Aborjîn

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search
King Merriman, serokeşîrekî Aborjînan

Aborjîn ji kevnexwediyên parzemîna Awûstûralya û giravên herêmê re tê gotin.

Peyv bi latînî ye û wateya wê "ab origin - ji orjînê, ji destpêkê" ye. Ango gelê ku ji berê de li wir dijîn. Parzemîn cara pêşîn ji aliyê deryavanê Brîtanî James Cook ve di sala 1770'î de tê keşfkirin û ew roj dibe destpêka dagirkeriya rojavayiyan. Wê demê li dora 1 milyon kevnexwedî li parzemînê dijiyan. Îro hejmara wan ji nîv milyonî kêmtir e. Tê gotin di pêvajoya dagirkeriyê de 90 % gelê herêmê ji aliyê dagirkeran ve hatine tunekirin. Hêj jî pirsgirêkên Aborjînan hene û di bin nîjadperestiya Brîtaniyan de ne.

Berên sereke yên kevnexwediyên parzemînê[biguherîne]

Aborjînan xwedî taybetiyên civakî ne. Pirr zêde ji polîtîkayê heznakin. Qîmetê nadin jiyana ku ji sirûştê dûrketiye. Li cem wan xaltî wekî dê, ap (mam) wekî bav tê dîtin. Lêzîmatî ne ji xwînê lê ji civakîbûnê tê. Di zewacê de zagonên gelek kompleks hene.

Zimanê wan ji zimanmalbata Awûstûralya ye. Gelek ziman û zaravê vê malbatê hene. Arkeologan tesbît kirine ku ji vir 50.000 sal berê jî komê mirovan li vê parzemînê hebûne û hebûna wan hêj kevntirîn e.

Aborjîn li welatê bav-kalên xwe di sala 1961'î de mafê hilbijartinê bidestxistine. Heya salên 80´î zarokan nedigirtin dibistanên Brîtaniyan. Îro ji Aborjîn di bin xetereya hebûnê de ne.