Fistiqa axê
Fistiqên axê (navê zanistî yê latînî: Arachis hypagaea) riwekeke ji famîleya baqilan e. Bejna wê 30-50 cm bilind dibe. Pelên wê kesk in, du lib li hember hev in. Kulîlkên wê zer in. Bizreke di nava kulîlkê de, di dema doldanê (bizir) de, xwe ditewîne û bizirê xwe berdide axê. Fêkiyên wê bi qaqil in û di nava axê de ne. Di nava qaqilkê de carnan libek carnan jî du lib kakil hene. Ji wê qaqil û kakilê re fistiqa axê tê gotin. Kakila riwekê bi qaşûlek sor û zirav dorpêçkirî ye. Beşa ku tê xwarin ew kakil e. Li Kurdistanê û gelek welatên din weke çerez tê xwarin. Herwiha rûn jî jê tê derxistin. Bi wî rûnê berhemên kozmetîk û xwarinê tên çêkirin.[1]
Welat û dîrok [biguherîne]
Tê bawerkirin ku fistiqên axê cara pêşîn li welatê Perûyê hatine çandin.[2] Li gorî agahiyan fistiqên axê berî niha bi 7,600 salan hatine çandin.[3] Bi rêya kaşifan ji Afrîkaya Başûr ber bi Ewropa, Asya û Afrîka ve hatiye, anîn. Îroj li gelek welatên cîhanê çandina fistiqên axê tê kirin.
| Welat | Berhevkirin (çandin)
(Miiyon ton) |
|---|---|
 Çîn |
14.30 |
 Hindistan |
6.25 |
 DYA |
2.34 |
 Nîjerya |
1.55 |
 Îndonezya |
1.25 |
 Myanmar |
1.00 |
 Sûdan |
0.85 |
 Senegal |
0.71 |
 Arjantîn |
0.58 |
 Viyetnam |
0.50 |
| Cîhan | 34.43 |
|
Çavkanî: USDA Foreign Agricultural Service: Table 13 Peanut Area, Yield, and Production |
|
