Lîsteya dewletên cîhanê

Nexşeya Cîhanê

Li cîhanê de 193 dewletên serbixwe hene. Ji van 192 endamên rêxistina Neteweyên Yekbûyî (UNO) ne. Herweha Vatîkan jî dewleteke lê ne endamê Neteweyên Yekbûyî ye.

Di vê lîsteyê de çend herêmên otonom jî hene yên ku bi eşkereyî daxwaza serbixwebûnê dikin û di dawiya lîsteyê de jî van dewletên ku serbixwebûna xwe diyar kiriye lê ji hêla rêxistinên navneteweyî ve nehatin qebûlkirin an jî di riya serbixwebûnê de ne bi nivîsa xwarik (îtalîk) tên nivîsandin.

Nimînok: A B C Ç D E Ê F G H I Î J K L M N O P Q R S Ş T U Û V W X Y Z

A

• Afrîkaya Başûr; kesekî başûr-afrîkayî.
• Komara Afrîkaya Navend (Afrîkaya Navend); kesekî ji Afrîkaya Navend.
• Afxanistan; kesekî afxan an afxanî.
• Albanya; kesekî alban, zimanê albanî an arnewidî (albaniya gegî û albaniya toskî).
• Alcerya (Cezayir); kesekî alcerî an cezayirî, zimanê tamazight.
• Almanya (Germanistan); kesekî alman, zimanê almanî.
• Andorra; kesekî andorrayî, zimanê katalanî.
• Angola; kesekî angolayî.
• Antîgua û Berbûda; kesekî antîguayî.
• Arjentîn; kesekî arjentînî.
• Awistralya (Australya, Ostralya); kesekî awistralî, australî an ostralî.
• Awistriya (Austriya, Ostriya, Nemsa); kesekî awistrî (austrî) an awistriyayî (austriyayî).
• Azerbaycan; kesekî azerî, zimanê azerî.

B

• Bahama (Giravên Bahamayê); kesekî bahamayî.
• Bahreyn; kesekî behreynî.
• Bangladeş; kesekî bangladeşî, zimanê bengalî.
• Barbados; kesekî barbadî.
• Belarûs; kesekî belarûs, zimanê belarûsî.
• Belgiya (Belçîka); kesekî belgî an belçîkayî (Flandre: kesekî flemen, zimanê flemenî (holandî); Walonya: kesekî walonî, zimanê walonî (fransî)).
• Belîze; kesekî belîzî.
• Bênîn; kesekî bênînî.
• Bolîvya; kesekî bolîvyayî, zimanê aymara, zimanê qîçwa.
• Bosniya û Herzegovîna; kesekî bosnî.
• Botswana; kesekî botswanayî, zimanê tswana.
• Brazîl (Berazîl); kesekî brazîlî an berazîlî.
• Brîtaniya Mezin (BM), Keyaniya Yekbûyî (KY); kesekî brîtanî (Îngiltere: kesekî îngilîz, zimanê îngilîzî; Bakurê Îrlandê: kesekî bakur-îrlandî; Skotland: kesekî skotlandî; Wales: kesekî walesî, zimanê walesî an kimrî).

Skotland: kesekî skotlandî, zimanê gaeliya skotlandî.

• Brûney; kesekî brûneyî.
• Bulgaristan; kesekî bulgar, zimanê bulgarî.
• Burkîna Faso; kesekî burkînafasoyî.
• Bûrûndî; kesekî bûrûndiyî, zimanê rûndî an kîrûndî.
• Bûtan (Bhutan); kesekî bûtanî.

C

• Cîbûtî; kesekî cîbûtiyî.

Ç

• Çad; kesekî çadî.
• Çîn (Komara Gel a Çînê); kesekî çînî, zimanê çînî.

D

• Danîmarka (Danîmark); kesekî danîmarkî an danîmarkayî, zimanê danîmarkî an danîmarkayî (Grînland: kesekî grînlandî yan eskîmoyê grînlandî, zimanî grînlandî an înuitî; Giravên Feroeyê: kesekî feroeyî, zimanê feroeyî).
• Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê (DYA); kesekî amerîkî an amerîkayî an jî amerîkan.
• Komara Domînîk; kesekî domînîkî.
• Domînîka; kesekî domînîkayî.

E

• Ekuador; kesekî ekuadorî.
• El Salvador; kesekî elsalvadorî.
• Erebistana Siyûdî; kesekî siyûdî.
• Erîtrea; kesekî erîtreayî, zimanê tîgrînî (zimanê tîgrînya).
• Ermenistan; kesekî ermen an ermenî, zimanê ermenî.
• Estonya (Estland); kesekî estonî an estonyayî, zimanê estonî.
• Etiyopya; kesekî etiyopî, zimanê amharî.

F

• Fîjî; kesekî fîjiyî, zimanê fîjiyî.
• Filîpîn (Giravên Filîpînê); kesekî filîpînî.
• Fînland; kesekî fînlandî (hem xelkê fînîaxêv û hem jî swêdîaxêv) an fînî; zimanê fînî.
• Fransa; kesekî fransayî an fransî an jî fransawî, zimanê fransî an fransawî (Bretanya: kesekî breton, zimanê bretonî; Bakurê Katalonya: kesekî katalan, zimanê katalanî; Bakurê Welatê Baskî: kesekî bask, zimanê baskî; Elsas: kesekî elsasî, zimanê elsasî (almanî); Korsîka: kesekî korsî an korsîkî, zimanê korsî an korsîkî; Oksîtanya: kesekî oksîtan, zimanê oksîtanî).

G

• Gabon; kesekî gabonî.
• Gambiya; kesekî gambiyayî.
• Gana; kesekî ganayî.
• Gînê; kesekî gînêyî.
• Gînêya Rojbendî (Gînêya Ekuatoriyal); kesekî ji Gînêya Rojbendî.
• Gînê-Bissau; kesekî gînêbîsawî.
• Grenada; kesekî grenadayî.
• Gurcistan; kesekî gurcistanî, zimanê gurcî.
• Guyana; kesekî guyanî.
• Guatemala; kesekî guatemalayî an jî guatemalî.

H

• Haîtî; kesekî haîtiyî, zimanê kreoliya haîtiyî.
• Hindistan; kesekî hindî.
• Holand (Nederland); kesekî holandî an nederlandî; zimanê holandî an nederlandî (Frîsland: kesekî frîsî, zimanê frîsî).
• Hondûras; kesekî hondûrasî an hondûrayî.

Î

• Îndonezya; kesekî îndonezî.
• Îran; kesekî îranî, zimanê farisî.
• Îraq; kesekî îraqî.

Kurdistan (Herêma federal a Kurdistanê, Îraq); kesekî kurd, zimanê kurdî.

• Îrland; kesekî îrlandî, zimanê îrlandî.
• Îsland; kesekî îslandî, zimanê îslandî.
• Îsrael (Îsraîl); kesekî îsraelî an îsraîlî, zimanê îbranî an îbrî.
• Îtalya; kesekî îtalî an îtalyan, zimanê îtalî.

J

• Jamaîka; kesekî jamaîkayî.
• Japon; kesekî japonî, zimanê japonî.

K

• Kamboçya (Kamboca); kesekî kamboçyayî an kambocayî, zimanê kamboçî an kambocî an jî zimanê khmer.
• Kamerûn; kesekî kamerûnî.
• Kanada; kesekî kanadî an kanadayî.

Quebek, kesekî quebekî, zimanê quebekî (fransî).

• Kap Verde; kesekî kapverdeyî.
• Kenya; kesekî kenyayî.
• Kîpros (Qibris); kesekî kîprî an qibrisî.
• Kirîbatî; kesekî kirîbatiyî, zimanê gîlbertîno.
• Kolombiya; kesekî kolombiyayê.
• Komara Çekî (Çekya); kesekî çek, zimanê çekî.
• Komara Kongoyê; kesekî kongoyî, zimanê kongoyî.
• Komor; kesekî komorî, zimanê komorî.
• Kongoya Demokratîk (Komara demokratîk a Kongoyê); kesekî ji Kongoya Demokratîk.
• Koreya Bakur; kesekî bakur-koreyî, zimanê koreyî.
• Koreya Başûr; kesekî başûr-koreyî, zimanê koreyî.
• Kosta Rîka; kesekî kostarîkayî.
• Kroatya; kesekî kroatî, zimanê kroatî.
• Kuweyt; kesekî kuweytî.
• Kûba; kesekî kûbayî.

L

• Laos; kesekî laotî, zimanê laoyî.
• Lesoto; kesekî lesotoyî, zimanê sesoto.
• Letonya; kesekî leton, zimanê letonî.
• Libnan; kesekî libnanî.
• Lîberya; kesekî lîberyayî.
• Lîbya; kesekî lîbî an lîbyayî.
• Liechtenstein; kesekî ji Liechtensteinê.
• Lîtvanya; kesekî lîtvanî, zimanê lîtvanî.
• Lûksembûrg; kesekî lûksembûrgî, zimanê lûksembûrgî.

M

• Macaristan (Hûngarya); keseki macar an macaristanî an jî hûngarî, zimanê macarî an hûngarî.
• Madagaskar; kesekî madagaskarî an malagaş.
• Makedonya; kesekî makedonî, zimanê makedonî.
• Malawî; kesekî malawiyî, zimanê chichewa.
• Malayziya; kesekî malayzî, zimanê malayî.
• Maldîv; kesekî maldîvî.
• Malî; kesekî maliyî.
• Malta; kesekî maltayî, zimanê maltayî.
• Maroko (Mexrib); kesekî marokî an mexribî.
• Giravên Marşal; kesekî ji giravên Marşalê.
• Maurîtius (Morîs); kesekî maurîtî an morîsî.
• Meksîk; kesekî meksîkî an meksîkan.
• Misir (Egîpt); kesekî misrî an egîptî.
• Mîkronezya; kesekî mîkronezî.
• Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî (MEY); kesekî ji Mîrnişînên Erebî yên Yekbûyî.
• Moldova; kesekî moldovî an moldovayî.
• Monako; kesekî monakoyî an monêgaskî, zimanê monêgaskî.
• Mongolya (Mongolistan); kesekî mongol, zimanê mongolî.
• Montenegro; kesekî montenegroyî, zimanê serbiya montenegroyî.
• Morîtanya; kesekî morîtanyayî.
• Mozambîk; kesekî mozambîkî.
• Myanmar; kesekî myanmarî, zimanê burmayî.

N

• Namîbya; kesekî namîbyayî.
• Nauru; kesekî nauruyî, zimanê nauruyî.
• Nepal; keseki nepalî, zimanê nepalî.
• Nîkaragua; kesekî nîkaraguayî.
• Nîjer; kesekî nîjerî.
• Nîjerya; kesekî nîjeryayî.
• Norwêc; kesekî norwêc, zimanê norwêcî (norwêciya "bokmål" ango norwêciya edebî û norwêciya "nynorsk" ango norwêciya nû), (Samîland: kesekî samî, zimanê samî an laponî).

O

• Oman; kesekî omanî.

P

• Pakistan; kesekî pakistanî.
• Palau; kesekî palawî.
• Panama; kesekî panamayî.
• Papua Gîneya Nû (Papua Nûgîne); kesekî ji Papua Gîneya Nû an kesekî papuanûgîneyî.
• Paraguay; kesekî paraguayî.
• Peravê Diranfîl; kesekî ji Peravê Diranfilê an kotdiwarî.
• Perû; kesekî perûyî.
• Poland; kesekî polandî an polonî, zimanê polandî an polonî.
• Portûgal; kesekî portûgalî, zimanê portûgalî.

Q

• Qazaxistan; kesekî qazax an qazaxistanî, zimanê qazaxî.
• Qeter; kesekî qeterî.
• Qirgizistan; kesekî qirgiz an qirgizistanî, zimanê qirgizî.

R

• Rwanda; kesekî rwandî an rwandayî.
• Romanya; kesekî romanyayî, zimanê romanyayî.
• Rûsya; kesekî rûs, zimanê rûsî.

S

• Saint Kitts û Nevîs (St. Kitts û Nevis); kesekî ji Saint Kitts û Nevîsê.
• Saint Lucia (St. Lucia); kesekî saintluciayî.
• Vînsent û Grenadîn (Saint Vincent û Granada); kesekî ji Vînsent û Grenadînê.
• Samoa; kesekî samoayî, zimanê samoayî.
• San Marîno; kesekî sanmarînoyî.
• Sao Tome û Prînsîpe; kesekî ji Sao Tome û Prînsîpeyê.
• Senegal; kesekî senegalî.
• Serbistan; kesekî serb; zimanê serbî.
• Seyşel (Seychelles); kesekî seyşelî, zimanê kreoliya seyşelî.
• Sierra Leone; kesekî sierraleoneyî.
• Sîngapûr; kesekî sîngapûrî.
• Slovakya; kesekî slovak, zimanê slovakî.
• Slovenya; kesekî sloven, zimanê slovenî.
• Solomon (Giravên Solomon); kesekî ji giravên Solomonê.
• Somalya; kesekî somalî, zimanê somalî.
• Spanya (Katalonya, Galîsya, welatê Baskî an Baskistan, Aragon, Endulus, Estremadura); kesekî spanî an spanyol, zimanê spanî (kesekî katalan, zimanê katalanî; kesekî galîsyayî, zimanê galîsyayî; kesekî bask, zimanê baskî; kesekî aragonî, zimanê aragonî; kesekî endulusî; kesekî estremenyî an estremadurayî).

Katalonya; kesekî katalan, zimanê katalanî (herêma otonom a Spanyayê ye).

Welatê Baskî (Euskal Herria); kesekî bask, zimanê baskî (herêma otonom a Spanyayê ye).

• Srî Lanka; kesekî srilankayî.
• Sûdan; kesekî sûdanî.
• Sûdana Başûr; kesekî başûr-sûdanî
• Sûrî; kesekî sûrî.
• Sûrînam; kesekî sûrînamî.
• Swazîland; kesekî swazîlandî, zimanê swazî an swatî.
• Swêd; kesekî swêdî, zimanê swêdî.
• Swîsre; kesekî swîsreyî.

Ş

• Şîle; kesekî şîleyî.

T

• Tacîkistan; kesekî tacîk, zimanê tacîkî.
• Tanzanya; kesekî tanzanî an tanzanyayî.
• Tayland; kesekî taylandî; zimanê tayî an taylandî.
• Tirkiye (bi behdînî: Turkiya); kesekî tirk, zimanê tirkî (kesekî kurd, zimanê kurdî; kesekî ermen, zimanê ermenî; kesekî laz, zimanê lazî, kesekî aramî, zimanê aramî).
• Tîmora rojhilat; kesekî rojhilat-tîmorî.
• Togo; kesekî togoyî.
• Tonga; kesekî tongayî, zimanê tongayî.
• Trînîdad û Tobago; kesekî ji Trînîdad û Tobagoyê.
• Turkmenistan; kesekî tirkman an tirkmenistanî, zimanê tirkmanî
• Tûnis; kesekî tûnisî.
• Tûvalû; kesekî tûvalûyî, zimanê tûvalûyî.

U

• Urdun (Erden); kesekî urdunî an erdenî.

Û

• Ûganda; kesekî ûgandayî.
• Ûkrayna; kesekî ûkraynî an ûkraynayî, zimanê ûkraynî.
• Ûrûguay; kesekî ûrûguayî.
• Ûzbekistan; kesekî ûzbek an ûzbekistanî, zimanê ûzbekî.

V

• Vanûatû; kesekî vanûatûyî, zimanê bislama.
• Vatîkan; kesekî vatîkanî.
• Venezuêla; kesekê venezuêlayî.
• Viyetnam; kesekî viyetnamî; zimanê viyetnamî.

Y

• Yemen; kesekî yemenî.
• Yewnanistan (Grekiya); kesekî yewnan an grek, zimanê yewnanî an grekî.

Z

• Zambiya; kesekî zambî.
• Zêlanda Nû (Nûzêland, Zêlanda Teze); kesekî nûzêlandî.
• Zîmbabwe; kesekî zîmbabweyî.

Dewlet û welatên din

• Abxazya; kesekî abxazî, zimanê abxazî.
• Giravên Cook; keseki ji giravên Cook.
• Felestîn (Herêma Otonom ya Felestînê); kesekî felestî.
• Komara Demokratîka Erebiya Sahara; kesekî sehrawî.
• Komara Tirk a Bakurê Kîprosê (KTK); kesekî bakur-kîprî an bakur-qibrisî.
• Kosovo, kesekî kosovoyî an kosovî (serbixwe ye lê ne endama Neteweyên Yekbûyî ye).
• Niue; kesekî niueyî.
• Nagorno Qerebax (Qerebaxa Jorîn); kesekî qerebaxî.
• Osetyaya Başûr; kesekî başûr-osetî.
• Somalîland; kesekî somalîlandî.
• Taywan; kesekî taywanî.
• Transnîstriya; kesekî transnîstriyayî.

Çavkanî

• André Cherpillod (1991). Dictionnaire étymologique des noms géographiques. Masson, Parîs.
• Zana Farqînî (2000). Türkçe-Kürtçe sözlük. Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê.
• Zana Farqînî (2004). Ferhenga kurdî-tirkî. Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê.
• Zana Farqînî (2009). Ferhenga kurdî-tirkî-kurdî. Enstîtuya Kurdî ya Stenbolê.
• D. Îzolî (1992). Ferheng kurdî-tirkî /Türkçe-Kürtçe. Deng, Stenbol.