Nîşana înternetê {{{nîşana înternetê}}}
 Kd. telefonê {{{koda telefonê}}}
 {{{agahîgelemp1 sernav}}} {{{agahîgelemp1}}}
 {{{agahîgelemp2 sernav}}} {{{agahîgelemp2}}}
 {{{agahîgelemp3 sernav}}} {{{agahîgelemp3}}}
 {{{agahîgelemp4 sernav}}} {{{agahîgelemp4}}}
 {{{agahîgelemp5 sernav}}} {{{agahîgelemp5}}}

Gelhe
{{{gelhe}}}
{{{gelhe2}}}
{{{gelhe3}}}
{{{gelhe4}}}
{{{gelhe5}}}

Rûerd
{{{rûerd}}}
{{{rûerd2}}}
{{{rûerd3}}}
{{{rûerd4}}}
{{{rûerd5}}}

Dîrok û bûyer

Serwerî
   Wekîl
 1077 Anushtegin Gharchai (yekem)
 1231 Saif ad-Din Qutuz (dawî)
{{{serokA6}}}
   {{{sernav serokB}}}
{{{serokB1}}}
{{{serokB2}}}
{{{serokB3}}}
{{{serokB4}}}
{{{serokB5}}}
   {{{sernav serokC}}}
{{{serokC1}}}
{{{serokC2}}}
{{{serokC3}}}
{{{serokC4}}}
{{{serokC5}}}
   {{{sernav serokD}}}
{{{serokD1}}}
{{{serokD2}}}
{{{serokD3}}}
{{{serokD4}}}
{{{serokD5}}}
   
{{{serokE6}}}
{{{serokE7}}}
{{{serokE8}}}
{{{serokE9}}}

Karîna qanûndanînê
{{{perleman}}}

Ya berê Ya paşê
Selcûqî Xanedana Gûridîyan Qêrê kitêy Kêrê kânid Îldenizî Ahmadiliyan BavanîyanSelcûqî
Xanedana Gûridîyan
Qêrê kitêy
Kêrê kânid
Îldenizî
Ahmadiliyan
Bavanîyan
Împeratoriya MongolanÎmperatoriya Mongolan

Xanedana anûştigîniyan, xanedana xwarezmşahiyan, xanedaneke Îranî ku bi eslê xwe ji memlûkên tirkî pêk hatiye[1]. Xanedana xwarezmşahiyan di navbera 1077 û 1220/1231ê de hikumdarên Xwarezm û Îranê, herêma Xorasanê û deverên îro yên Efxanistanê û çiyayên Qafqazê bûn û bandoreke mezin li ser van welatan hiştin.[2]

Tê texmînkirin ku împeratorî di destpêka sedsala 13an de li qadek ji 2,3 milyon kîlometre çargoşe heya 3,6 mlyon kîlometre çargoşe û bi bandor ew kiriye yek ji mezintirîn împeratoriyên bejahî di dîrokê de.[3]

Dirok[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

Aramgeha xwarezmşah Îl Arslan

Li vê parêzgehê, ku ji hêla parêzgarên ku ji navendê di bin Dewleta Selcûqîya Mezin de li herêma Xwarezmîyan hatine tayîn kirin de, jiyana azad di dema Anuş Tekin de dest pê kir. Ew di serdema de, ku di 1128an de wekî parêzgarê Xwarezmê hate tayîn kirin, nîv-serxwebûnê bi dest xist.[4][5]

Kurê Aladîn Celaleddîn Rumî li Mongol li Efxanistan şer kir û ber bi başûr ve vekişiya û bi derbasbûna ket Hindistan. Piştî ku Cengîz Xan vegeriya Mongolya, Celaledîn vegeriya Îran û ji Iraq kete Azerbaycan û Atabeylikên Eldiguzidîyan di 1225 de hilweşand. Wî bir Tebrîz.[6]

Armanca mirovên ku ji Mongol direvin û giregirên Harzem penaber bûn li Anatoliya bû. Lêbelê, berjewendiyên siyasî bûn sedema hilweşandina serdestiya Khwarezm. Herweha, tê fikirîn ku kes û giregirên ku bi xanedaniyê re hatine bi Selçûqiyan re tevlihev bûne.[7]

Kultûr[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

Xwarezmîyan di her warî de çanda Iran hildigire. hunerî bi şêwaza Selçûkî ne. Rêxistina îdarî ya dewletê dişibe Selcûqî. Xwarezmîyan dewleta Asyaya Navîn a berî Mongolî bû dewleta herî bi hêz a Asyaya Navîn.

Hikumdarên xwarezmşah[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

  1. Anûştigîn Xerçeyî (1077 - 1097)
  2. Ekinçî îbn Qoçqer (1097)
  3. Ebulfeth Qutbedîn Arslan Tigîn Mihemed îbn Anûştigîn (1097 - 1128)
  4. Ebulmuzefer Elaedîn Qizil Arslan Atsiz îbn Mihemed (1128 - 1156)
  5. Ebulfeth Îl Arslan îbn Atsiz (1156 - 1172)
  6. Ebulmuzefer Tacedunyawedîn Tekîş îbn Îl Arslan (1172)
  7. Ebulqasim Sultan Şah Celaledunyawedîn Mehmûd îbn Îl Arslan (1172-1193), hikumdarê Bakurê Xorasanê bû.
  8. Elaedîn Mihemed Tekîş (1172 - 1200)
  9. Celaledîn Mengübirtî îbn Mihemed (1220 - 1231)

Mijarên têkikdar[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

Çavkani[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

  1. Bosworth in Camb. Hist. of Iran, Vol. V, pp. 66 & 93; B.G. Gafurov & D. Kaushik, "Central Asia: Pre-Historic to Pre-Modern Times"; Delhi, 2005; ISBN 81-7541-246-1
  2. Rene Grousset, The Empire of the Steppes:A History of Central Asia, Transl. Naomi Walford, Rutgers University Press, 1991, page 159.
  3. Biran, Michel, The Empire of the Qara Khitai in Eurasian history, (Cambridge University Press, 2005), 44.
  4. Buniyatov, Z. The State of Khwarazmshah-Anushteginids. 1097—1231 М., 1986. pages 41-75
  5. Biran, Michel, The Empire of the Qara Khitai in Eurasian History, Cambridge University Press, 2005, 44.
  6. John Man, "Genghis Khan: Life, Death, and Resurrection", 6 Feb. 2007. Page 180.
  7. C.E. Bosworth, The Ghaznavids: 994-1040, Edinburgh University Press, 1963, page 237