Wîkîpediya:Dirûvbarîtî

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search

Dirûvbarîtî, li ser Wîkîpediya yê, tê wateya ku mirovên din ên ku ansîklopediya bikar tînin dikarin kontrol bikin ku agahdarî ji çavkaniyek pêbawer tê . Wîkîpediya lêkolîna orjînal nade. Naveroka wê ji hêla baweriyên an ezmûnên redaktor ve ji hêla agahdariya ku berê hatine weşandin ve hatî destnîşankirin. Heya ku hûn piştrast in ku tiştek rast e, ew berî ku hûn lê zêde bikin divê verastkirî be. Ger çavkaniyên pêbawer nerazî ne, wê hingê nêrînek nebawer biparêzin û tiştê ku çavkaniyên cûrbecûr dibêjin, pêşkêşî her aliyî bikin, ku giraniya xwe radigihîne her alî.

Hemî materyalên di navnîşa sereke ya Wikipedia de, di nav her tiştê gotarên, navnîşan û sernavan de, divê were verast kirin. Hemî niqteyên, û her materyal ku verastnameya wê hatibe tengav kirin an dibe ku bête rexne kirin, pêdivî ye ku navnûneyek xwerû ya ku rasterast materyalê piştgirî dike nav tê de bike. Pêdivî ye ku her materyalê ku hewceyê çavkaniyek heye lê ne xwedî. Ji kerema xwe materyalên naverok li ser mirovên zindî yên ku ne çavkaniya çavkaniyê ye an ji çavkaniya xwe xerab derxînin.

Ji bo ku meriv çawa nivîsan binivîsîne, çavkaniyên sindoqê bibînin. Verastkirin, lêkolînek orjînal û nêrînek nepakî polîtîkayên bingehîn ên naveroka Wîkîpediyayê ne. Ew ji bo destnîşankirina naverokê bi hev re dixebitin, ji ber vê yekê redaktor divê xalên sereke yên her sêyan fehm bikin. Gotar jî pêdivî ye ku polîtîkaya mafnasiyê bihevre bikin .

Berpirsiyariya ji bo pêşkêşkirina jêgirtin[biguherîne]

Pêdivî ye ku hemî naverok verastkirî be. Barê xuyangkirina verastkirinê bi edîtorê ku materyalê lê zêde dike an sererast dike , û ew bi peydakirina navgîniyek pêbawer a çavkaniyek pêbawer ku rasterast piştgirî dike û têr dike. [1]

Hemû qîjalkirin û her materyalek ku verastnameya wê tê berhengarkirî an jî divê berhengarkirî be bo çavkaniyek pêbawer, weşandî tête bikar anîn, bi karanîna navgînek navber tê şandin . Çavkanîya vegotinê divê bi eşkereyî materyalê ku di gotarê de tê pêşkêş kirin piştgirî bike. Çavkanî yê bi eşkere û rast diyar bikin (Rûpelê destnîşan, dabeşkirinê, an dabeşkirinên wusa jî ku guncan be). Wîkîpediya yê binihêrin : Destnîşana çavkanîyê ji bo hûragahiyan li çi bikin.

Kîjan be materyalê ku di çavkaniyek pêbawer de rasterast piştgirî dike dikare were rakirin û bêyî ku navgîniyek pêbawer ji çavkaniyek pêbawer re neyê sererast kirin. Ma gelo û çiqas zû divê materyal di destpêkê de were rakirin ji bo ku çu çavkaniyek pêbawer nebe ji çavkaniyek pêbawer re girêdayî ye û bi maneyê û rewşa giştî ya gotarê ve girêdayî ye. Di hin rewşan de, edîtor dibe ku heke hûn materyalê derxînin bêyî ku dem ji wan re bidin ku danezanên peyda bikin; ji bo lê zêde kirina nîşana hewceyê ya jibergirtinê wekî gavek navber pêşve bîne. [2] Dema ku nîşankirin an rakirina materyalê ji ber kêmbûna citnameyekê navgîn e, ji kerema xwe xemgîniya xwe diyar bikin ku dibe ku ew ne gengaz be ku hûn çavkaniyek pêbawer a weşandî bibînin û ji ber vê yekê dibe ku materyal ne rast be. [3] Heke hûn difikirin ku materyal verastkirî ye, tête pêşnîyar kirin ku berî ku hûn fikir bikin ka ew rakirin an nîşankirin an na , berteka xweyî pêşkêşî dikin.

Çavkanîyên pêbawer[biguherîne]

Çi wekî çavkaniyek pêbawer tê hesibandin[biguherîne]

Gotina "çavkanî" di Wîkîpediya de çavkanîyê çekîn sê wateyên têkildar hene:

Her sê jî dikarin li pêbaweriyê bandor bikin.

Gotarên bingehîn li ser çavkaniyên pêbawer, serbixwe, weşandî bi navgîniyek ji bo kontrolkirina rast û rast. Pêdivî ye ku materyalê ya çavkaniyê hate weşand, destnîşankirina ku ji bo mebestên me "bi rengek tête peyda kirin". [4] Materyalên neweşandî û ne pêbawer têne hesibandin. Çavkanîyên bikar bînin ku rasterast materyalê ku di gotarê de têne pêşkêş kirin piştgirî bikin û bi îdîayên hatine çêkirin re guncan in. Sûdmendiya her çavkaniyê bi mijarê ve girêdayî ye. Çavkanîyên çêtirîn ji bo kontrolkirin an analîzkirina rastiyan, pirsgirêkên yasayî, delîl û argûmanan xwedî avahiyek profesyonel in. Theiqas pirtir çavdêriya li ser van pirsgirêkan were dayîn, jêdera pêbawer be. Dema ku mirov li naveroka mirovên zindî an derman derdikeve, bi taybetî baldar be.

Ger hebe , weşanên akademîk û hevta-lêkolîn bi gelemperî çavkaniyên herî pêbawer, wekî mînak di dîrokê, derman û zanistê de ne.

Edîtor dibe ku materyal ji çavkaniyên ne-akademîk ên pêbawer bikar bînin, bi taybetî jî heke di weşanên gelemperî yên rêzdar de xuya dike. Çavkanîyên pêbawer ên din ev in:

  • Pirtûkên asta zanîngehê
  • Pirtûk ji hêla weşanxaneyên rêzdar ve hatine weşandin
  • Kovar
  • Kovarên akademîk
  • Rojnameyên sereke

Dibe ku edîtor jî medya elektronîkî bikar bînin, mijara heman pîvanan. Hûragahiyan li Wikipedia nîşan bikin: Naskirina çavkaniyên pêbawer û Wikipedia: Testa motora lêgerînê .

Rojname û tevnvîsên kovarê[biguherîne]

Rojname, kovar, û rêxistinên nûçeyan ên din kolonên serhêl ên ku wan blogê didin wan nas dikin. Dibe ku ev nivîskaran heke nivîskaran pispor in, lê wan bi hişyarî bikar tînin ji ber ku dibe ku blog ê nebin mijara pêvajoya kontrolkirina rastiya rêxistinî ya nûçeyan. [5]

Çavkanîyên pêbawer nîşangir û rêbername[biguherîne]

Ji bo nîqaşkirina pêbaweriya çavkaniyek taybetî ji bo vegotinek taybetî, şêwirmenda agahdariya çavkaniyên pêbawer bişêwînin, ku hewl dide ku vê polîtîkayê li ser dozên taybetî bicîh bîne. Ji bo rêbernameyek ku pêbaweriya cûreyên taybetî yên çavkaniyan nîqaş dike, Wîkîpediya yê bibînin : sourcesavkaniyên pêbawer .

Çavkaniyên ku bi gelemperî ne pêbawer in[biguherîne]

Çavkaniyên pirsbar[biguherîne]

Çavkanîyên pirsbar ew in ku ji bo kontrolkirina rastiyan xwedî navûdengiyek hejar in, bê çavdêriya edîtoriyê ya berbiçav in, an pevçûnek berbiçav a berjewendiyê hene. [6]

Çavkanîyên weha navnîşan û malperên weşanê dikin ku nêrînên ku ji hêla çavkaniyên din ve bi berfirehî têne hesibandin ji bo tundrew an pêşverû ne, an jî ew bi giranî li ser gotinên bêberpirsiyarî, rûm û nerîna kesane ve girêdayî ne. Çavkanîyên pirsbar divê tenê wekî çavkaniyên ji bo materyalê li ser xwe bikar bînin, wek mînak di gotarên di derbarê xwe de; li jêr binêrin . Ew ne ji bo îdîayên nakok derbarê yên din de çavkaniyên minasib in.

Çavkaniyên xwe-weşandin[biguherîne]

Mirov dikare rûpelek malperek kesane biafirîne, pirtûkek xwe-weşandin çap bike, an jî îdîaya bibe pispor . Ji ber vê yekê materyalên xweya weşandî yên wekî pirtûk, patent, nûçegihan, malperên şexsî, wîkiyên vekirî, blogên kesane an komî (wekî ku ji nûçeyên blovayê veqetandî, jor), naverokên dûr, postên forûmê Internetnternetê û postên medya civakî bi piranî nayê qebûl kirin. Çavkanîyên pisporên xweya weşandî dibe ku bêne hesibandin gava ku ji hêla pisporê damezrandî ve li ser mijarê tête çêkirin, xebata ku di qada pêwendîdar de ji berê ve ji hêla weşanên pêbawer, serbixwe ve hatî çap kirin. [5] Dema ku çavkaniyên weha bikar bînin hişyar bikin: heke agahdariya pirsê ji bo tevlêbûnê maqûl e, dibe ku kesek din wê di çavkaniyên pêbawer ên serbixwe de weşandibe. [7] Qet nebe çavkanîyên xwe-weşandî wekî çavkaniyên sêyemîn di derbarê mirovên jîndar de bikar bînin, tewra ku nivîskarek pispor, lêkolînerek profesyonelê xweş-naskirî ye.

Çavkanîyên xwe-weşandî an pirsbar wekî çavkaniyên li ser xwe[biguherîne]

Çavkanîyên xwe-weşandî û pirsgirek dikarin wekî çavkaniyên agahdariyê di derheqê xwe de, bi gelemperî di gotarên li ser xwe an çalakiyên wan de têne bikar anîn, bêyî ku hewceyê çavkaniya xwe-weşandin ku ew pisporên li qadê têne weşandin, heya ku:

  1. materyal ne bixwe xilaskirina xwezayî ye û ne jî îdîayek awarte ye ;
  2. ew îddîayên der barê partiyên sêyemîn de nagire;
  3. ew îdîayên der barê bûyerên ku rasterast ji çavkaniya re têkildar nagire dike;
  4. Ji ber rastiya wê guman tune,
  5. Û gotar di bingeh de li ser çavkaniyên bi vî rengî nîn e.

Ev polîtîka her weha li ser materyalên ku ji hêla mijarê ve hatine weşandin li ser malperên tora civakî yên wekî Twitter, Tumblr, Reddit, û Facebook jî tête weşandin.

Wikipedia û çavkaniyên ku neynikê an jî bikar tînin[biguherîne]

Gotarên ji Wîkîpediya bikar neynin wekî çavkaniyan bikar bînin. Di heman demê de, malperên ku naveroka Wîkîpediya yê an weşanên ku bi çavkaniyên li ser vîdyoya Wîkîpediya yê vebigirin bikar neynin. Naverok ji gotarek Wîkîpediya yê pêbawer nayê hesibandin, heya ku ew ji hêla çavkaniyên pêbawer ve neyê vegerandin. Bawer bikin ku van çavkaniyan naverokê piştgirî dikin, dûv re rasterast wan bikar bînin. [8] (Di heman demê de metirsiyek ji bo referansek / ragihandina dorpêçê heye dema ku gotarek Wîkîpediya yê an xebata derivast wekî çavkaniyek bikar tîne).

Gava ku Wîkîpediya yê di gotara xwe de tê nîqaşkirin, destûrnameyek tê destûr kirin, ku dikare gotarek, rêbernameyê, nîqaş, statîstîk, an naveroka din ji Wîkîpediya vegere ku piştgiriya gotarekê di derbarê Wîkîpediya de bike. Wîkîpediya an projeya xwişka di vê rewşê de çavkaniyek bingehîn e, û dibe ku li dû polîtîkayê ji bo çavkaniyên seretayî were bikar anîn. Divê her karanîna vî rengî ji lêkolîna orjînal dûr bikeve, tekez bike ku li ser rola an dîtinên ,Wîkîpediya û xwe-referansek bêpergal . Pirtûka gotarê divê ew eşkere bike ku materyal ji Wîkîpediya ve tête peyda kirin da ku xwendevan ji ciyawaziyên potansiyel bizanibe.

Gihîştin[biguherîne]

Gihîştina çavkanî[biguherîne]

Dibe ku hin çavkaniyên pêbawer bi hêsanî neyên ser û bin kirin. Mînakî, dibe ku çavkaniyek serhêl hewcedarî dayînê bike, û çavkaniyek çapkirinê dikare tenê di pirtûkxaneyên zanîngehê de hebe. Çavkanîyên dîrokî yên hindik jî dikarin tenê di berhevokên muze û arşîvên taybet de peyda bibin. Çavkanîyên pêbawer red nakin tenê ji ber ku gihîştina wan zehf an lêçûn e. Heke di gihîştina çavkaniyek de pirsgirêkek heye, dibe ku yên din jî dikarin li ser navê we vî tiştî bikin ( Binihêrin Veguheztina Resavkaniya WikiProject ).

Avkaniyên ne-Kurdî[biguherîne]

Çavkanîyên kurdî[biguherîne]

Çavkaniyên pêbawer ên ne-Kurdî li ser Wîkîpediya kurdî têne destûr kirin. Lê belê ji ber ku ev proje bi Kurdî ye, çavkaniyên Kurdî di gava ku hebe û bi kalîte û pêwendiya wekhev re ji ya ne-Kurdî tê tercîh kirin. Wekî ku di çavkaniyên bi Kurdî de, heke nakokiyek çêbibe ku di nav wan de çavkaniyek ne-Kurdî çêbibe, edîtor dikarin daxwaz bikin ku perçeyek têkildar a çavkaniya orjînal peyda bibe, an jî di nivîsê de, di binivîse, an li ser rûpela gotûbêjê ya gotarê. [9]

Jêvekirin[biguherîne]

Ger hûn çavkaniyek pêbawer a Kurdî (çi di nivîsa bingehîn de, hem di têbînî de) bidin, wergerandinek li Kurdî gerek her gav bi lêkerê were. Wergerên ji hêla çavkaniyên pêbawer ve hatine weşandin ji hêla Wîkîpediya ve têne hilbijartin û tercîh kirin, lê wergerên Wîkîpedya ji hêla wergerên makîneyê ve tercih dikin. Gava ku makîneyek wergerandina materyalê ya çavkaniyê bikar bîne, edîtor divê bi guman be ku werger rast e û çavkanî guncan e. Divê edîtor di gotarên naverok an biyografiyên mirovên zindî de pişta xwe bidin wergerandina makîneyên çavkaniyên ne-Kurdî. Heke hewce be, ji edîtorê bipirse ka kî dikare ew ji bo we wergerîne.

Di gotaran de, nivîsa orîjînal bi gelemperî dema ku ji hêla Wîkîpediya ve hatî wergerandin bi nivîsa wergerandî re tête, û edîtorê wergerandinê bi gelemperî nayête qewirandin. Dema ku hûn materyalek vegotin, çi li Kurdî an bi zimanek din, hişyar bimînin ku pêgirê binpê nekin ; rêbernameya karanîna rastdar bibînin .

Pirsgirêkên din[biguherîne]

Verastkirin nade ku tevlêbûn be[biguherîne]

Dema ku agahdarî divê were rast kirin ku di gotarek de tête danîn, hemî agahdariya verastkirî hewce nake ku meriv di gotarek de têkeve. Dibe ku hevgirtin diyar bike ku hin agahdariya hin gotarek çêtir nake, û divê ew li şûna gotarek cûda were jêbirin an jî were pêşkêş kirin . Verastkirina kiryarê ji bo pêkanîna li ser milê wan e ku dixwazin naveroka nîqaş çêdikin.

Daxwazên îstismar hewceyî çavkaniyên awarte hene[biguherîne]

Daxwazek îstîsnayî hewce dike ku multiple çavkaniyên bilind-kalîteyê hewce bike. Alayên sor ên ku hişyariyek zêde tê de hene ev in:

  • Daxuyaniyên surprîz an jî xuya girîng ku ji hêla çavkaniyên pirrjimar ve nehatin vegirtin
  • Daxuyaniyên dijber ên ku bi tenê ji hêla çavkaniyên seretayî an xwe-weşandî ve têne piştgirî kirin an jî yên ku bi nakokiya berbiçav a berjewendiyê re piştgirî ne [6]
  • Raporên daxuyaniyek ji hêla kesek ku ji karakterê derveyî xuya dike, an jî li dijî berjewendiyek ku wan berê parastibû
  • Daxwazên ku bi nerîna serdest re di nava civaka pêwendîdar de dijberî hev in, an jî ew ê giranî li ser texmînên bingehîn biguherînin, nemaze di zanist, derman, dîroka, siyaset û biyografiya mirovên zindî de. Ev bi taybetî rast e dema ku pêxember dibêjin ku komplo heye ku wan bêdeng bike.

Verastkirin û rêgezên din[biguherîne]

Parastin û raman dizîn (plagiarism)[biguherîne]

Dema ku çavkaniyan bikar tînin mafê telîfê nekin an tevnegerin. Di peyvên xwe de bi qasî ku pêkan dibe çavkaniya materyalê kurte bikin; gava ku çavkaniyek an parafrazkirina çavkaniyê ji nêz ve diqulipîne navjimareke hundirîn bikar tîne, û navnasîya nivîsê jî ku hebe.

Çavkanîya ku pêgirê mafên kesên din li gorî maf û peywirên beşdaran binpê nekin, ne girêdin . Hûn dikarin bi malperên ku karên xwedîtiyê nîşan didin girêdan heya ku malperê xebatê lîsans dayî, an jî kar bi rengek tevlihev bi karanîna adîl bikar bîne. Bi zanebûn rêgirtina li kesên din ên li ser materyalê ku pêgirêgirê dike binpê dike dibe ku binpêkirina mafnasiyê ya tevkariyê binirxîne. Heke sedem hebe ku hûn difikirin ku çavkaniyek bi copyright ve tê binpê kirin, wê nexe binpê. Ev bi taybetî bi girêdana bi malperên wekî YouTube ve girêdayî ye, li ku derê divê ji ber ku pêdivî ye ku ji ber ku têkilî bi materyalên ku mafparêziyê binpê dikin re têkildar bê girtin.

Bêalîtî[biguherîne]

Heya ku agahdarî ji çavkaniyên pêbawer re tête kirin, divê hûn viya bi nêrînek bêalî pêşkêş bikin. Divê gotarên li ser bingeha lêkolîna çavkaniyên berfireh bin . Pêdivî ye ku hemî gotarên li ser nêrînek bêalîtevbigerin, bi nermayî nêrînên pirjimar û girîn-hindikahiyan ku ji hêla çavkaniyên pêbawer ve hatine weşandin, bi berbiçav û berbiçaviya her nêrînek nîşan bidin. Pêdivî ye ku nêrînên piçûktir nebin, ji bilî gotarên ku ji wan re hatine veqetandin. Heke nakokî di navbera çavkaniyan de hebe, navnîşa nav-nivîsê bikar bînin: "John Smith X argû dike, dema ku Paul Jones Y digire," li pey hev navnivîsî . Çavkanî bi xwe hewce nake ku nêrînek nermalav biparêzin. Bi rastî, gelek çavkaniyên pêbawer ne bêalî ne. Karê me wekî edîtor tenê ev e ku em bi hev re tiştan bikin ku çavkaniyên pêbawer dibêjin.

Navdarî[biguherîne]

Heke di çavkaniyek serbixwe ya pêbawer de nabe ku li ser mijarekê peyda bibe, Wîkîpediya yê pêdivî ye ku gotarek li ser wê tune be.

Lêkolîna resen[biguherîne]

Polîtîkayê "Ne lêkolînek orîjînal" bi polîtîkaya rêzgirtinê ve ji nêz ve têkildar e. Di nav hewcedariyên wê de ev in:

  1. Pêdivî ye ku hemî materyalên di gotarên Wîkîpediya de ji hêla çavkaniyek weşandî ya pêbawer ve were hesibandin . Ev tê vê wateyê ku divê çavkaniyek weşandî ya pêbawer ji bo wê hebe, gelo ew di gotarê de tête diyar kirin an na.
  2. Çavkaniyên divê bi eşkere û rasterast piştgirî materyalê bikin: vexwendina encamên ji gelek çavkaniyan ji bo pêşxistina pozîsyonek nû ji hêla polîtîkayê "Ne lêkolînek orîjînal" ve qedexe ye. [9]
  3. Gotarên bingehîn bi piranî li ser çavkaniyên navîn ên pêbawer hene. Dema ku hin çavkaniyên seretayî di hin rewşan de guncan in, vejandina li ser wan dikare bibe pirsgirêk.

Her weha bibînin[biguherîne]

Zêdetir xwendinê[biguherîne]

  • Wales, Jimmy. "Insavkanî li ser çavkaniyan bikin", WikiEN-l, 19-ê Tîrmehê, 2006: "Ez bi rastî dixwazim çandek pir bihêztir ku dibêje: çêtir e ku bê agahî, ji agahiya wiya, bêyî çavkaniyan agahdar bin." - vegotinek berbiçav li derheqê damezrênerên Google-ê pijikan li hevûdu dixe.


Çavkanî[biguherîne]

Not[biguherîne]

  1. Once an editor has provided any source he or she believes, in good faith, to be sufficient, then any editor who later removes the material has an obligation to articulate specific problems that would justify its exclusion from Wikipedia (e.g. why the source is unreliable; the source does not support the claim; undue emphasis; unencyclopedic content; etc.). If necessary, all editors are then expected to help achieve consensus, and any problems with the text or sourcing should be fixed before the material is added back.
  2. It may be that the article contains so few citations it is impractical to add specific citation needed tags. Consider then tagging a section with {{unreferenced section}}, or the article with the applicable of either {{unreferenced}} or {{more citations needed}}. For a disputed category or on a disambiguation page, consider asking for a citation on the talk page.
  3. When tagging or removing such material, please keep in mind such edits can easily be misunderstood. Some editors object to others' making chronic, frequent, and large-scale deletions of unsourced information, especially if unaccompanied by other efforts to improve the material. Do not concentrate only on material of a particular point of view, as that may appear to be a contravention of Wikipedia:Neutral point of view. Also check to see whether the material is sourced to a citation elsewhere on the page. For all these reasons, it is advisable to communicate clearly that you have a considered reason to believe the material in question cannot be verified.
  4. This includes material such as documents in publicly accessible archives as well as inscriptions in plain sight, e.g. tombstones.
  5. a b Please do note that any exceptional claim would require exceptional sources.
  6. a b Sources that may have interests other than professional considerations in the matter being reported are considered to be conflicted sources. Further examples of sources with conflicts of interest include but are not limited to articles by any media group that promotes the holding company of the media group or discredits its competitors; news reports by journalists having financial interests in the companies being reported or in their competitors; material (including but not limited to news reports, books, articles and other publications) involved in or struck down by litigation in any country, or released by parties involved in litigation against other involved parties, during, before or after the litigation; and promotional material released through media in the form of paid news reports. For definitions of sources with conflict of interest:
  7. Self-published material is characterized by the lack of independent reviewers (those without a conflict of interest) validating the reliability of content. Further examples of self-published sources include press releases, material contained within company websites, advertising campaigns, material published in media by the owner(s)/publisher(s) of the media group, self-released music albums and electoral manifestos:
  8. Rekdal, Ole Bjørn (1 August 2014). "Academic urban legends". Social Studies of Science. 44 (4): 638–654. doi:10.1177/0306312714535679. ISSN 0306-3127. Retrieved 30 April 2016.
  9. a b When there is dispute about whether a piece of text is fully supported by a given source, direct quotes and other relevant details from the source should be provided to other editors as a courtesy. Do not violate the source's copyright when doing so.