Pornografî

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Karîkaturek li ser "Nexweşiya epîdemîk a pornografiyê", nîgara fransî ya sedsala 19-an

Pornografî (pir caran bi porn an jî porno tê kurtkirin) nîşandana mijara zayendî ye ji bo mebesta taybetî ya harbûna cinsî.[1] Cûdahî dikare di navbera hunera erotîk a eşkere an hişk a bêsansûr û pornografiyê de were danîn.[2] Dibe ku pornografî di medyayên cûrbicûr de, di nav de kovar, anîmasyon, nivîsandin, fîlim, vîdyo û lîstikên vîdyoyê de, were pêşkêş kirin. Ev peyv pêşangehên zindî yên mîna pêşandanên seksê û striptîzê nagire. Mijarên bingehîn ên nîgarên pornografîk ên îroyîn modelên pornografîk in, ku ji bo wêneyên stûyê poz didin, û aktorên pornografîk (pornostêrk) ên ku tevli kiryarên seksê yên hatine kişandin in.

Komên cûrbecûr di nav civakê de taswîrên cewherê zayendî bêexlaqî, tiryak û zerardar dihesibînin, wan bi pornografîk bi nav dikin, û hewl didin ku wan di bin qanûnên hovîtiyê de bitepisînin, sansur bikin an neqanûnî bikin. Bingehên weha û hetta pênaseya pornografiyê di çarçoveyek dîrokî, çandî û neteweyî de ji hev cuda bûne.[3] Di dawiya sedsala 19-an de, fîlimên cihêreng ên Thomas Edison li Dewletên Yekbûyî wekî nebaş hatin şermezar kirin, lê Le Coucher de la Mariée ya Eugene Pirou li Fransa pir populer bû.[3][4] Helwestên civakî yên li ser nîqaş û pêşkêşkirina zayendîtiyê li welatên rojavayî toleranttir bûne, û pênaseyên qanûnî yên bêaqiliyê hindiktir bûne, di sala 1969-an de bi Blue Movie ya Andy Warhol, yekem filmê erotîk yê mezinan ku têkiliya zayendî ya eşkere nîşan dide ku li Dewletên Yekbûyî serbest hat berdan. Li dû wê Serdema Zêrîn a Pornoyê (1969–1984) hat, ku tê de fîlimên pornografîk ên herî kalîte bûn beşek ji çanda sereke.

Pîşesaziyek mezin a ji bo hilberîn û vexwarina pornografiyê di nîvê paşîn a sedsala 20-an de pêşket. Destpêka vîdyoya malê û Înternetê di pîşesaziya pornoyê ya cîhanê de ku salane bi mîlyaran dolar derdixe pêşkeftinek dît.[5] Pornografiya bazirganî tenê li Dewletên Yekbûyî zêdetirî 2.5 mîlyar dolar e, tevî hilberîna medyayên cihêreng û hilber û karûbarên têkildar. Pîşesaziya pornoyê li Dewletên Yekbûyî di navbera 10-12 mîlyar dolaran de ye.[6] Di sala 2006 de, dahata pornografiya cîhanê 97 milyar dolar bû.[7] Ev pîşesazî bi hezaran performans ligel xebatkarên piştgirî û hilberînê dixebitîne. Di heman demê de weşanên pîşesazî û komên bazirganiyê yên diyarkirî, pêşandanên xelatan ên wekî Xelatên AVN, û her weha çapameniya sereke, rêxistinên taybet (komên nobedar), saziyên hukûmetê, û rêxistinên siyasî li pey wê tê.[8] Vîdyoyên ku bi naveroka ne-lihevhatî û qaçaxçîtiya cinsên sîber ve girêdayî ne, di sedsala 21-an de li ser malperên pornografî yên populer hatine mêvandar kirin.[9][10][11][12]

Çavkanî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

  1. "What Distinguishes Erotica from Pornography?" – Leon F Seltzer, Psychology Today, 6 April 2011
  2. - Lancet, 11 June 1977, 1241/2
  3. Dukore, Bernard F. (6 çiriya pêşîn 2020). Bernard Shaw and the Censors: Fights and Failures, Stage and Screen - Bernard F. Dukore - Google Books. ISBN 9783030521868. Roja wergirtinê: 29 nîsan 2022.
  4. Geltzer, Jeremy (4 kanûna paşîn 2016). Dirty Words and Filthy Pictures: Film and the First Amendment - Jeremy Geltzer - Google Books. ISBN 9781477307434. Roja wergirtinê: 29 nîsan 2022.
  5. Coopersmith, Jonathan (adar 2006). "Does Your Mother Know What YouReallyDo? The Changing Nature and Image of Computer‐Based Pornography". History and Technology. 22 (1): 1–25. doi:10.1080/07341510500508610. ISSN 0734-1512. S2CID 143713545.
  6. "Things Are Looking Up in America's Porn Industry". NBC News (bi îngilîzî). Roja wergirtinê: 26 kanûna paşîn 2018.
  7. "Best Internet Filter Software of 2019". Ji orîjînalê di 13 çiriya pêşîn 2011 de hat arşîvkirin. Roja wergirtinê: 27 gulan 2010.[Last Retrieved 12 November 2010]
  8. Staff. "The Truth About California's Adult Entertainment Industry White Paper 1999". Adult Video News. Roja wergirtinê: 28 nîsan 2014.
  9. "I was raped at 14, and the video ended up on a porn site". British Broadcasting Corporation. 10 sibat 2020. Roja wergirtinê: 8 adar 2020.
  10. Cole, Samantha; Maiberg, Emanuel (16 tîrmeh 2019). "How Pornhub Enables Doxing and Harassment". Vice. Roja wergirtinê: 8 adar 2020.
  11. Cole, Samantha (6 sibat 2020). "How to Remove Non-Consensual Videos From Pornhub". Vice (bi îngilîzî). Roja wergirtinê: 29 nîsan 2020.
  12. Broster, Alice (27 tebax 2019). "#NotYourPorn Is The Campaign Fighting To Get Non-Consensual Content Removed From UK Porn Sites". Bustle. Roja wergirtinê: 8 adar 2020.