كۆمپۆست

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
رزین لئاستێ دەڤەرێن گوندان ل ئەلمانیا

لدەسپێکێ پێدڤیە ئاماژە بهندێ بدەین کو  ژبەر نەبوونا چ دەستواژێن دانای دناف تورە پەیڤێن کوردیدا پەیڤا (رزین) هاتیە وەرگرتن دا وەسفا Kompost (کومپوست، كۆمپۆست) بکەت  ژلایێ شلوڤەکار و پلانسازێ باژێرڤانی بەرێز ئاراز عبدالمناف طه ژ چاوگێ (رزاندن) Dekompost.وپەیڤێن رزینی، رزیندان، رزاندن، رزی هەمی دەربرینێ ژ ڤێ کردارێ دکەن هاتینە تەرخانکرن لدیڤ رامان گونجای بو نڤیسینێ.

رزین (کومپوست) تێکەلەکە ژ پێکهاتان بکاردئێت وەک زبل ژبو زەنگینکرنا ئاخێ ژلایێ فیزیای، کیمیای و زیندە پێکهاتیڤە.دەسپکی ژ کریارا رزاندن یان رزین (decomposing) یا روەکی وبەرمایکێت خوارنێ، زڤراندن پێکهاتێن ئەندامی و کانزایا پێکدهێت. ئەڤ تێکەلە بەرهاتی یێ زەنگینە ژ لایێ کانزایێن پێدڤی بو روەکی هەروەسا میکروبێن بمفا وەک بەکتریا پروتوزا، کرمان، که رويان.ڕزین پیتیا روەکی پێشدئێخیت لڤان بواردا باخچان، دیمەنێن سروشتی، بیستانگەری، چاندنا باژێری و زەفیکاریا ئەندامی، هەروەسا کێمکرنا پشبەستن لسەر  زبلێ کیمیایی.مفایێن ڕزینی پێکدێن ژ دابینکرنا کانزایان بو بەرهەم روەکی ، ڕاگرتنا ئاخێ، بلندکرنا پەین، ترشە پەین یێن ئاخێ ، دابینکرنا میکروبێن بمفا کو هاریکاریێ دکەت زێدەکرنا بەرگێریا روەکی. [1]

لئاستێن دەسپێکی ، رزین پێدڤی کومکرنا تێکەلک ژ کەسکە و قەهوایە بەرمایکان. [1]

بەرمایکێن کەسک پێکهاتێن پڕی مادێ نایتروجینینە وەک بەلگ، گژ وگیا، و بەرمایکێن خوارنێ. [1]

بەرمایکێنن قەهوایە پێکدێن ژ پێکهاتێن پڕی کاربون وەک دار، کاغەز، هویرکێ داری.[1]

پێکهاتە درزن ژ بو پەینی دکردارەکێ کو هەیڤان ڤەدکێشیت. [2] رزین دناف پێنگاڤێن جودا دا دەرباز دبیت وەک چاڤدان، پیڤانا دەردانا ئاڤێ، بای، هەروەسا پێکهاتێن کاروبون و نایتروجینی.کریارا رزاندنێ دئێتە رێڤەبرن ب هویرکرنا پێکهاتێن روەکی، زێدەکرنا ئاڤێ، و پشتراستبوون ژ بالێدانا گونجای برێکا تێکڤەدانێ د لایلوناندا یان ڤەکرنا پەنجران. [3] [1] [2] کەرو، کرمێن ئاخێ، وهویرکە زیندەوەرێن دی پێکهاتێن ئەندامی تێکشکین.بەکتریایێن باکێش دگەل کەرویان کریارا کیمیایی برێڤەدبەن برێکا گوهرینا بەرەی بو گەرم، گازا کاربون و ئایونێن ئەمونیا.

رزینێ ژ قورمێن ڤالا چێکری

رزین بەشەکێ گرنگە د رێڤەبرنا بەرمایکاندا، پشتبەستن لسەر هندێ کو پێکهاتێن دشیاندا بنە رزین نزیکی 20% ژ بەرمایکێن گۆڕەپانێن بەرمایکان دگرن و ئەڤ بەرمایکە ژ بەر رەوشا گورەپانا دەمەکێ پتر ڤەدکێشیت. [4] [5] [6] رزین جێگرەکێ سروشتی ئێکجار باش دابینکەت بو بکارئینان پێکهاتێن ئەندامی ل گورەپانێن بەرمایکان ژبەرکو رزین گازا میسان کێمدکەت هەروسا مفایێن ئابوری و ژینگەهی هەنە. [7] بو نمونە رزین دشێت بێتە بکارئینانا بو  پوختکرنا رێین ریباران، ئاڤاکرنا ئەردێن شهدار، و داپوشینا کورێن گورەپانێن بەرمایکان، زەنگین کرنا ئاخێ، پێشڤەبرنا چاندنێ، پاراستنا ژینگەهێ، مفا وەرگرتن ژ زڤروکا کانزای، چارەسەریا نەخوشیێن روەکی و زێدەتر .

رزین بەشەکێ گرنگە د رێڤەبرنا بەرمایکاندا، پشتبەستن لسەر هندێ کو پێکهاتێن دشیاندا بنە رزین نزیکی 20% ژ بەرمایکێن گۆڕەپانێن بەرمایکان دگرن و ئەڤ بەرمایکە ژ بەر رەوشا گورەپانا دەمەکێ پتر ڤەدکێشیت. [8] [9] [10] رزین جێگرەکێ سروشتی ئێکجار باش دابینکەت بو بکارئینان پێکهاتێن ئەندامی ل گورەپانێن بەرمایکان ژبەرکو رزین گازا میسان کێمدکەت هەروسا مفایێن ئابوری و ژینگەهی هەنە. [11] بو نمونە رزین دشێت بێتە بکارئینانا بو  پوختکرنا رێین ریباران، ئاڤاکرنا ئەردێن شهدار، و داپوشینا کورێن گورەپانێن بەرمایکان، زەنگین کرنا ئاخێ، پێشڤەبرنا چاندنێ، پاراستنا ژینگەهێ، مفا وەرگرتن ژ زڤروکا کانزای، چارەسەریا نەخوشیێن روەکی و زێدەتر .

پێکهاتێن سەرەکی[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

سەلکێن مالا یێن رزینی
چێکرنا رزینی لزانکویا ویلایەتا ئیڤرگرین زەڤیێن ئەندامی
پێکهاتێن دناف لایلولێن رزینی
گرێن رزینی  ژ بەرمایکێنن خارنێ

رزاندن کریارەکا باکێشە پەیدادبیت ژ رزینا بەرمایکێن ئەندامی.کریار پێکدهێت ژ رزینا مادێن ئەندامی و گوهرین بو پەینی  رزینی کو زۆر بمفایە بو رۆەکی. [12]

کریارا رزاندننێ پێدڤی بچوار پێکهاتێن سەرەکی هەیە ئەوژی ئەڤەنە. [3]

  • کاربون یێ پێدڤیە بو وزێ میکروب کاروبونی دسوشن وگەرما پێدڤی بو بەشێن دی کریارێ بەرهەمدئینن. [3] پێکهاتێن کاربونی سەر برەنگێ قەهوایە ڤەدچن و دهشکن. [3] [1]
  • نایتروجین یێ پێدڤیە بو گەشا میکروبێن شیکارکەرێن کاربونی . [3] پێکهاتێن نایتروجینی سەربرەنگێ کەسک ڤەدچن و [1] دشهدارن . [3] . [1] هەروەسا بەلکی فێکیێن رەنگورەنگ بخوڤەبگرن [1]
  • ئوکسجین یێ پێدڤیە بو تێکشکاندنا کاربونی دکریارا رزیندانێدا. [3]میکروبێن باکێش پێدڤینە بئاستێ ئوکسجینی کو ‌5% ولسەردابیت داکو بەرەیەکێ باش بدەن. [3]
  • ئاڤ یا پێدڤیە ببرێن گونجای دا چالاکیێ بەردەوامکەت بەلێ نە زێدە کو بیتە ئەگەرێ رێگرتنێ لبای. [3] [1]

برێن دیارکری ژڤان پێکهاتان رێدەنە میکروبان کو شێوەکێ چالاک کردارێ بەنە سەری.رێڤەبەریەکا گونجای یاپێدڤیە بو کومێن رزینی ژ وەرگێرانێ دا کو برێن باشێن ئوکسجینی یەکسانبن.با و ئاڤ گەل گەرماتیێ یەکسانی گەلەک یا گرنگە گەرماتیا دناڤبەرا 54-.71°c هەتا پێکهاتە بێنە تێکشکاندن. [13]

رزاندن پتر یا چالاکە دەمێ رێژا کاربون بو ئوکسجین ‌‌25:1.و[14] رزاندنا گەرم پشتبەستنێ دکەت لسەر گەرمێ دکەت بلەزکرنا کردارێ و بەرهەم ئینانا رزینی بلەزتر.باشتر ئەوە بو رزاندنا بلەز رێژا کاربون بو ئوکسجینی 30 بیت یان کێمتر. پتر ژ 30 دبیتە ئەگەرێ کێمبونا نایتروجینی. کێمتر ژ 15 دبیتە ئەگەرێ بەردانا گازا نایتروجینیی لسەر شێوەیێ ئەمونیا. [15]

نێزیکی هەمی روەکێن مری و پێکهاتێن گیانەوەری هەردوو کاربون و نایتروجین هەنە ببڕێن جودا.[16] پارچێن گیایێ تازە رێژا 15:1یا هەی وهەروەسا بەلگێن پایزێ یێن هشک 50:1 یا هەی بەلێ دیڤ جور ژی دمینیت.[3] رزاندن کردارەکا بەردەوامە ودینامیکیە ویاگرنگە کو کێماسی بێنە تژیکرن دەمێ پەیدادبن ژ  کاربون و نایتروجینی.

هویرەزیندەوەر[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

هویرەزیندەوەر دشێن پێکهاتێن ئەندامی تێک بشکێنێن ئەگەر کەشێ گونجای بو بێتە دابینکرن. هویرەزیندەوەر دبنە دو جور کیمیای کو رادبن برزاندنێ برێکێن کیمیای جورێ دووێ فیزیای کو رادبن ب هویرکرنا پێکهاتیا برێکا هەرشین ، دراندن، جوین، هەرسکرن..[3]

رویێن رزاندنێ[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

رزینێ مال یێ سێ سالی

رزین سێ سالی یێ لماڵ بەرهەمهاتی د نمونە  رەوشا خودا دسێ رویا دەرباز دبیت꞉[17]

  1. رویێ ناڤنجی:  کو دەسپێک رویە ژ کردارێ دەمێ تێدا لژێر پلێن گەرمێ ناڤنجی و میکروبێن شیکارکەر ناڤنجی رزاندن کاردکەت.
  2. روێی گەرمکرنێ:  دگەل زێدەبوونا گەرمێ رویێ دووێ دەسپێدکەت کو تێدا بەکتریا گەرمیخواز برزاندنا لژێر پلێن  50تا 60°c.
  3. رویێ پێگەشتنێ:دگەل کێمبونا سەرچاوەیێن پێکهاتێن پری وزە پلێن گەرمیێ دێنە خوارێ وبەکتریا ناڤنجی دیسان کاردکەت.

رزاندنا گەرم و ساڕ  کاریکەریا دەمی[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

دەمێ پێدڤی گرێدای گوهرینا پێکهاتا بو رزینی  لسەر قەبارەی  پکهاتەیان  رادوەستیت نموونە(هویرکێ داری لەزتر د رزیت ژ چەقێن وی)، هەروەسا تکەلەی و برێن بای. [3] بگشتی پارچێن مەزن پتر دمینە درویێ گەرمکرنێدا .

رێبازا بیرکلیی رزینی د ماوێ 18 روژا بەرهەمدئینت. پێدڤیە تێدا کومکرنا ئێک مترا چارگوشە یا پێکهاتەیا وپێدڤی وەرگێرانێیە هەردوو روژا جارەکێ پشتی ماوێ دەسپێکی کو چار روژن. [18]

ئەڤ کردارا کورت هندەک گوهرینان بخوڤەدگریت ژ رێن ئاسای ژوان ژی قەبارە بچوک یێ پێکهاتا، ودەستداگرتن لسەر رێژا کاربون بو نایتروجینیی c:n ژ 30:1 یان کێمتر و چاڤدێریا گژگیر بو رێژا شهدارێی.

رزاندنا ساڕ کرارەکا هێدیترە وبەلک تا سالەکێ ژی ڤەکێشیت. پەیدادبیت لدەمێ گەلەک کومێن پێکهاتێن ژمالا و بەرمایکێن[19] وان کومدبن بورینا دەمی.کومێن ژ 1 ئێک مترا گوشەی نەشێن پلێن گەرمیێ بلند بەرهەمبینن.وەرگێرانا نە یا گرنگە د رزاندنا ساڕدا دگەل مەترسین کو هندە پارچە کێم با بن یان تێر ئاڤبن..[20]

ژناڤبرنا ئەگەرێن نەخوشیا[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

رزین دشێت هندەک ژ ئەگەرێن نەخۆشیا ژناڤبەت برێیا گەیشتن بپلێن بلند گەرمیێ زێدەتر  °c50[21]

. بەرهەمێن رزینی وەکی شێلاڤا رزینی رێگێریێ ل فوزایریوم و ئوکیسپوریوم، وجورێن ریزوکتونیا، و پیسیوم دیباریەنیوم، ئەگەرێن نەخوشیێن روەکی کو دشێن بنە نەخوشی بو رۆەکا و بەربومی. [22] هەلما شێلاڤا رزینی تێتە دانان گاریگەرتر ژ بەرهەمێن دی یێن رزینی. [22] هەروسا میکروب و ئەنزیمێن دناف رزینیدا رێگێریێ لنە خوشیێن رۆەکی یێن کەروی بکەت. [23]

نەخوشیێن دەلیڤە هەی بێنە ڤەگوهاستن لدەمێ دروستکرنا رزینی[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

  • Aspergillosis کەرویێن سیهائەسپیرگیلوسیس.
  • Farmers Lung برینا هەناسێ.
  • Histoplasmosis نەخوشیا تورەیا داپوشی یا شانەی.
  • Legionnaires disease نەخوشیا لیجیونایریس.
  • Paronychia هەودانا شانەیێن نینوکان.
  • Tetanus ماسولکە گرژی.
  • Oocytes نەخوشیا خانەیێن هێکا.

مفایێن ژینگەهی[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

رزین دبیتە ئەگەرێ کێمبونا بەرمایکان ئەندامی یێن دێنە ڤەگوهاستن بو گورەپانێن بەرمایکان.کێمبونا قەبارەیێ بەرمایکان یێن دێنە ڤەگوهاستن برێیا بارهەلگر گەریانا بارهەلگرا کێمدکەت، ئەڤەژی دبیتە ئەگەرێ کێمبونا دەردانێن گازی.

پێکهاتێن شیان هەی ببنە رزین[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

بەرمایکێن مالان، گشتوکالی، وبازرگانی دشێن بێنە گوهرین بو رزین. دشیاندایە بەرمایکێن مالا بێنە گوهرین بو رزین هەر لمال یان کومکرن دگەل گەرکێ یانژی لدەزگەیێن حوکمەتێ. <> [24]

بکارئینان[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

چاندن و بیستانگەری[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

Compost - detail
رزین دکاریئنان زبلیدا

لچاندنا لبن لایلونێن پلاستیکی توڤرەنگی، باجان، فلفل، شتی، و فێقیێن  و کەسکاتیا دی رزین دشێت بێتە گرتن ودانان لسەر بدرێژیا رێزان و مالکان لدەمێ چێکرنا تەختێن چاندنێ.

لخانیێن شیشەی گەلک جورێن بەرهەمان نائێنە چاندن دەمێ شتلێن دگەهنە ئاستەکی دیارکری ژ گەشەکرنێ دئێنە چاندن گەل بکارئینانا رزینی. [25] بگشتی بکارئینانا راستەخویا رزینی دگەل توڤی یا نە باشە چونکو شیان هەیە بیتە ئەگەرێ هشکبوونێ یان هەبونا ژەهران دناڤدا ئەگەر تمامی یێ شیکارکری نە بیت.[26] [27] [28]

بگشتی بکارئینانا راستەخویا رزینی دگەل توڤی یا نە باشە چونکو شیان هەیە بیتە ئەگەرێ هشکبوونێ یان هەبونا ژەهران دناڤدا ئەگەر تمامی یێ شیکارکری نە بیت.[29] [30] [31]

شێلاڤا رزینی[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

شێلاڤا رزینی دروستدبیت ژ ئاڤ دەردکەڤیت ژ بەرمایکان دەمێ گوهرین بو رزینی. [32] [33] جاران ژی دئێتە دروسکرن بزێدەکرنا ئاڤێ بو رزینی ببرێن 1:4-1:10 گەل تێکڤەدانێ.[34]

گەنگەشە لسە شێلاڤارزینی هەیە تایبەت کو دبیتە ئەگەرێ گەشبونا هویێن نەخوشیێ بو مروڤان هەروسا لێکولینا دایە دیارکرن کو شێلاڤارزینی مفایێن هەی بو بەرهەمی وزێدەکرنا کنزایان و میکروبان. .[33] دیسان دبیتە ئەگەرێ رێگری لنەخوشیێن رۆەکی کاریگەری زڤریت بو کومەکا ئەگەران  ژوان ژی کردارا ئامادە کارنێ، جورێ ژێدەری، رەوشا بالێدانێ. هەروەسا دبیت شێلاڤارزینیی بیتە ئەگەرێ نەخوشیێ بو مروڤی وەک بەری نوکە هاتیە دیارکرن [35]

فروتن بو بازرگانی[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

رزین دئێتە فروتن د کیسکان دا لبازارێن گولفروشان و بازارێن دی. ئەو رزین دئێنە فروتن بەلکی تکەلکریبن گەل خیز و بەران.هەروەسا بەلکی هندەک جور هەبن تایبەت بو کەسکاتی، فێقی، رۆەکێن مالێ، گولان ، شتلان و هتد.... [36] [32]

دیروک[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

سەلکێن رزینی

دیروکا رزینی هەر چنەبیت بو دەسپێکا ئێمبڕاتوریەتا رومانی دزڤریت و هاتیە ئاماژەپێکرن ژلایێ کاتو یێ مەزن 160سالا بەری زاینی وەک (Agri cultura). جاران رزین پێکدهات ژ کومکرنا بەرمایکان تا وەرزێ چاندنا دیفدا،  ود وی دەمیدا بەرمایکا شیکاردبون و ئامادەبون بو بکارئینانێ[37]

رزین هاتە پێشچاڤ وەک کردارەکا پالپشت بو چاندنا ئەندامی لئورپا لبیستێن چەرخێ بیستێ.[38] ئێکەمین دەزگەیێ گوهرینا بەرمایکان بو رزینی ل نەمسا فیلس سالا 1921 هاتیە ڤەکرن. ، [39] ژ  دەسپێک پالپشتێن ڤێ تەڤکەرێ  رودولف شتاینردامەزرێنەرێ رێکا بەرنیاس ب دینامیکیا چالاکەر، و ئانی فرانسێ هەرار، ئەوا کو هاتیە دامەزراندن لحکومەتا مەکسیکێ و پالپشتیا وەلاتێ خو بو کر لسالا 1950-1958 بو دامەزراندنا دەستەیەکا مەزن یا پەینی و رزینی بو رێگری ل شێکشکەستنا ئاخێ، و داخورانا ئاخێ. [40]بەرێز ئەلبرت هوارد، ئەوێ کو کاردکر لسەر ئاستەکێ بەر فرەھ لسەر هندستانێ ژبو کردارێن دومدار، خانم ئیڤی بێلفور هەروەسا ژ پالپشتێن  سەرکیبوو یێن رزینی. کردارێن رزینێ هاتێنە ڤەگوهاستن بو ئەمریکا ژلایێ ج.ای. رودالی دامەزرێنەرێ کومپانیا رودال یا چاندنا ئەندامی. ژهەژی ئامژەدانێیە کو رزین د چاندنا کوردەواری هاتیە بکارئینان بەلێ نە بڤی دەستواژەی و شێوەی بەلکو بشێوێ سەرەتای هەروسا هندەک لێکولین بمفا هەنە سەر ژلایێ زانکویێن کوردستانێ هاتیە کرن و گورەپاناێن بەرمایکان ل باژارێن هەولێر و دهوکێ  هەنە هاتینە دانان لسالێن 2010 و 2023 هەروەسا  دانان دەستەواژێ رزین بو ڤی بەرهەمی هاتیە تەرخانکرن ژلایێ بەرێز ئاراز مناف طه هەمی پالپشتیا حکومەتا هەریمی کوردوستانێ دیاردکەن بو کردارێن دومدار بوارێ چاندنێدا. [38]

زێدەتر خاندن[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

چاندنا باژێری https://ku.m.wikipedia.org/wiki/%C3%87andiniya_bajar%C3%AE

Çavkanî[biguhêre | çavkaniyê biguhêre]

  1. ^ a b c d e f g h i "Reduce, Reuse, Recycle - US EPA". US EPA. 17 nîsan 2013. Ji orîjînalê di 8 sibat 2017 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 12 tîrmeh 2021.
  2. ^ Kögel-Knabner, Ingrid; Zech, Wolfgang; Hatcher, Patrick G. (1988). "Chemical composition of the organic matter in forest soils: The humus layer". Zeitschrift für Pflanzenernährung und Bodenkunde (bi îngilîzî). 151 (5): 331–340. doi:10.1002/jpln.19881510512. ISSN 0044-3263.
  3. ^ a b c d e f g h i j k l "The Science of Composting". Composting for the Homeowner. University of Illinois. Ji orîjînalê di 17 sibat 2016 de hat arşîvkirin.
  4. ^ "Do Biodegradable Items Degrade in Landfills?". ThoughtCo (bi îngilîzî). 16 çiriya pêşîn 2019. Ji orîjînalê di 9 hezîran 2021 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 13 tîrmeh 2021.
  5. ^ "Reducing the Impact of Wasted Food by Feeding the Soil and Composting". Sustainable Management of Food (bi îngilîzî). US EPA. 12 tebax 2015. Ji orîjînalê di 15 nîsan 2019 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 13 tîrmeh 2021.
  6. ^ "Compost". Regeneration.org (bi îngilîzî). Roja gihiştinê 21 çiriya pêşîn 2022.
  7. ^ "Composting to avoid methane production". www.agric.wa.gov.au (bi îngilîzî). 15 çiriya pêşîn 2021. Ji orîjînalê di 9 îlon 2018 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 16 çiriya paşîn 2021.
  8. ^ "Do Biodegradable Items Degrade in Landfills?". ThoughtCo (bi îngilîzî). 16 çiriya pêşîn 2019. Ji orîjînalê di 9 hezîran 2021 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 13 tîrmeh 2021.
  9. ^ "Reducing the Impact of Wasted Food by Feeding the Soil and Composting". Sustainable Management of Food (bi îngilîzî). US EPA. 12 tebax 2015. Ji orîjînalê di 15 nîsan 2019 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 13 tîrmeh 2021.
  10. ^ "Compost". Regeneration.org (bi îngilîzî). Roja gihiştinê 21 çiriya pêşîn 2022.
  11. ^ "Composting to avoid methane production". www.agric.wa.gov.au (bi îngilîzî). 15 çiriya pêşîn 2021. Ji orîjînalê di 9 îlon 2018 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 16 çiriya paşîn 2021.
  12. ^ Masters, Gilbert M. (1997). Introduction to Environmental Engineering and Science (bi îngilîzî). Prentice Hall. ISBN 9780131553842. Ji orîjînalê di 26 kanûna paşîn 2021 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 28 hezîran 2017.
  13. ^ Lal, Rattan (30 çiriya paşîn 2003). "Composting". Pollution a to Z (bi îngilîzî). 1. Ji orîjînalê di 13 tîrmeh 2021 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 17 tebax 2019.
  14. ^ Tilley, Elizabeth; Ulrich, Lukas; Lüthi, Christoph; Reymond, Philippe; Zurbrügg, Chris (2014). "Septic tanks". Compendium of Sanitation Systems and Technologies (Çapa 2). Duebendorf, Switzerland: Swiss Federal Institute of Aquatic Science and Technology (Eawag). ISBN 978-3-906484-57-0. Ji orîjînalê di 22 çiriya pêşîn 2019 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 1 nîsan 2018.
  15. ^ Haug, Roger (1993). The Practical Handbook of Compost Engineering. CRC Press. ISBN 9780873713733. Ji orîjînalê di 13 tîrmeh 2021 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 16 çiriya pêşîn 2020.
  16. ^ "Klickitat County WA, USA Compost Mix Calculator". Ji orîjînalê di 17 çiriya paşîn 2011 de hat arşîvkirin.
  17. ^ Trautmann, Nancy; Olynciw, Elaina. "Compost Microorganisms". CORNELL Composting. Cornell Waste Management Institute. Ji orîjînalê di 15 çiriya paşîn 2019 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 12 tîrmeh 2021.
  18. ^ "The Rapid Compost Method by Robert Raabe, Professor of Plant Pathology, Berkeley" (PDF). Ji orîjînalê di 15 kanûna pêşîn 2017 de hat arşîvkirin (PDF). Roja gihiştinê 21 kanûna pêşîn 2017.
  19. ^ "Composting" (PDF). USDA Natural Resources Conservation Service. nîsan 1998. Ji orîjînalê di 6 gulan 2021 de hat arşîvkirin (PDF). Roja gihiştinê 30 kanûna pêşîn 2020.
  20. ^ "Home Composting" (PDF). Cornell Waste Management Institute. 2005. Ji orîjînalê di 16 çiriya pêşîn 2020 de hat arşîvkirin (PDF). Roja gihiştinê 30 kanûna pêşîn 2020.
  21. ^ Robert, Graves (sibat 2000). "Composting" (PDF). Environmental Engineering National Engineering Handbook. rr. 2–22. Ji orîjînalê di 15 kanûna paşîn 2021 de hat arşîvkirin (PDF). Roja gihiştinê 19 çiriya pêşîn 2020.
  22. ^ a b Milinković, Mira; Lalević, Blažo; Jovičić-Petrović, Jelena; Golubović-Ćurguz, Vesna; Kljujev, Igor; Raičević, Vera (kanûna paşîn 2019). "Biopotential of compost and compost products derived from horticultural waste—Effect on plant growth and plant pathogens' suppression". Process Safety and Environmental Protection. 121: 299–306. doi:10.1016/j.psep.2018.09.024. ISSN 0957-5820. Ji orîjînalê di 13 tîrmeh 2021 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 27 nîsan 2021.
  23. ^ El-Masry, M.H.; Khalil, A.I.; Hassouna, M.S.; Ibrahim, H.A.H. (1 tebax 2002). "In situ and in vitro suppressive effect of agricultural composts and their water extracts on some phytopathogenic fungi". World Journal of Microbiology and Biotechnology (bi îngilîzî). 18 (6): 551–558. doi:10.1023/A:1016302729218. ISSN 1573-0972. Ji orîjînalê di 13 tîrmeh 2021 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 27 nîsan 2021.
  24. ^ "Compost Pile Hazards". www.nachi.org (bi îngilîzî). Ji orîjînalê di 19 nîsan 2021 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 19 nîsan 2021.
  25. ^ Aslam, DN; Vandergheynst, JS; Rumsey, TR (2008). "Development of models for predicting carbon mineralization and associated phytotoxicity in compost-amended soil". Bioresour Technol. 99 (18): 8735–41. doi:10.1016/j.biortech.2008.04.074. PMID 18585031.
  26. ^ Morel, P.; Guillemain, G. (2004). "Assessment of the possible phytotoxicity of a substrate using an easy and representative biotest". Acta Horticulturae (644): 417–423. doi:10.17660/ActaHortic.2004.644.55.
  27. ^ Itävaara et al. Compost maturity - problems associated with testing. in Proceedings of Composting. Innsbruck Austria 18-21.10.2000
  28. ^ Aslam DN, û yên din. (2008). "Development of models for predicting carbon mineralization and associated phytotoxicity in compost-amended soil". Bioresour Technol. 99 (18): 8735–8741. doi:10.1016/j.biortech.2008.04.074. PMID 18585031.
  29. ^ Morel, P.; Guillemain, G. (2004). "Assessment of the possible phytotoxicity of a substrate using an easy and representative biotest". Acta Horticulturae (644): 417–423. doi:10.17660/ActaHortic.2004.644.55.
  30. ^ Itävaara et al. Compost maturity - problems associated with testing. in Proceedings of Composting. Innsbruck Austria 18-21.10.2000
  31. ^ Aslam DN, û yên din. (2008). "Development of models for predicting carbon mineralization and associated phytotoxicity in compost-amended soil". Bioresour Technol. 99 (18): 8735–8741. doi:10.1016/j.biortech.2008.04.074. PMID 18585031.
  32. ^ a b "Benefits and Uses". Composting for the Homeowner. University of Illinois. Ji orîjînalê di 19 sibat 2016 de hat arşîvkirin.
  33. ^ a b Gómez-Brandón, M; Vela, M; Martinez Toledo, MV; Insam, H; Domínguez, J (2015). "12: Effects of Compost and Vermiculture Teas as Organic Fertilizers". Bi Sinha, S; Plant, KK; Bajpai, S (edîtor). Advances in Fertilizer Technology: Synthesis (Vol1). Stadium Press LLC. rr. 300–318. ISBN 978-1-62699-044-9.
  34. ^ St. Martin, C. C.G.; Brathwaite, R. A.I. (2012). "Compost and compost tea: Principles and prospects as substrates and soil-borne disease management strategies in soil-less vegetable production" (PDF). Biological Agriculture & Horticulture. 28 (1): 1–33. doi:10.1080/01448765.2012.671516. ISSN 0144-8765. S2CID 49226669.
  35. ^ St. Martin, C. C.G.; Brathwaite, R. A.I. (2012). "Compost and compost tea: Principles and prospects as substrates and soil-borne disease management strategies in soil-less vegetable production" (PDF). Biological Agriculture & Horticulture. 28 (1): 1–33. doi:10.1080/01448765.2012.671516. ISSN 0144-8765.
  36. ^ "John Innes potting compost". Royal Horticultural Society. Ji orîjînalê di 14 tebax 2020 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 7 tebax 2020.
  37. ^ Welser Anzeiger vom 05. Januar 1921, 67. Jahrgang, Nr. 2, S. 4
  38. ^ a b "History of Composting". Composting for the Homeowner. University of Illinois. Ji orîjînalê di 4 çiriya pêşîn 2018 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 11 tîrmeh 2016.
  39. ^ Welser Anzeiger vom 05. Januar 1921, 67. Jahrgang, Nr. 2, S. 4
  40. ^ Laws, Bill (2014). A History of the Garden in Fifty Tools (bi îngilîzî). University of Chicago Press. r. 86. ISBN 978-0226139937. Ji orîjînalê di 13 tîrmeh 2021 de hat arşîvkirin. Roja gihiştinê 16 çiriya pêşîn 2020.