Aboriya Japonê

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search
Shinjuku, Tokyo, Japon

Aboriya Japonê, aboriya bazara serbest a gelek pêşketî ye.[1] Li gori GDP Nominal (Dahatûya Naxweyî ya Nesade ya Nomînal) sêyemîn aboriya heri mezin e û li gorî PPP (Parîteya Hêza Kirînê) çaremîn e li dinyayê [2][3] û her wiha duyemîn aboriya pêşketî ya herî mezin a dinyayê ye. [4] Dewleta Japonê endamê G7 û G20ê ye. Li gorî Fona Pereyî ya Navneteweyî (IMF) Dahatûya Naxweyiya Nesade ya serane ya vê dewletê di 2016an de 38,937 bû.[5]

Japon, li dinyayê sêyemîn dewleta herî mezin a hilberînerê otomobîlan e,[6] xwediyê endustriya tiştên elektronîk a herî mezin e û li gorî patentên gerdûnî, yek ji dewletên sereke yên herî nûger e. Ji ber reqabeta Çîn û Koreya Başûr a roj bi roj zêde dibe,[7] Japon bala xwe ya ser sektora hilberandina teknolojîk zivirandine aliyê teknolojiya bilind û tiştên bihêja yên wek alavên optîkal, wesayîtên hîbrîd û amûrên robotîk.

Japon, bi pirranî li ticareta salane nirxê zêdek dide û li veberanîna navneteweyî xwediyê nirxê zêdek e. Ji 2010an ve Japon xwediyê 13.7% (15.2 trîlyon dolar) ê dewlemendiya finansî (li dinyayê sêyemîn) ya taybetî ya dinyayê ye[8]. Ji 2017an ve, 51 şîrketên Fortune Global 500ê girêdayî Japonê ne. Sêyemîn aboriya herî mezin a dinyayê ye.

Pêşketinên aborî yên piştî 1960an, di deh salan de, mezinbûna bi lez a wek mûcizeya ekonomik a piştî-şer a Japonî hatiye binavkirin dest pê kiriye. Bi rêberiya Wezareta Aborî, Bazirganî û Endustrîyê, bi rêjeyên 10% di salên 1960an, 5% di salên 1970yan û 4% di salên 1980yan de, dewleta Japon kariye ku heta 2010an bi awayek berdewam bibe duyemîn aboriya herî mezin a dinyayê, ku 2010an de Komara Gel a Çînê ew bihurandiye. Piştî 1990an, dahatûya serane ya Japonê gelek dewletên rojavayi re wekhev bûye an jî bihurandiye.

Dîroka aborî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Dîroka aborî ya Japonê gelek serdemên mezin bihurandiye. Sê serdemên mezin ên aboriya Japonê hene: a yekem, damezirandin û belavkirina Edoyê (di sala 1603an de) bo hemû pêşketinên aborî yên welatê bû; a duyem, Restorasyona Meijiyê ya ku bû yekemîn hêza ne-ewropayî ye; a sêyem, piştî têkçûna Şerê Cîhanî yê Duyem, ji nû ve avabûna welêt û bûna duyemîn aboriya herî mezin a dinyayê.

Sektorên aboriya Japonê[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Çandin[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Zeviyên birincê yên Tawaramotoyê

Sektora çandinê ya Japonê nêzikê 1,1% a GDP ya welêt e.[9] Tenê 12% ya erdên Japonê ji bo çandinê misaîd e.[10] Hema hema hemû çandina Japonê birinc e. Japon duyemîn ithalatvana hilberînên çandiyan a herî mezin e. Birinc, bi baca 777,7%an, genima herî girîng e.

Masîvanî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Sektora masîvaniyê ya Japonê piştî felaketa nûkleer a Fukushimayê ya 2011an derbeke mezin xwariye. 1996an de, bi girtina tonek masiyan, Japon bûye çarem li dinyayê.[11]

Endustrî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Sektora endustrî û hilberandina Japonê gelek cûr bi cûr a teknolojiya pêşketî ye ku gelek serkeftî ne. Rêjeya endûstrî 30,1% a GDPyê digire.[12] Encama hilberinda vî welatê li dinyayê sêyemîn herî mezin e.[13]

Hilberandina otomobîlan[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Japon, li dinyayê sêyemîn hilberînera otomobîlan a herî mezin e[14]. Toyota li gorî îstatîstîkên nû çêkera erebeyan a herî mezin û çêkerên wek Nissan, Honda, Suzuki û Mazda jî din nav şîrketên heri mezin de ne.[15][16]

Çavkanî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

  1. "Lechevalier, Sébastien (2014). The Great Transformation of Japanese Capitalism. Routledge. p. 204. ISBN 9781317974963". {{cite web}}: Cite has empty unknown parameter: |dead-url= (help)
  2. ""World Economic Outlook Database, April 2016 – Report for Selected Countries and Subjects". International Monetary Fund (IMF)". {{cite web}}: Cite has empty unknown parameter: |dead-url= (help)
  3. "Kyung Lah (14 February 2011). "Japan: Economy slips to Third in world". CNN". {{cite web}}: Cite has empty unknown parameter: |dead-url= (help)
  4. ""Country statistical profile: Japan". OECD iLibrary. 28 February 2013". Archived from the original on 13 October 2017. {{cite web}}: Unknown parameter |dead-url= ignored (|url-status= suggested) (help)
  5. "Japan: 2017 Article IV Consultation : Press Release ; Staff Report ; and Statement by the Executive Director for Japan. International Monetary Fund. Asia and Pacific Department. Washington, D.C.: International Monetary Fund. 2017. ISBN 9781484313497. OCLC 1009601181". {{cite web}}: Cite has empty unknown parameter: |dead-url= (help)
  6. ""2013 Production Statistics – First 6 Months". OICA". {{cite web}}: Cite has empty unknown parameter: |dead-url= (help)
  7. "Morris, Ben (12 April 2012). "What does the future hold for Japan's electronics firms?". BBC News". {{cite web}}: Cite has empty unknown parameter: |dead-url= (help)
  8. ""Allianz Global Wealth Report 2015" (PDF). Allianz" (PDF). Archived from the original (PDF) on 2017-01-21. {{cite web}}: Unknown parameter |dead-url= ignored (|url-status= suggested) (help)
  9. ""The World Factbook". Central Intelligence Agency". Archived from the original on 2020-11-12. {{cite web}}: Unknown parameter |dead-url= ignored (|url-status= suggested) (help)
  10. ""As Farmers Age, Japan Rethinks Relationship With Food, Fields". PBS". Archived from the original on 2013-11-21. {{cite web}}: Cite has empty unknown parameter: |dead-url= (help)CS1 maint: bot: original URL status unknown (link)
  11. ""World review of fisheries and aquaculture". Food and Agriculture Organization". {{cite web}}: Cite has empty unknown parameter: |dead-url= (help)
  12. ""The World Factbook". Central Intelligence Agency". Archived from the original on 2020-11-12. {{cite web}}: Unknown parameter |dead-url= ignored (|url-status= suggested) (help)
  13. ""Manufacturing, value added (current US$) | Data". data.worldbank.org". {{cite web}}: Cite has empty unknown parameter: |dead-url= (help)
  14. ""2013 Production Statistics – First 6 Months". OICA. Retrieved 16 October 2013". {{cite web}}: Cite has empty unknown parameter: |dead-url= (help)
  15. ""Toyota Again World's Largest Auto Maker". The Wall Street Journal". {{cite web}}: Cite has empty unknown parameter: |dead-url= (help)
  16. "Dawson, Chester (2012). "World Motor Vehicle Production OICA correspondents survey" (PDF). OICA" (PDF). {{cite web}}: Cite has empty unknown parameter: |dead-url= (help)