Hîdrojenasyon

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Here cem: navîgasyon, lêgerîn

Hîdrojenasyon, çineke bertek a kîmyasalî ye û kirarî ye ke kû mirov hîdrojenê bi xê ser hevgirtîyên organîk.

Hîdrojenasyon, bi teybetî ji bo hevgirtîyên organîk yê netêr (alken, alkin, keton û nîtrîl) bertek ke girîng e. Bi gelemperî di bin pestoyê de bi alîkarîya Katalîzor a Hîdrojenê rast u rast bi xe serê pêk tê. Ji bo Hîdrojenasyonê mînak a herê klasîk di Alkena de baqên Karbonê ên Kîmyasalî ên Netêr ku mirov Hîdrojenekê bi xê ser û Alkenê dagerênê Alkanê. Di pîşesazîya derman u petrokîmyayê de sepan ên pir cihêreng hene. Vajîya vê kirarîya Kimyasalî dehidejenasyon e. Dema kû Hidrojen tevlî Alken a di bin Alkan pêk tên. Alkan tenê xwedi Karbon –Karbon baqên yekfer in. Divê vebizivînê de jiber kû katalîzor hatine bikaranîn bi navê “Hidrojenkirin a Katalîtik” ji tên binavkirin . Vebizivîna ku Hîdrojen tevlî Alken a dibin vebizivînên Ekzotermîk in û di germahîya jûrê de vebizivîn a bê katalîzor pêk nayê. Li vir katalîzor tê bi karanîn û bi vî awayî di germahîya jûrê de vibizîn pêk tê.Lê belê bandora Katalîzorê bi vê tixubdar namînê. Katalîzor a kû tê bikaranîn berê ku were bidestxistin dike ku bibe cis-Alkan an jî trans-Alkan. Heke katalîzora tê bikaranîn katalîzor a nehemcure bê ( parçe yek Nikel, Platîn, Paladîyum ) ango di nava bişivîne de bi awaye kî nehemcure tevî hev bibe her du atomên hîdrojenê ên kû tevî hev bune bi heman alîyê Alkenê ve dibin û bi vî awayî cis-Alkan çêdibin. Heke Ev Katalîzor, Katalîzoreke di nava bişvînê de bi awakî Homojen belav bubê vê carê jî wê trans-Alkan çêbibin.[1]

Şema Hîdrojenasyon ba Alkena
Dema kû Katalîzorê nehemcure û Hidrojen tevî Alkena bibin cis-Alkan çêdibin
Dema kû Katalîzorê Homojen û Hîdrojen tevî Alkena bibin trans-Alkan çêdibin
Dema kû Katalîzorê Heterojen û Hidrojen tevî Alkena bibin cis-Alkan çêdibin.. Dema kû Katalîzorê Homojen û Hîdrojen tevî Alkena bibin trans-Alkan çêdibin.


Çavkanî[biguherîne]

  1. T.W Graham Solamons( Yazar), Craig B. Fryhle (Yazar),Güral Okay (Çeviri Editörü), Yılmaz Yıldırır (Çeviri Editörü) Organik Kimya, ( Organik Chemsty), 7. Basımdan Çeviri, Literatür Yayıncılık 2002, ISBN 975-8431-87-0.