Çuvaşistan

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search
Dîmenek ji bajarê Çeboksarî, paytexta Çuvaşistanê
Qirax nêzîkî Marînskî Posad

Çuvaşistan (bi çuvaşî: Чӑваш Ен, Çăvaş Yen an jî Чӑваш Республики, Çăvaş Respûblîkî; bi rûsî Чувашия, Çûvaşiya an jî Чувашская Республика, Çûvaşskaya Respûblîka), komareke xweser e li beşa ewropî ya Rûsyayê. Paytexta Çuvaşistanê Çeboksarî ye.

Erdnîgarî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Çuvaşistan li Navçeya Federal a Volgayê li rojhilatê Ewropayê ye. Komar li jora Volga, bi qasî 600 kîlometre rojhilatê Moskowê ye. Li bakur ew bi Marî El, li rojhilat bi Tataristan, li rojava bi Oblasta Nîjnî Novgorod û li başûrrojava jî bi Mordovyayê ve cîran e.

Dîrok[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Çuvaşistan aîdî xannişîna Kazanê bû berî ku ew di nîvê sedsala 16an de bikeve destê Rûsyayê. Berevajî gelên din ên tirknîjad, Çuvaşistan di sedsala 18an de xiristiyan bûne. Çuvaşistan di dema Yekîtiya Sovyetê de komareke sosyalîst a sovyet a xweser bû. Di 1991ê de ew bû komarek di nav Rûsyayê de.

Gelhe[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Komara piçûk yek ji komarên herî qelebalix ên Rûsyayê ye. Çuvaş, miletek tirknîjad e, piraniya gelheyê pêk tîne. Kêmneteweyên girîng rûs, tatar û mordvîn in, hindikahiyên piçûktir ûkraynî û marî. Zimanên fermî çuvaşî û rûsî ne. Piraniya gelheyê (çuvaşî jî di nav de) ji dêra ortodoks a Rûsyayê re, hindikahiyek jî ji îslamê re dibêjin.

Çuvaş Rûs Tatar Mordvîn Ûkraynî Marî Yên din Tevahî
Sal Hêjmar % Hêjmar % Hêjmar % Hêjmar % Hêjmar % Hêjmar % Hêjmar % Hêjmar %
1926 667.695 74,6 178.890 20,0 22.635 2,5 23.958 2,7 149 0,0 216 0,0 936 0,1 894.479 100
1939 777.202 72,2 241.386 22,4 29.007 2,7 22.512 2,1 3.629 0,3 397 0,0 2.677 0,2 1.076.810 100
1959 770.351 70,2 263.692 24,0 31.357 2,9 23.863 2,2 3.837 0,3 755 0,1 4.004 0,4 1.097.859 100
1970 856.246 70,0 299.241 24,5 36.217 3,0 21.041 1,7 4.487 0,4 2.079 0,2 4.364 0,4 1.223.675 100
1979 887.738 68,4 338.150 26,0 37.573 2,9 20.276 1,6 6.122 0,5 3.034 0,2 5.718 0,4 1.298.611 100
1989 906.922 67,8 357.120 26,7 35.689 2,7 18.686 1,4 7.302 0,5 3.799 0,3 8.505 0,6 1.338.023 100
2002 889.268 67,7 348.515 26,5 36.379 2,8 15.993 1,2 6.422 0,5 3.542 0,3 13.635 1,0 1.313.754 100
20101 814.750 65,1 323.274 25,8 34.214 2,7 13.014 1,0 4.707 0,4 3.648 0,3 58.012 4,6 1.251.619 100
1 48.069 Personen kes nikarin ji bo tu koma etnîkî werin wezîfedarkirin. Dibe ku ev kes bi heman rêjeyê wekî niştecîhên ku ji hêla etnîkî ve hatine wezîfedarkirin têne belav kirin.

Ramyarî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Di 28ê tîrmeha 2010an de, Mîxaêl Vasîlyevîç Îgnatiyev li ser pêşniyara Dmîtrî Medvedev ji hêla Encumena Dewletê ya Çuvaşistanê ve wekî serokê komara xweser hate hilbijartin. Ignatiyev berê cîgirê serokê kabîneya wezîran û wezîrê çandiniyê yê Çuvaşistanê bû. Ji 1ê kanûna paşîn 2012, wî sernavê serokê komarê girt. Di 9ê hezîrana 2015an de, Vladîmîr Pûtîn li ser daxwaza xwe Îgnatiyev ji kar dûr xist û ew wek serokê demkî yê Komara Çuvaşistanê tayîn kir.

Aborî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Chuvashia03.png

Çuvaşistan wekî yek ji komarên herî dewlemend ên Rûsyayê tê hesibandin. Endezyariya mekanîkî, pîşesaziya sivik, pîşesaziya dar û xwarinê di nav şaxên herî girîng ên aboriyê de ne.


Girêdanên derveyî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Çavkanî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]