Berberî (gel)

Ji Wîkîpediya

Gundekî amazigh li geliyê Imlilê (çiyayên Atlas ên Jorîn)

Xelkê amazigh li Afrîkayê:
Beşa Tamazight
Beşa Taşelit (Tacelit)
Beşa Qebîlî (Teqbaylit)
Beşa Tûaregî (Tamceq [başûrî] û Tamahaq [bakurî])
Beşa Zenaga (Taznagt)
Beşa amazighên Waheya Siweyê (Tasawit)

Berberî an xelkê amazigh an jî imazighen gelekê li Afrîkaya Bakur dijîye. Ji zimanên wan re jî berberî tê gotin. Navê berberî bê gûmanî di wûşeya yewnanî barbar de tê. Di Romaya antîk de barbar ji bo gelên Efrîqayê dihat bikaranîn.

[biguherîne] Hîmî

Hîmîyê berberiyan ne vebirî ye. Li gorî Herodot dîroka xwe de nivisandî şûna niha berberî lê dijîn Nûmîd, Garament, Lîbyan hebûn. Bê gûmanî hîmî berberîyan ewna ne.

[biguherîne] Ziman

Berberî bi zimanê ku berberî axaftin e. Ew zimaneki malbata zimanên afro-asyayî de ye.

Hin gelî Cezayêr , Fas û Tûnis berberî ne. Lê ji bo eraban ve teva hev bûna niha hindik gelên wan welatnan berberî ne. Li Lîbya, Morîtanya, Misir, Nîjer, Çad û Malîyê jî berberî hene.

[biguherîne] Çand

Berberî gelekî maderşahî bûn. Berberîyan rojnameyeke xwe heye ya ku li sala 950 b.z. dest pê dike. Ew berwara ku şahekî berberîyan derbaza textê Bubastiyan li Misirê bûbû, Bubastîs kiribû paytextê dewletê. Yên ku di çolê de dijîn, ji wan re tuareg dibêjin.

Îroj berberî bi gelemperî misilman in.

[biguherîne] Welatê berberî lê dijîn

• Fas : 28 000 000
• Alcerya: 25 500 000
• Fransa: 2 700 000
• Nîjer: 1 200 000
• Malî: 1 000 000
• Lîbya: 750 000
• Belgiya : 200 000
• Holand: 200 000
• Lîberya , Îsrael , Sûrî û Urdun: 100 000
• Tûnis: 100 000
• Burkîna Fazo : 50 000
• Spanya: 500 000
• Misir: 50 000

Yekûn: 25 milyon.

[biguherîne] Hin berberiyên navdar

• Tarîq bin Zîyad, şahê endulusî ye
• Ibn Xaldûn, bavê dîrokê
• Zinedine Zidane, gokbazekî fransî
• Mustapha Hadji, gokbazekî fasî

[biguherîne] Çavkanî