Here naverokê

Termînolojî

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.

Termînolojî, komek peyvan û wateyên têkildar e ku di warê taybetî de pispor in û di heman demê de lêkolîna van têgehan û bikaranîna wan e.[1] Wateyek din jî wekî zanista termînolojiyê jî tê zanîn. Peyvek , peyva hevedudanî yan jî biwêjên pir-peyv e ku di çarçoveyek taybetî de wateyên taybetî jê re tê dayîn - dibe ku ev ji wateyên ku heman peyvan di çarçoveyek din de û di zimanê rojane de hene dûr bikevin.[2] Termînolojî di heman demê de dîsîplînek e ku di nav tiştên din de, pêşveçûna têgînên weha û têkiliyên wan ên di nav domanek pispor de lêkolîn dike. Termînolojî ji ferhengografiyê cûda dibe, ji ber ku ew lêkolîna têgehan, pergalên têgehî û etîketên wan (term) dike, lê ferhengokrafî peyvan û wateyên wan lêkolîn dike.

Termînolojî dîsîplînek e ku bi rêkûpêk li ser "nîşankirin yan binavkirina têgehan" bi taybetî ji yek yan çend warên mijarê yan jî qadên çalakiya mirovî lêkolîn dike. Ev yek tê lêkolînkirin, bi lêkolîn û analîzkirina têgînan di çarçovê de ji bo mebesta belgekirin û pêşvebirina bikaranîna domdar dike. Termînolojî dikare bi yek yan jî çend zimanan were sînordar kirin (mînak, "termînolojiya pirzimanî" û "termînolojiya duzimanî"), yan jî dibe ku li ser bikaranîna peyvan di warên cihê de hûrguliyek navdîsîplînî hebe.

Lêkolîna termînolojiyê heftê sal berê dest pê kir û bi taybetî di çil salên dawî de bi feyde bûye. Di wê demê de cureyên sereke yên yekeyên ferhengî yên taybet, wek têgînên xwerû, navdêr, termînoid, prototerm, pêşî û qasiterm hatin yekalîkirin û lêkolîn kirin.

Wateya giştî[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

Dîsîplîna termînolojiyê bi giranî ji van aliyên jêrîn pêk tê:

  • Analîzkirina têgeh û awayên têgînên ku di qadek yan qada çalakiyê de têne bikar anîn.
  • Naskirina şertên ku ji têgehan re hatine destnîşan kirin.
  • Di warê peyvên pirzimanî yan duzimanî de di navbera têgînan de di zimanên cûda de pevgirêdan çêdike.
  • Afirandina têgehên nû di databasan de an berhevkirina şertan li ser kaxezê an di databasan de ku databasên termînolojiyê li gorî hewcedariyê birêve dibin.

Cureyên termînolojiyê[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

Cûdahî di navbera du celebên xebata termînolojiyê de tê çêkirin:

  • Xebata ad hoc li ser termînolojiyê, bi yek têgeh yan hejmareke sînorkirî ya şertan ve girêdayî ye.
  • Berhevkirina sîstematîkî ya termînolojiyê, bi hemî şertên di warê mijarek taybetî yan qada çalakiyê de mijûl dibe, bi gelemperî bi afirandina ontolojiya birêkûpêk a têgînên di hundurê wê domainê û têkiliyên wan de ye.

Termînolojiya ad hoc di pîşeya wergerê de serdest e ku wergerek ji bo têgehek taybetî (an komek têgîn) zû hewce ye ku pirsgirêkek wergerek taybetî were çareser kirin.

Termînolojî wekî dîsîplîn[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

Termînologek daxwaz dike ku rêxistina kategorîk bi baştirkirina rastbûn û naveroka termînolojiya xwe ve bizane. Termînolog pîşesaziyên teknîkî û enstîtûyên standardkirinê ferhengokên xwe berhev dikin. Ev yekahengiya ku di warên cihêreng de - qav û şax, tevger û taybetmendî - de hewce dike peyda dike da ku bi termînolojiya bingehîn re bixebite ku piştre materyalê ji bo edebiyata kevneşopî û doktrînî ya dîsîplînê pêşkêş bike.

Termînolojî di heman demê de di pirsgirêkên derbaskirina sînoran de jî girîng e, wek mînak di wergera ziman û epîstemolojiya civakî de. Termînolojî ji bo avakirina piran û dirêjkirina herêmek nav devera din dibe alîkar. Wergêr li ser termînolojiya zimanên ku wergerînin, lêkolîn dikin. Dezgehên mezin ên wergerê û buroyên wergerê xwedî beşa Termînolojiyê ne.

Zanist[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

Zanista termînolojiyê yan jî bêjezanî, şaxek zimannasiyê ye ku li ser peyvên taybetî dixebite.

Tiştên sereke yên lêkolînên termînolojiyê yekîneyên ferhengî yên taybet in, berî her tiştî têgeh in. Bi orîjîna xwe, awayî, wateyên wan û her weha taybetmendiyên fonksiyonel ve têne analîz kirin. Peyv ji bo nîşankirina têgehan têne bikar anîn, ji ber vê yekê zanista termînolojiyê jî bi pêkhatin û pêşdebirina têgehan re û her weha bi prensîbên eşkerekirina têkiliyên heyî yên di navbera têgehan û dabeşkirina têgehan de û her wiha bi prensîbên diyarkirina têgehan û nirxandina pênaseyên heyî de têkildar e. Ji ber vê yekê ku taybetmendî û fonksiyona termê îro bi giranî bi hawîrdora wê ya ferhengî ve girêdayî ye, bi gelemperî tê dîtin ku wekî mebesta sereke ya zanistiya termînolojiyê ne têgînên cihêreng, lê dibe ku tevahî termînolojiya ku di hin warên taybetî yên zanînê de tê bikar anîn (ku jê re qada babetê jî tê gotin) tê dîtin. .

Çavkanî[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

  1. ^ "Concise Oxford English Dictionary". Wikipedia (bi îngilîzî). 10 îlon 2022.
  2. ^ "Merriam-Webster". Wikipedia (bi îngilîzî). 18 çiriya paşîn 2022.