Aboriya Koreya Başûr

Ji Wîkîpediya, ensîklopediya azad.
Jump to navigation Jump to search
Seûl, paytexta Koreya Başûr

Aboriya Koreya Başûr aboriyeke têkilhev a pir pêşketî ye ku ji aliye komên bi navê chaebols a ji komên malbatî pêk tê.[1] GDPya çaremin herî mezin li Asyayê û dehemîn herî mazin li dinyayê ye. Koreya Başûr di navbera 2-3 jenerasyonan de ji asta dewletên heri feqîr hilweşiya bo asta dewletên herî dewlemend. Ev mezinbûna aborî wek Mûcizeya li Çemê Hanê ya ku Koreya Başûr xistiye di refên OECD û G-20 de tê zanîn.[2] Koreya Başûr piştî Bûhrana Mezin hê jî yek ji dewlêtên herî bi lez mezin dibe ye.

Sîstema perwerdehî ya tund û sazkirina gelheyekî gellek motîvebûyî û perwedekirî, sedemên sereke yên teşvîkkirina teknolojiya bilind a dewletê û hilperîna bi lez a aboriyê. Ji ber tunebûna çavkaniyên xwezayî û gelheya gur, zêdebûna rêjeya gelheyê û çêbûna bazara mezêxer a naxweyî asteng dibe. Di 2014an de Koreya Başûr heftemîn ixracadkar a herî mezin û heftemîn îthaalatkar a herî mezin a li dinyayê bû.[3]

Dîroka aboriyê[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Piştî Şerê Koreyê, Koraye Başûr gelek feqîr bû û heta di salên 1960an de dahatê serane 79 dolar bû.[4]

Mezinbûna bi lez a di navbera salên 1960an û 1980yan[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Bi derbeya General Park Chung-hee re polîtîkayên aborî yên tund hatin lidarxistin. Ji bo teşvîkkirina pêşketinê, teşvîkên endûstriyê hatin dayîn û her wiha ji bo berhemên ji derveyî welêt tên hatin qedexekirin. Sistema fînansî hat netewekirin û bandora artêşê li ser bazarê hat kêmkirin.

1990an û krîza finansî ya Asyayê[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Teşvîkên ji bo şîrketên wek Hyundai, Samsung û LG hatin zêdekirin. Û herwiha Koreya Başûr gelek alîkariyan ji DYAyê jî stend. Ev alîkarî bi deh salan berdewam kir. Piştî van bûyeran mazinbûna Koreya Başûr salane 8% zêde bû. GDPya dewletê ji 2,7 (1960) milyar dolaran gihişt 270 (1080)[çavkanî hewce ye] milyar dolaran.[5]

2000an[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

Bi planên navendî û veberhênanên hikûmetê, Koreya Başûr heta 2001an salane 10% mezin bû lê bi hêdîbûna aboriya gerdûnî û bi kêmbûna ixracatê di sala 2001an de 3,3% mezin bû. Bi avakirina aboriyek lîberal û serbixwe, veberhênanên endûstrî, polîtîkayên pereyî yên tund Koreya Başûr heta sala 2007an bi wayek stabîl mezin bû. [6]

Çavkanî[biguherîne | çavkaniyê biguherîne]

  1. ""South Korea: Introduction >> globalEDGE: Your source for Global Business Knowledge"".
  2. "Kleiner, JüRgen (2001). Korea, A Century of Change. ISBN 978-981-02-4657-0".
  3. ""High performance, high pressure in South Korea's education system". ICEF".
  4. "Seung-Hun Chun (19 April 2010). "Strategy for Industrial Development and Growth of Major Industries in Korea" (PDF). Korea Institute for Development Strategy. Archived from the original (PDF)" (PDF).
  5. "http://documents1.worldbank.org/curated/en/975081468244550798/pdf/multi-page.pdf" (PDF). External link in |title= (alîkarî)
  6. "US Department of State. "Background Note: South Korea"".